فرارو/متن پیش رو در فرارو منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
تصمیم دونالد ترامپ برای تعلیق تحریم‌های روسیه و تسهیل فروش فرآورده‌های نفتی این کشور، موجی کم‌سابقه از انتقادها را حتی در میان جمهوری‌خواهان برانگیخته است. منتقدان می‌گویند این اقدام نه‌تنها فشار اقتصادی بر کرملین را کاهش می‌دهد، بلکه جایگاه آمریکا به‌عنوان حامی اصلی اوکراین و رهبر نظم امنیتی غرب را نیز تضعیف می‌کند. درحالی‌که انگیزه‌های انتخاباتی، روابط شخصی ترامپ با ولادیمیر پوتین و خصومت او با ولودیمیر زلنسکی در کانون بحث قرار گرفته‌اند، آینده حمایت نظامی از کی‌یف بیش از پیش به اروپا وابسته شده است.
تام نیکولز، استاد بازنشسته افتخاری امور امنیت ملی در کالج جنگ دریایی ایالات متحده-نشریه آتلانتیک| تصمیم اخیر دونالد ترامپ برای متوقف‌کردن اجرای بخشی از تحریم‌های روسیه، مناقشه‌ای جدی درباره جهت‌گیری سیاست خارجی آمریکا ایجاد کرده است. ترامپ در ماه سپتامبر قانونی را امضا کرد که با حمایت کنگره و به نام لیندسی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه حامی اوکراین، تصویب شده بود. این قانون علاوه بر روسیه، کشورهایی را نیز هدف تحریم قرار می‌داد که از تهاجم مسکو به اوکراین پشتیبانی می‌کنند.
بااین‌حال، در متن قانون بندی وجود داشت که اختیار تعلیق تحریم‌ها را در دست رئیس‌جمهور باقی می‌گذاشت. ترامپ دو روز پیش از زمان اجرای قانون، از همین اختیار استفاده کرد. او در فرمان اجرایی خود اعلام کرد که معافیت تحریمی در شرایط کنونی در راستای منافع ملی آمریکا است، اما توضیح روشنی درباره این منافع ارائه نکرد.
این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که دولت آمریکا محدودیت‌های مربوط به فروش گازوئیل روسیه به بازارهای آمریکا و دیگر کشورها را نیز کاهش داد. منتقدان معتقدند این اقدامات در عمل بخشی از فشار اقتصادی بر مسکو را خنثی می‌کند و به روسیه اجازه می‌دهد منابع بیشتری برای ادامه جنگ در اختیار داشته باشد.
واکنش کم‌سابقه جمهوری‌خواهان؛ شکاف در اردوگاه ترامپ
تصمیم ترامپ با واکنش‌هایی فراتر از انتظار در واشنگتن روبه‌رو شده است. شماری از دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان، این اقدام را عقب‌نشینی در برابر پوتین و تضعیف جایگاه بین‌المللی آمریکا دانسته‌اند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در پاسخ به انتقادها اعلام کرد دولت تأثیر قانون گراهام را پس از یک دوره ۶۰روزه ارزیابی خواهد کرد؛ اما منتقدان می‌گویند فرمان اجرایی ترامپ چنین مهلتی را تعیین نکرده است. برخی جمهوری‌خواهان نیز تلاش کرده اند تصمیم رئیس‌جمهور را اقدامی برای اولویت‌دادن به منافع اقتصادی مردم آمریکا معرفی کنند.
بااین‌حال، تد کروز، سناتور جمهوری‌خواه و از متحدان سیاسی ترامپ، این تصمیم را «اشتباه» خوانده است. لیندسی گراهام، سناتوری که برادرش اکنون کرسی او را در اختیار دارد، نیز با موضع رئیس‌جمهور مخالفت کرده است. اندی مک‌کارتی، دادستان فدرال پیشین و مفسر محافظه‌کار، پا را فراتر گذاشته و خواستار برگزاری فوری جلسات استماع درباره آنچه تشدید اتحاد ترامپ و پوتین خوانده، شده است. این واکنش‌ها نشان می‌دهد که حمایت از اوکراین همچنان در بخشی از جریان محافظه‌کار آمریکا جایگاه دارد و سیاست جدید کاخ سفید می‌تواند شکاف‌های درون حزب جمهوری‌خواه را عمیق‌تر کند.
فشار انتخاباتی و بحران انرژی؛ انگیزه اصلی ترامپ؟
یکی از توضیح‌های مطرح‌شده برای تصمیم ترامپ، نگرانی از عملکرد جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای است. افزایش قیمت سوخت به یکی از عوامل نارضایتی رأی‌دهندگان تبدیل شده و احتمال ازدست‌رفتن کرسی‌های کنگره را برای حزب حاکم افزایش داده است. جنگ ایران و پیامدهای آن برای بازار انرژی نیز بر این فشار افزوده است. ترامپ که در کارزار انتخاباتی سال ۲۰۲۴ وعده داده بود آمریکا را وارد جنگ جدیدی نکند، اکنون با افزایش هزینه‌های انرژی و پیامدهای اقتصادی درگیری منطقه‌ای مواجه است.
منتقدان می‌گویند رئیس‌جمهور ممکن است تصور کند تسهیل فروش گازوئیل روسیه به کاهش قیمت سوخت در آمریکا کمک خواهد کرد. اما از دیدگاه آنان، چنین توافقی لزوماً اثر قابل‌توجهی بر قیمت‌های داخلی ندارد و در عوض می‌تواند به شرکت‌های روسی منفعت برساند.
مالکوم ریفکیند، وزیر دفاع پیشین بریتانیا، نیز انگیزه ترامپ را تلاش برای کسب رأی بیشتر از طریق کاهش قیمت نفت و سوخت توصیف کرده است. در این چارچوب، مسئله اصلی آن است که آیا ملاحظات کوتاه‌مدت انتخاباتی می‌تواند بر تعهدات راهبردی آمریکا در قبال متحدانش غلبه کند.
پوتین و ترامپ؛ دیپلماسی شخصی به‌جای منافع راهبردی
بخش دیگری از انتقادها بر رابطه شخصی ترامپ با پوتین متمرکز است. منتقدان معتقدند تمایل آشکار رئیس‌جمهور آمریکا به تعامل با رهبر روسیه، در کنار خصومت او با زلنسکی، بر تصمیم‌های سیاست خارجی‌اش تأثیر گذاشته است.
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال استدلال کرد که نمی‌خواهد با اقداماتی غیرعاقلانه روسیه را از میز مذاکره دور کند. او همچنین مدعی شد مسکو در مقایسه با ظرفیت بالقوه خود، کمک اندکی به ایران می‌کند و واشنگتن باید مراقب باشد این وضعیت تغییر نکند.
خصومت ترامپ با زلنسکی نیز سابقه‌ای طولانی دارد و به دوره نخست ریاست‌جمهوری او بازمی‌گردد؛ زمانی که اختلاف بر سر درخواست‌های سیاسی از مقام‌های اوکراینی به نخستین استیضاح ترامپ منجر شد. در ماه جاری نیز ترامپ خواستار کناررفتن زلنسکی شده است؛ موضعی که منتقدان آن را همسو با اهداف پوتین می‌دانند.
پیامدهای ژئوپلیتیکی؛ تضعیف ناتو و افزایش وابستگی اوکراین به اروپا
چرخش آمریکا در قبال روسیه می‌تواند پیامدهایی فراتر از میدان جنگ اوکراین داشته باشد. واشنگتن از زمان جنگ جهانی دوم یکی از ارکان اصلی نظم امنیتی غرب و بازدارندگی در برابر تهدیدهای نظامی در اروپا بوده است. کاهش فشار بر مسکو و محدودشدن حمایت از کی‌یف، ممکن است اعتماد متحدان اروپایی به تعهدات آمریکا را تضعیف کند.
در چنین شرایطی، اروپا ناچار خواهد شد سهم بیشتری از هزینه‌های نظامی و مالی دفاع از اوکراین را بر عهده بگیرد. این امر در حالی رخ می‌دهد که کشورهای اروپایی خود با محدودیت‌های بودجه‌ای، فشارهای اقتصادی و اختلافات داخلی درباره میزان حمایت از کی‌یف مواجه‌اند. زلنسکی نیز هشدار داده است که اگر آمریکا عملاً در کنار پوتین قرار گیرد، توان اوکراین برای ادامه مقاومت به‌شدت کاهش خواهد یافت. این نگرانی نشان می‌دهد که تغییر سیاست واشنگتن نه‌تنها بر منابع نظامی اوکراین، بلکه بر محاسبات سیاسی و روانی متحدان آن نیز تأثیر می‌گذارد.
آیا کنگره می‌تواند مسیر ترامپ را تغییر دهد؟
گزینه‌های داخلی برای مقابله با تصمیم رئیس‌جمهور محدود به نظر می‌رسند. کنگره می‌تواند برای تصویب قانون جدید اقدام کند، اما اصلاح قانون گراهام با مانع احتمال وتوی ریاست‌جمهوری روبه‌رو است و عبور از آن به اکثریتی فراتر از حد معمول نیاز دارد. دادگاه‌ها نیز ممکن است در برابر استناد رئیس‌جمهور به اختیارات امنیت ملی مداخله محدودی داشته باشند. از سوی دیگر، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور و پیت هگست، وزیر دفاع از چهره‌هایی هستند که بعید است برای تغییر این رویکرد فشار جدی وارد کنند. در نتیجه، دست‌کم در کوتاه‌مدت، اروپا مهم‌ترین تکیه‌گاه خارجی اوکراین باقی خواهد ماند.
