دنیای اقتصاد/ متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
کاربران دوباره با محدودیت جدید روبه‌رو شده‌اند. گزارش‌ها نشان می‌دهد که ورود به چت‌بات‌ها با اختلالاتی روبه‌رو شده است و پیغام محدودیت منطقه‌ای دریافت می‌شود. البته با وی‌پی‌ان می‌توان به آنها دسترسی داشت؛ اما اگر محدودیت‌ها مانند گوگل فلو پیش برود، چت‌بات‌ها از دسترس خارج خواهند شد.
اینکه دسترسی ایرانیان به سرویس‌های بین‌المللی محدود شود، اتفاق تازه‌ای نیست. کاربران ایرانی پس از گذر از فیلترینگ، با سد دیگری مواجه می‌شوند. طی چند ماه اخیر، برخی وب‌سایت‌های ایرانی نیز به‌دلیل مشکلات مربوط به گواهی‌های امنیتی SSL با اختلال روبه‌رو شدند. در چنین شرایطی، انتشار خبرهایی درباره محدودشدن دسترسی ایرانیان به چت‌بات‌های هوش مصنوعی، ما را به این پرسش می‌رساند که آیا ابزارهای پرکاربرد دیجیتال نیز در حال اضافه‌شدن به فهرست سرویس‌های دشوار یا ناممکن برای دسترسی هستند؟ تجربه اخیر کاربران ایرانی نشان می‌دهد در این دو سه روز، برای ورود به چت‌بات‌ها با سختی‌های روبه‌رو بوده‌اند و برخی دسترسی‌شان به آن قطع شده است. اما پیش از اینکه به چرایی این مساله ورود کنیم، بهتر است بدانیم که چند درصد از ایرانی‌ها، زندگی‌شان به هوش مصنوعی وابسته است. گزارش‌های مختلفی اخیرا موضوع میزان و حجم استفاده از ابزارآلات هوش مصنوعی توسط کاربران را مورد بررسی خود قرار داده‌اند. مثلا نظرسنجی ایسپا نشان می‌دهد که حدود ۹۰درصد کاربران ایرانی بیشتر از چت‌جی‌پی‌تی استفاده می‌کنند. این نظرسنجی در شهریور ۱۴۰۴ با جامعه آماری ۱۵۰۲ نفر صورت گرفت.
باید توجه داشت که استفاده از چت‌بات‌ها چه برای کسب اطلاعات عمومی و چه برای کسب درآمد و تحصیل منحصر به ایران نیست و چنین الگویی در جهان قابل شناسایی است. مثلا در آمریکا نیز مرکز پژوهشی پیو در پیمایش سال ۲۰۲۶ خود گزارش کرده است که ۴۴درصد بزرگسالان از چت‌جی‌پی‌تی استفاده می‌کنند. همچنین ۳۸درصد بزرگسالان شاغل این کشور گفته‌اند از چت‌بات‌ها برای انجام وظایف کاری کمک می‌گیرند. نکته دیگر آن است که صرف دسترسی داشتن به معنای دریافت پشتیبانی نیست. چراکه ایران در فهرست کشورهای پشتیبانی‌شده چت‌جی‌پی‌تی قرار ندارد و اوپن‌ای‌آی هشدار داده است که دسترسی از مناطق خارج از این فهرست ممکن است به مسدودی یا تعلیق حساب منجر شود. با این حال، صفحه رسمی شرکت زمان آغاز این محدودیت را مشخص نمی‌کند.
گزارش‌هایی که اخیرا در رسانه‌های ایرانی منتشر شده‌اند، از مشاهده پیام «کشور، منطقه یا قلمرو پشتیبانی نمی‌شود» توسط برخی کاربران خبر داده‌اند. مثلا برخی از کاربران اختلال در دسترسی خود یا محدودیت را هنگام استفاده از اپ و برخی از نسخه وب اعلام کرده‌اند. البته برخی هم هنوز به چت‌جی‌پی‌تی دسترسی دارند. در مورد سرویس‌های دیگر نیز وضعیت یکسان نیست. ایران در فهرست کشورهای پشتیبانی‌شده نسخه وب جمنای گوگل قرار ندارد، اما درباره گروک باید میان نسخه داخل شبکه اجتماعی ایکس و نسخه مستقل آن تفکیک قائل شد. در اطلاعات بررسی‌شده، اعلام رسمی روشنی درباره آغاز محدودیت تازه و سراسری گروک برای ایران پیدا نشده است.
«دنیای اقتصاد» با پیگیری ماجرای تمدید نشدن گواهی سایت‌های ایرانی، نظر کارشناسان این حوزه را دنبال کرد. علی کیایی‌فر، کارشناس امنیت شبکه، در گفت‌وگویی که متقدم بر این گزارش انجام شده است، به اثر تحریمی در این حوزه اشاره کرده و گفته بود: «اگر سرویس‌های احراز هویت و شناسایی متعلق به شرکت‌های بزرگی مثل گوگل یا مایکروسافت به یکباره محدود شوند یا اکانت‌های با سابقه لاگین از ایران به حالت تعلیق درآیند، کاربران علاوه بر از دست دادن امکان ورود به سامانه‌ها، دسترسی‌شان به پروفایل‌های قبلی نیز از بین می‌رود.»
به هر صورت، گزارش‌هایی مبنی بر محدودیت دسترسی به سرویس Google Flow برای کاربرانی که جیمیل خود را در کشورها یا مناطق تحریم شده مثل ایران ایجاد کرده‌اند نیز وجود دارد. البته بدون بررسی فنی و پاسخ رسمی شرکت‌ها نمی‌توان مشخص کرد که این موارد ناشی از اختلال موقت، تفاوت شرایط اتصال یا سخت‌گیرانه‌ترشدن اجرای محدودیت‌های منطقه‌ای و تحریمی است. این احتمال‌ها نیز یکسان نیستند و برای نسبت‌دادن اختلال به هرکدام، شواهد جداگانه لازم است. در چنین وضعیتی، شاید هنوز نتوان از بسته‌شدن تازه و سراسری دسترسی ایرانیان به چت‌بات‌ها سخن گفت. آنچه روشن‌تر به نظر می‌رسد، فاصله‌ای میان امکان استفاده روزمره و تضمین دسترسی و حتی پشتیبانی است. در انتها باید پرسید که آیا تضمینی وجود دارد که این سرویس‌ها به روی ایرانیان بسته نشود؟
