ایسنا/متن پیش رو در ایسنا منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست.
کارشناس مسائل آمریکای لاتین با اشاره به تشدید فشارهای اقتصادی و سیاسی آمریکا علیه کوبا، گفت: به نظر می‌رسد واشنگتن پس از تلاش برای اثرگذاری بر معادلات داخلی این کشور، اکنون بر افزایش فشار اقتصادی و محدود کردن گزینه‌های پیش روی هاوانا متمرکز شده است.
تحولات اخیر در ارتباط با هاوانا نشان می‌دهد که فشارهای آمریکا بر کوبا ابعاد گسترده‌تری پیدا کرده است. دولت ترامپ در ژانویه ۲۰۲۶ با اعلام وضعیت اضطراری در ارتباط با کوبا، تهدید کرد کشورهایی را که به این جزیره سوخت صادر می‌کنند، با تعرفه مواجه کند. این رویکرد در شرایطی اتخاذ شد که کوبا با کمبود سوخت، فرسودگی زیرساخت‌های برق و مشکلات مزمن اقتصادی روبه‌رو بود؛ عواملی که به تشدید خاموشی‌ها و اختلال در فعالیت‌های اقتصادی و خدمات عمومی انجامیده‌اند.
در عرصه سیاسی نیز مقام‌های آمریکایی مواضع سخت‌گیرانه‌تری در قبال هاوانا اتخاذ کرده‌اند.
«مارکو روبیو» وزیر خارجه آمریکا از افرادی که خواهان تغییر در کوبا هستند خواست به‌صورت محرمانه با سیا همکاری کنند. «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا نیز در اظهاراتی از رسیدگی به مسئله کوبا پس از پرداختن به موضوع ایران سخن گفت و احتمال اقدام آمریکا در قبال این کشور را مطرح کرد.
این اظهارات در کنار ادامه فشارهای اقتصادی، نشان‌دهنده رویکرد سخت‌گیرانه‌تر واشنگتن است، هرچند به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره تصمیم قطعی به مداخله نظامی کافی نیست.
در تحولی دیگر، دادستان کل ایالت فلوریدا در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ از صدور حکم بازداشت «رائول کاسترو» رئیس‌جمهور پیشین کوبا، در ارتباط با سرنگونی دو هواپیمای غیرنظامی متعلق به گروه «برادران در راه نجات» در سال ۱۹۹۶ خبر داد. این حکم در پرونده‌ای ایالتی و به اتهام توطئه برای ارتکاب قتل درجه یک صادر شده است.
پیش از آن نیز وزارت دادگستری آمریکا در ۲۰ مه ۲۰۲۶ از صدور کیفرخواست فدرال علیه کاسترو و پنج متهم دیگر در ارتباط با همین حادثه خبر داده بود. بنابراین، اقدام جدید فلوریدا از نظر حقوقی جدا از پرونده فدرال است، هرچند هر دو به یک واقعه مربوط می‌شوند.
این پرونده در شرایط تشدید تنش‌های سیاسی میان واشنگتن و هاوانا اهمیت بیشتری پیدا کرده است، گرچه اتهامات مطرح‌شده در پرونده‌های قضایی باید در چارچوب روند حقوقی مربوط بررسی شوند و صدور کیفرخواست یا حکم بازداشت به معنای اثبات نهایی اتهامات نیست.
تشدید فشارهای واشنگتن؛ از بحران انرژی تا پرونده رائول کاسترو
«هادی اعلمی فریمان» کارشناس مسائل آمریکای لاتین در گفت‌وگو با ایسنا درباره دستورکار دولت ترامپ در قبال کوبا اظهار کرد: به نظر می‌رسد ترامپ تمایل داشت راهبردی مشابه آنچه در قبال ونزوئلا دنبال کرد، در مورد کوبا نیز به کار بگیرد؛ به این معنا که به‌جای تغییر کامل ساختار حاکمیت، فردی از درون این ساختار را برای پیشبرد اهداف خود انتخاب کند.
وی افزود: در همین چارچوب، گزارش‌هایی درباره گفت‌وگوهای مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، با «رائول گیلرمو رودریگز کاسترو» نوه رائول کاسترو، منتشر شد. همچنین «جان رتکلیف» رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، در سفر به هاوانا با نوه کاسترو و شماری از مقام‌های ارشد کوبا دیدار کرد. این تحولات نشان می‌دهد که واشنگتن در کنار اعمال فشار بر دولت کوبا، به دنبال بررسی ظرفیت‌های اثرگذاری بر معادلات داخلی این کشور نیز بوده است. با این حال، نمی‌توان گفت که چنین تماس‌هایی لزوماً به معنای توافق بر سر تغییر قدرت یا دستیابی به نتیجه‌ای مشخص بوده است. ساختار سیاسی کوبا، جایگاه حزب کمونیست و ملاحظات درون حاکمیت از جمله عواملی هستند که می‌توانند تکرار سناریویی مشابه ونزوئلا را دشوار کنند.
اعلمی فریمان با اشاره به وضعیت اقتصادی کوبا گفت: شرایط اقتصادی این کشور بسیار دشوار شده است. مشکلات تأمین انرژی، اختلال در خدمات عمومی، محدودیت‌های حوزه بهداشت و درمان و افزایش فشار بر بازار کار، زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی، دولت با این چالش روبه‌روست که از یک سو نیازهای فوری جامعه را تأمین کند و از سوی دیگر، برای مشکلات ساختاری اقتصاد راه‌حل پیدا کند؛ مشکلاتی که سیاست‌های اتخاذشده تاکنون نتوانسته‌اند به‌طور مؤثر آنها را برطرف کنند.
وی افزود: آمریکا انتظار دارد کوبا در الگوی اقتصادی و سیاسی خود تجدیدنظر کند و از سیاست‌های سوسیالیستی فاصله بگیرد، اما این تغییر تاکنون در سطح مورد نظر واشنگتن محقق نشده است. از سوی دیگر، بخش‌هایی از ساختار حاکمیت کوبا نیز تمایلی به کنار گذاشتن مبانی اصلی نظام سیاسی موجود ندارند. بنابراین، مسئله صرفاً به فشار خارجی محدود نمی‌شود، بلکه به توانایی دولت در مدیریت بحران داخلی و میزان آمادگی ساختار سیاسی برای پذیرش اصلاحات نیز بستگی دارد.
آیا روسیه و چین می‌توانند مانع افزایش فشار بر کوبا شوند؟
این کارشناس مسائل آمریکای لاتین در پاسخ به این پرسش که «آیا روسیه و چین اجازه خواهند داد کوبا نیز مانند ونزوئلا از حوزه نفوذ آنها خارج شود؟»، اظهار کرد: معادلات در این زمینه پیچیده و چندجانبه است. روسیه و چین حمایت خود را از کوبا اعلام کرده‌اند و گفته‌اند تا حد امکان به این کشور کمک خواهند کرد، اما حمایت سیاسی و اقتصادی این دو کشور لزوماً به معنای توانایی آنها برای جلوگیری از افزایش فشارهای آمریکا نیست.
وی ادامه داد: باید میان حمایت دیپلماتیک، کمک اقتصادی و آمادگی برای ورود به تقابل مستقیم با آمریکا تفاوت قائل شد. روسیه و چین ممکن است در سطح سیاسی و اقتصادی به حمایت از هاوانا ادامه دهند، اما دامنه این حمایت به ملاحظات راهبردی، هزینه‌های احتمالی و اولویت‌های سیاست خارجی آنها بستگی دارد. از این رو، نمی‌توان صرف اعلام حمایت مسکو و پکن را تضمینی برای حفظ شرایط موجود در کوبا دانست.
اعلمی فریمان با اشاره به اهمیت آمریکای لاتین در محاسبات راهبردی دولت ترامپ گفت: واشنگتن حضور و نفوذ قدرت‌هایی مانند روسیه و چین در این منطقه را با ملاحظات امنیتی خود مرتبط می‌داند و تلاش می‌کند از گسترش نفوذ رقبایش در نیمکره غربی جلوگیری کند. در این چارچوب، کوبا تنها موضوع یک اختلاف دوجانبه نیست، بلکه بخشی از رقابت گسترده‌تر آمریکا با روسیه و چین نیز محسوب می‌شود.
گزینه‌های پیش روی دولت کوبا
این کارشناس مسائل آمریکای لاتین درباره گزینه‌های پیش روی هاوانا در برابر فشارهای فزاینده آمریکا گفت: به نظر می‌رسد کوبا با دو مسیر کلی مواجه است؛ ادامه مقاومت و حفظ ساختار سیاسی و اقتصادی موجود یا بازنگری در برخی سیاست‌ها برای کاهش فشارها و فراهم کردن زمینه بهبود شرایط اقتصادی. البته هر یک از این مسیرها با محدودیت‌هایی همراه است و انتخاب میان آنها به تصمیم‌گیری در سطوح مختلف حاکمیت کوبا بستگی دارد.
وی افزود: با توجه به ساختار سیاسی این کشور و جایگاه حزب کمونیست، بعید است تغییرات اساسی صرفاً با تصمیم رئیس‌جمهور یا در نتیجه فشار خارجی محقق شود. اگر قرار باشد بازنگری مهمی در سیاست‌های کوبا صورت بگیرد، احتمالاً بخش‌های مؤثر در حزب کمونیست و ساختار حاکمیت نیز باید درباره ضرورت و دامنه این تغییرات به جمع‌بندی برسند. در غیر این صورت، ممکن است دولت به اصلاحات محدود اقتصادی بسنده کند، بی‌آنکه تغییر اساسی در ساختار سیاسی رخ دهد.
اعلمی فریمان در پایان گفت: ادامه فشارهای اقتصادی آمریکا، در کنار مشکلات داخلی کوبا، می‌تواند زمینه تغییرات مهمی را در این کشور فراهم کند. با این حال، شکل و دامنه این تحولات به عواملی همچون انسجام درونی حاکمیت، میزان تاب‌آوری جامعه، امکان دریافت حمایت خارجی و نحوه مواجهه واشنگتن با تحولات داخلی کوبا بستگی دارد. در مجموع، اگر فشارها ادامه پیدا کند و دولت نتواند راهکاری مؤثر برای بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی ارائه دهد، احتمال تغییرات اساسی در ساختار سیاسی کوبا افزایش خواهد یافت؛ هرچند نمی‌توان تغییر نظام را نتیجه‌ای قطعی و اجتناب‌ناپذیر دانست.
