اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
پس از انتخابات بی‌نتیجه، اسرائیل خود را برای دوره‌ای از بن‌بست سیاسی آماده می‌کند. انتظار می‌رود نتانیاهو تا زمانی که احزاب برای تشکیل دولت مذاکره می‌کنند، در مقام نخست‌وزیر موقت باقی بماند؛ فرایندی که ممکن است ماه‌ها طول بکشد.
به گزارش اکوایران، تهدیدهای اخیر ترامپ و درخواست تازه واشنگتن از دولت‌های منطقه برای آمادگی در برابر حملات احتمالی تلافی‌جویانه، نگرانی‌ها را در منطقه افزایش داده است؛ به‌طوری‌که احتمال ازسرگیری کارزار نظامی گسترده بار دیگر جدی به نظر می‌رسد.
افزایش احتمال درگیری نظامی
به نوشته خبرگزاری آسوشیتدپرس، مقام‌های آمریکایی به چند کشور خاورمیانه و متحدان منطقه‌ای واشنگتن هشدار داده‌اند که برای احتمال ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای هفته آینده آمریکا آماده باشند. دو دیپلمات که در جریان این هشدارها قرار گرفته‌اند، این موضوع را به آسوشیتدپرس اعلام کرده‌اند. این دو دیپلمات تأکید کرده‌اند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، هنوز تصمیم نهایی خود را درباره انجام حملات تازه علیه ایران نگرفته است. بااین‌حال، ترامپ بارها گفته است که در حال بررسی ازسرگیری عملیات نظامی پس از انتخابات حساس سوم نوامبر است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که تهران «همچنان به دیپلماسی فرصت می‌دهد تا به نتیجه برسد» و با میانجی‌ها در حال بررسی پیشنهادهایی است که ماه گذشته در قالب طرحی برای پایان‌دادن به جنگ مطرح کرده بود. دونالد ترامپ این پیشنهاد را صراحتا رد کرده است. بااین‌حال، ایران همچنان می‌خواهد آن طرح مبنایی برای بازگشت به آتش‌بس قرار گیرد.
هم‌زمان، وزارت امور خارجه امارات متحده عربی در بیانیه‌ای از طرف‌های درگیر خواست «خردورزی کنند و راه‌حل‌های سیاسی را برای مهار تنش‌ها دنبال کنند» تا از بازگشت به عملیات نظامی تمام‌عیار در جنگی که اواخر فوریه آغاز شد، جلوگیری شود. به گفته این دو دیپلمات، آمریکا به متحدان منطقه‌ای خود اطلاع داده است که دور تازه عملیات نظامی ممکن است چند روز طول بکشد. بااین‌حال، مقام‌های منطقه‌ای خود را برای پاسخ ایران و گروه‌های متحد آن نیز آماده می‌کنند؛ پاسخی که می‌تواند درگیری را برای مدتی طولانی‌تر ادامه دهد.
مقام‌های آمریکایی همچنین از متحدانشان خواسته‌اند اقدامات احتیاطی لازم را انجام دهند، زیرا ممکن است حملات تلافی‌جویانه ایران تأسیسات انرژی و دیگر زیرساخت‌های حیاتی را هدف قرار دهد. هنوز مشخص نیست ارتش آمریکا با چه سرعتی می‌تواند حملات احتمالی را از سر بگیرد. اگرچه آمریکا از اوایل سپتامبر تاکنون حمله‌ای علیه ایران انجام نداده، وضعیت خاورمیانه پیچیده‌تر شده است.
پنتاگون در اواخر ماه گذشته ناو هواپیمابر «یواس‌اس تئودور روزولت» را به همراه مجموعه‌ای از کشتی‌های آبی‌ـ‌خاکی حامل تفنگداران دریایی از سن‌دیگو به سوی خلیج فارس اعزام کرد. مجموع نیروهای اعزام‌شده حدود ۹ هزار نفر اعلام شده است. هدف از این اقدام، تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه عنوان شده است. در آن زمان، یکی از مقام‌های آمریکایی گفته بود که این جابه‌جایی نیروها می‌تواند به استقرار بیش از ۲۰ هزار ملوان و تفنگدار دریایی، همراه با صدها فروند هواپیما، در منطقه منجر شود؛ سطحی از حضور نظامی که طی دو دهه گذشته تنها در چند مقطع تجربه شده است. در ماه آوریل نیز نیروی دریایی آمریکا برای نخستین بار از سال ۲۰۰۳، سه گروه رزمی ناو هواپیمابر را هم‌زمان در خاورمیانه مستقر کرده بود.
راه دشوار ترامپ برای اقناع پایگاه رأی خود
اواخر روز چهارشنبه، گزارش‌هایی منتشر شدند مبنی بر اینکه پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، ارشدترین مسئول برنامه‌ریزی نظامی پنتاگون را برکنار کرده است. بر اساس اظهارات یک مقام دفاعی، سپهبد برت سیلویا از سمت ریاست بخش راهبرد، طرح‌ها و سیاست‌گذاری در ستاد مشترک ارتش آمریکا کنار گذاشته شده است. این مقام گفته است که هنوز جانشینی برای سیلویا تعیین نشده و دلیل برکناری او نیز اعلام نشده است.
ترامپ که در هفته‌های اخیر بر تبلیغات انتخاباتی به نفع نامزدهای جمهوری‌خواه پیش از انتخابات سوم نوامبر تمرکز کرده، درباره برنامه‌های بعدی خود در قبال ایران موضع روشنی نگرفته است. جنگ به عاملی سنگین برای نامزدهای جمهوری‌خواه تبدیل شده است؛ نامزدهایی که تلاش می‌کنند رأی‌دهندگانی را متقاعد کنند که از افزایش قیمت بنزین خسته شده‌اند. افزایش قیمت سوخت یکی از پیامدهای جنگ بوده و هزینه‌ها را تقریباً در تمام بخش‌های اقتصاد جهانی بالا برده است. بر اساس آخرین برآورد پنتاگون که به کنگره آمریکا ارائه شده، هزینه جنگ با ایران برای مالیات‌دهندگان آمریکایی به ۴۷٫۱ میلیارد دلار رسیده است.
ترامپ روز سه‌شنبه در جریان یک گردهمایی انتخاباتی در لوباک، ایالت تگزاس، گفت ممکن است درگیری هشت‌ماهه با ایران «ظرف یکی دو هفته آینده» به پایان قطعی برسد. ترامپ در بخش دیگری از همان سخنرانی گفت: «قبلاً کسی از من پرسید جنگ ایران چه زمانی تمام می‌شود؟ گفتم: هر وقت خودم بخواهم تمام شود. خیلی سریع تمام خواهد شد، اما باید آن را به‌درستی به پایان برسانیم؛ به‌گونه‌ای که کاملاً روشن شود آن‌ها هرگز سلاح هسته‌ای نخواهند داشت.»
جاناتان شانزر، مدیر اجرایی بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، می‌گوید ترامپ ممکن است برای اقدام نظامی احتمالی، بازه زمانی پس از انتخابات را در نظر گرفته باشد؛ اما نگرانی اصلی این است که تهران پیش از آن دست به اقدامی تحریک‌آمیز بزند، به‌ویژه اگر احساس کند حمله آمریکا قریب‌الوقوع است. شانزر گفت: «اگر آن‌ها بتوانند خودشان آغازگر اقدام باشند و احتمالاً دست بالا را پیدا کنند، چرا باید تا پس از انتخابات آمریکا صبر کنند؟»
پیامد نتایج انتخابات اسرائیل بر وضعیت تنش‌آلود منطقه
فایننشیال‌تایمز در گزارش خود از کارشناسان امنیتی اسرائیل نقل می‌کند که نتیجه نامشخص انتخابات اسرائیل، این امکان را برای بنیامین نتانیاهو فراهم می‌کند که در دوره‌ای که به‌عنوان نخست‌وزیر موقت اداره امور را بر عهده دارد و احزاب برای تشکیل کابینه ائتلافی مذاکره می‌کنند، همراه با آمریکا کارزار بمباران تازه‌ای علیه ایران آغاز کند. پس از آنکه ائتلاف راست رادیکال نتانیاهو در انتخابات روز سه‌شنبه از شکست کامل گریخت و به نظر می‌رسد کرسی‌های بیشتری از رقیب اصلی خود به دست آورد، کارشناسان امنیتی اسرائیل می‌گویند مانع سیاسی چندانی برای احیای برنامه حمله به ایران پس از انتخابات آمریکا وجود نخواهد داشت.
یاکوف آمیدرور، مشاور پیشین امنیت ملی اسرائیل و از نزدیکان نتانیاهو، گفت: «اگر حزب او همچنان بزرگ‌ترین حزب باقی بماند و ائتلافش کرسی‌های بیشتری از بلوک مخالفان یهودی داشته باشد، نمی‌بینم که از نظر مشروعیت مشکلی برای صدور دستور به رئیس ستاد کل ارتش و رؤسای دیگر سازمان‌های امنیتی وجود داشته باشد. کاملاً مطمئنم که بسیاری از ژنرال‌های ارتش اسرائیل معتقدند باید اقدامی علیه ایران انجام دهیم.»
پس از انتخابات بی‌نتیجه، اسرائیل خود را برای دوره‌ای از بن‌بست سیاسی آماده می‌کند. انتظار می‌رود نتانیاهو تا زمانی که احزاب برای تشکیل دولت مذاکره می‌کنند، در مقام نخست‌وزیر موقت باقی بماند؛ فرایندی که ممکن است ماه‌ها طول بکشد.
دنی سیترینوویچ، تحلیلگر پیشین مسائل ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، گفت: «او از نظر قانونی محدودیتی ندارد و همچنان می‌تواند هر اقدامی را که لازم بداند انجام دهد. فرماندهان ارتش نمی‌توانند نه بگویند و در حال آماده‌شدن هستند. ارتش اسرائیل با آغاز جنگ در شرایط فعلی مخالف بود، اما وقتی ترامپ با نتانیاهو تماس بگیرد و بگوید زمان اقدام فرا رسیده است، آن‌ها مخالفت نخواهند کرد.» به گفته سیترینوویچ، اگر بلوک مخالفان یهودی اکثریت عملیاتی پارلمان را به دست آورده بود، اقدام نظامی نتانیاهو از نظر مشروعیت سیاسی دشوارتر می‌شد؛ اما اکنون که حزب او بزرگ‌ترین حزب پارلمان است، نتیجه انتخابات را می‌توان رأی اعتماد دیگری به او تلقی کرد. سیترینوویچ پیش‌بینی کرد که اگر تلاش‌های میانجی‌گرانه منطقه‌ای برای دستیابی به توافق موقت میان آمریکا و ایران به «پیشرفتی معجزه‌آسا» منجر نشود، تشدید دوباره درگیری رخ خواهد داد؛ وضعیتی که به گفته او در خدمت منافع نتانیاهو خواهد بود.
یکی از افراد مطلع از برنامه‌ریزی‌های نظامی اسرائیل نیز گفت آغاز جنگ در حیطه اختیارات کابینه موقت قرار دارد؛ حتی اگر برخی ژنرال‌های ارتش به دلیل نزدیکی انتخابات نسبت به آن ملاحظاتی داشته باشند. این فرد افزود که همواره می‌توان با استناد به اطلاعات امنیتی، توجیهی برای حمله فراهم کرد؛ چه بر اساس برنامه هسته‌ای ایران و چه با استناد به عوامل دیگر. به گفته او، اگر رئیس ستاد کل ارتش واقعاً با چنین اقدامی مخالف باشد، می‌تواند استعفا دهد، اما گزینه‌های دیگری چندانی در اختیار نخواهد داشت.
رقابت خاموش میانجی‌گرها و نتانیاهو
نتانیاهو برای آغاز عملیات تازه احتمالاً به حمایت آمریکا نیاز خواهد داشت، زیرا اسرائیل برای پشتیبانی از دفاع خود به نیروهای آمریکایی وابسته است. همچنین انتظار می‌رود ایران در واکنش به هر حمله تازه، پاسخی شدید بدهد. بر اساس گفته‌های چند فرد مطلع از طرح‌های جنگی، هرگونه حمله جدید آمریکا و اسرائیل عملیاتی شدید خواهد بود که حدود سه روز طول می‌کشد و تأسیسات هسته‌ای، دارایی‌ها و مراکز وابسته به حکومت و زیرساخت‌های غیرنظامی، از جمله نیروگاه‌ها، را هدف قرار می‌دهد.
مایکل میلشتاین، افسر پیشین اطلاعاتی اسرائیل، گفت: «کاملاً مطمئنم که نتانیاهو هفته آینده یا هفته پس از آن، به‌طور جدی اقدام نظامی علیه ایران را بررسی خواهد کرد.» به گفته او، نتانیاهو ترجیح می‌دهد حمله‌ای مشترک با آمریکا انجام دهد؛ اما اگر ترامپ تمایلی به چنین اقدامی نداشته باشد، نخست‌وزیر اسرائیل ممکن است گزینه «اقدامات مستقل، با هماهنگی آمریکایی‌ها» را بررسی کند.
آمیدرور که با اندیشکده آمریکایی جی‌آی‌ان‌اس‌ای همکاری دارد، بعید می‌داند گادی آیزنکوت در صورتی که نتانیاهو پیشاپیش اطلاعات لازم را در اختیارش بگذارد، با حمله مخالفت کند. او گفت: «مخالفان ممکن است اعتراض‌هایی مطرح کنند، اما اگر نتانیاهو با گادی تماس بگیرد و بگوید این وضعیت است، این اطلاعاتی است که در اختیار داریم و رئیس سازمان اطلاعات نیز از او حمایت می‌کند، نمی‌بینم که گادی مخالفت کند.»
بااین‌حال، آیزنکوت در اواخر شب انتخابات، پیش از آنکه ابعاد عقب‌نشینی مخالفان مشخص شود، گفته بود نخست‌وزیر موقت «نه اختیار چنین کاری را دارد و نه اعتماد مردم را» که ماجراجویی نظامی تازه‌ای آغاز کند. او هشدار داده بود: «نتانیاهو، جرئت نکن امنیت اسرائیل را در خدمت نیازهای سیاسی خودت قرار دهی.»
برای نتانیاهو سابقه دارد که در حوالی انتخابات خواهان اجرای عملیات نظامی گسترده شود. در سپتامبر ۲۰۱۹، پیش و پس از انتخاباتی که نتیجه روشنی نداشت، او تلاش کرد حملات هوایی علیه حماس در نوار غزه را آغاز کند. اما رئیس وقت ستاد کل ارتش و دیگر مقام‌های ارشد امنیتی با این اقدام مخالفت کردند، زیرا نگران بودند عملیات نظامی بر تصمیم رأی‌دهندگان تأثیر بگذارد.
اما شرایط کنونی متفاوت است. رؤسای موساد و شین‌بت، دو سازمان اطلاعاتی اسرائیل، از متحدان نتانیاهو محسوب می‌شوند. در همین حال، اعتبار عمومی فرماندهان ارشد ارتش، که زمانی در جامعه یهودی اسرائیل تقریباً خدشه‌ناپذیر بود، پس از ناکامی‌های مرتبط با حمله حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ کاهش یافته است. این وضعیت با انتقادهای مداوم چهره‌های راست‌گرای نزدیک به نتانیاهو تشدید شده است. فرد مطلع از برنامه‌ریزی‌های نظامی اسرائیل درباره ایال زامیر، رئیس کنونی ستاد کل ارتش، گفت: «او شجاعت دارد، اما جایگاهش دیگر مانند گذشته نیست. ما از نقطه‌ای برگشت‌ناپذیر عبور کرده‌ایم.»
