اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
میانجی‌های قطری روز جمعه هشتم آبان، در تازه‌ترین تلاش برای دستیابی به توافق میان ایران و امریکا، به تهران بازگشتند. رویترز به نقل از یک مقام آگاه مدعی شد که این میانجیگری با هماهنگی واشنگتن انجام می‌شود؛ تحولی که همزمان با انتشار جزییات بیشتری از پیام جی‌دی ونس به محسن رضایی و گزارش‌هایی ادعایی درباره آماده‌سازی گزینه‌های نظامی امریکا و اسراییل رخ داده است. این درحالی است که العربیه به نقل از منابع آگاه مدعی شد میانجی‌ها در حال مذاکره با ایران درباره ورود بازرسان به تاسیسات هسته‌ای در ازای آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدود شده ایران هستند. این درحالی است که تهران همچنان بر شروط اعلام شده خود تاکید دارد و دریافت نامه معاون رییس‌جمهوری امریکا را به معنای پذیرش چارچوب پیشنهادی واشنگتن نمی‌داند. در مرکز این تحولات، تلاش برای ایجاد یک وقفه در درگیری قرار دارد، نه لزوما دستیابی فوری به توافقی جامع. تام باراک، سفیر امریکا در ترکیه، پنجشنبه هفتم آبان در نشست «چشم‌اندازهای جهانی» در دوحه مدعی شد که تلاش قطر، پاکستان و دیگر متحدان امریکا، طرف‌ها را به توافق درباره روند کاهش تنش «بسیار نزدیک» کرده است. او توضیح داد: «فکر می‌کنم بسیار نزدیکیم که سرانجام به مرحله‌ای برسیم و بگوییم بیایید یک وقفه ایجاد کنیم و تنش‌ها را کاهش دهیم.» باراک در عین حال تصریح کرد: «قرار نیست فورا به راه‌حلی جامع دست پیدا کنیم.»
رمزگشایی از پیام ونس
نیویورک‌تایمز با انتشار گزارشی مدعی شد که ونس در نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، پیشنهاد ازسرگیری مذاکرات مستقیم را مطرح کرده و آمادگی خود را برای هدایت هیات امریکایی اعلام کرده است. به ادعای این روزنامه، نامه از طریق میانجی‌های قطری منتقل شده و دونالد ترامپ پیش از ارسال، آن را خوانده و تایید کرده بود. براساس همین گزارش، در صورت پذیرش پیشنهاد ازسوی ایران، مذاکرات می‌تواند از هفته آینده در قطر یا ترکیه آغاز شود. با این حال، زمان و مکان قطعی تعیین نشده است. همچنین، توصیف مذاکرات به عنوان گفت‌وگویی «بدون پیش‌شرط» به معنای کنار گذاشتن موضوع هسته‌ای نیست؛ ونس مدعی شده برنامه هسته‌ای ایران از ابتدای مذاکرات روی میز باشد.
واشنگتن‌پست نیز، بنا بر گزارش منتشر شده از محتوای آن، مدعی شده که ونس برای دیدار شخصی با رضایی اعلام آمادگی کرده و استانبول یا دوحه از محل‌های احتمالی چنین دیداری هستند. در این روایت ادعایی، جلوگیری از دستیابی ادعایی ایران به سلاح هسته‌ای به عنوان منفعت اصلی امریکا و بازسازی اقتصاد و حفظ حاکمیت ملی به عنوان منافع ایران توصیف شده است. در این میان برخی مقام‌های امریکایی مدعی‌اند که ارسال این نامه «نشانه احترام» و جایگاهی است که برای دبیر شورای عالی امنیت ملی قائل است. در همین راستا نیویورک‌تایمز دلیل انتخاب رضایی را ارزیابی واشنگتن از نفوذ او بر سپاه پاسداران و جریان‌های مخالف توافق دانسته است. در بازنشر ارسالی از العربیه نیز انتخاب ونس، باتوجه به مواضع او در حمایت از تنش‌زدایی، تلاشی برای اطمینان‌دادن به تهران توصیف شده است. اکسیوس نیز پیشنهاد ارسال نامه را به ابتکار ونس و استقبال ترامپ نسبت داده است.
پاسخ تهران؛ دریافت نامه، بدون اعلام پذیرش
تسنیم و فارس پنجشنبه گزارش دادند که ایران پیام ونس را دریافت کرده، اما تا زمان انتشار این گزارش پاسخی به آن نداده است. تسنیم همچنین بر پایبندی تهران به چارچوب شروط هفت‌گانه اشاره کرد. بی‌پاسخ‌ماندن نامه در آن مقطع، نه به معنای پذیرش پیشنهاد است و نه به‌تنهایی اثبات‌کننده رد نهایی آن. در همین راستا محمدباقر قالیباف، رییس مجلس موضع ایران را صریح‌تر بیان کرد: «شرایط ایران بارها و به طور شفاف به میانجی‌ها اعلام شده است. رویکرد «چماق و هویج» هیچ تاثیری بر ایران ندارد. پیشرفت تنها زمانی حاصل خواهد شد که هفت شرط ایران مورد پذیرش قرار گیرد.» همزمان در گزارش‌های منتشر شده، پایان محاصره دریایی، رفع تحریم‌های نفتی، آزادسازی دارایی‌های ایران و آتش‌بس در منطقه ازجمله مطالبات تهران معرفی شده‌اند. رویترز نیز گزارش داده است که اختلاف بر سر ترتیب اقدامات ادامه دارد: واشنگتن خواهان طرح موضوع هسته‌ای از آغاز مذاکرات است، در‌حالی‌که تهران بر اقدام اولیه امریکا درباره محاصره بنادر و تحریم صادرات نفت تاکید می‌کند. در روایت ارسالی از المیادین، یک «منبع آگاه ایرانی» گفته است تهران نگران است خروج مواد غنی شده، به جای پایان دادن به جنگ، زمینه حمله تازه را فراهم کند. همین منبع تاکید کرده ایران میانجیگری محدود به انتقال مطالبات امریکا و فشار بر تهران را نمی‌پذیرد. او همچنین ادعای ترامپ درباره ارتباط پیام ونس با درخواست ایران برای تجهیزات و دارو را رد کرده است. این اظهارات، موضع یک منبع بی‌نام است و نباید به عنوان سخنان رسمی مقام‌های ایران قلمداد شود.
میانجی‌های منطقه و پیشنهاد روسیه
اکسیوس چهارشنبه ششم آبان گزارش داد که عربستان‌سعودی از ترامپ خواسته برای ازسرگیری جنگ عجله نکند و فرصت بیشتری به مذاکرات بدهد. به نوشته این رسانه، قطر با حمایت عربستان، پاکستان، ترکیه و مصر تلاش دارد فاصله میان مطالبات دو طرف را کاهش دهد. یکی از پیشنهادها، دسترسی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تاسیسات هسته‌ای بمباران شده ایران در برابر کاهش بخشی از تحریم‌هاست. در همین چارچوب، گزارش‌هایی از سفر مقام‌های امنیتی عربستان، ترکیه و پاکستان به تهران منتشر شده است. در مجموعه ارسالی، نام خالد بن سلمان، عاصم منیر و ابراهیم کالین، با استناد به اظهارات علی باقری کنی و گزارش الحدث، آمده است. با این حال، تاریخ «دوشنبه چهارم مهر ماه» در آن بازنشر ناسازگار است؛ همچنین عنوان «پیمان دفاعی مکه» بدون سند مستقل نباید مبنای معرفی یک سازوکار رسمی قرار گیرد. بنا بر بازنشر ارسالی از گفت‌وگوی سخنگوی کرملین با الجزیره، روسیه نیز در صورت درخواست تهران و واشنگتن برای میانجیگری اعلام آمادگی کرده و گفته است اگر مساله بر سر اورانیوم غنی‌شده باشد، آماده انتقال آن به روسیه است. در مقابل، سخنگوی وزارت خارجه ایران درباره سفر وزیر خارجه روسیه به تهران گفته است: «درباره غنی‌سازی گفت‌وگو نشد» و «بحث هسته‌ای مطرح شد»؛ دو گزاره‌ای که باید با حفظ تفاوت میان موضوع کلی هسته‌ای و بحث مشخص غنی‌سازی نقل شوند.
گزینه نظامی همچنان روی میز
همزمان با این تحرکات، اکسیوس طی گزارشی ادعایی از آماده‌سازی امریکا و اسراییل برای عملیات احتمالی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای خبر داده است. به ادعای مقام‌های امریکایی و اسراییلی، سناریوی مورد بحث می‌تواند شامل یک هفته حملات شدید به تاسیسات انرژی، مراکز هسته‌ای و دیگر زیرساخت‌های ایران باشد. این رسانه همچنین از گفت‌وگوی ایال زمیر، رییس ستاد ارتش اسراییل، با برد کوپر، فرمانده سنتکام، درباره آمادگی‌ها خبر داده است. این گزارش‌ها بیانگر بررسی و تدارک گزینه‌هاست، نه اعلام تصمیم قطعی برای حمله. در گزارش ارسالی از وال‌استریت‌ژورنال نیز آمده که کوپر در نشستی حضوری در کاخ سفید، با شرکت پیت هگست و دن کین، گزینه‌های نظامی را به ترامپ ارایه کرده است. آسوشیتدپرس، بنا بر متن ارسالی، از اطلاع‌رسانی امریکا به متحدان درباره احتمال عملیاتی چند روزه و آمادگی کشورهای منطقه برای واکنش‌های تلافی‌جویانه ایران خبر داده است. کان‌نیوز نیز انتقال ۱۰ هواپیمای ترابری امریکایی از فورت بلیس به پایگاه‌های عوودا و نواتیم را گزارش کرده و احتمال داده محموله‌ها شامل تجهیزات پدافندی یا موشک‌های رهگیر باشند. گزارش اعزام هواپیماهای دیگر به اردن، عربستان و قطر نیز در همین چارچوب مطرح شده است؛ اما ماهیت محموله‌ها و ارتباط مستقیم هر پرواز با عملیات احتمالی، در متن ارسالی قطعی نشده است. در سوی دیگر، سمافور به نقل از یک مقام امریکایی گزارش داده که ترامپ به دنبال توافق صلح موقت است و در کاخ سفید درباره آغاز دوباره جنگ تردیدهایی وجود دارد. ونس نیز گفته است ترامپ اجازه نمی‌دهد درگیری با ایران به «جنگ بی‌پایان» تبدیل شود؛ موضعی که در کنار ادامه دفاع او از کارزار نظامی دولت مطرح شده است.
هرمز؛ روایت‌های متفاوت از حوادث دریایی
نیروی دریایی سپاه روز پنجشنبه اعلام کرد سه نفتکش در شبانه‌روز گذشته هنگام عبور از مسیر جنوبی تنگه هرمز، بر اثر برخورد با مین منفجر شده و آتش گرفته‌اند. این نهاد گفت شناورها سامانه‌های راداری و ناوبری خود را خاموش کرده و به هشدارها توجه نکرده بودند. نام، پرچم و مالکیت این نفتکش‌ها در گزارش اولیه مشخص نبود. سنتکام موضع ایران درباره برخورد کشتی‌ها با مین را رد کرده است. در اطلاعیه ارسالی، سپاه مسیر جنوبی را «غیرمجاز» و آلوده به مین توصیف کرده، از مالکان و خدمه خواسته به اظهارات سنتکام اتکا نکنند و درباره اقدامات تحریک‌آمیز با حمایت امریکا هشدار داده است. جدا از این اعلام، در داده‌های ارسالی گزارشی از سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا درباره آتش‌گرفتن یک شناور در ۹ مایل دریایی شمال خصب عمان آمده است. فارس نیز بامداد جمعه از شنیده شدن انفجار در محدوده آب‌های سیریک و قشم و مشاهده نور در آسمان خبر داده است. این گزارش‌ها، بدون تطبیق زمان، موقعیت و مشخصات شناورها، نباید یک حادثه واحد یا نشانه قطعی آغاز حمله تلقی شوند.در همین مجموعه، اظهاراتی درباره تلاش بریتانیا برای بازگشایی هرمز و کاهش تنش به «اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا» نسبت داده شده است. نام و سمت گوینده در این بازنشر نیازمند احراز است و نقل آن به عنوان موضع تایید شده دولت بریتانیا، پیش از مراجعه به منبع اصلی، قابل اتکا نیست.
درباره نشست منامه
در میانه تنش‌های حاکم و رفت و آمدهای دیپلماتیک با هدف کاهش تنش‌ها، روسای ستاد کل نیروهای مسلح کشورهای عضو شورای همکاری در نشستی در بحرین، راهکارهای تقویت همکاری‌های نظامی و دفاعی و هماهنگی مشترک را در سایه تحولات امنیتی منطقه بررسی کردند.به نوشته العربیه و میدل ایست‌ای نیوز روسای ستاد کل نیروهای مسلح عربستان، امارات، کویت، عمان و قطر، به همراه سلمان ابراهیم الفضاله معاون دبیرکل شورای همکاری در امور نظامی و عبدالعزیز احمد البلوی فرمانده فرماندهی نظامی یکپارچه کشورهای عضو شورا در این نشست حضور داشتند. شرکت‌کنندگان درباره موضوعات نظامی از جمله راه‌های تقویت همکاری و هماهنگی میان نیروهای مسلح کشورهای عضو و آخرین تحولات امنیتی رایزنی کرده و بر اهمیت تقویت سامانه‌های دفاع مشترک، یکپارچگی دفاعی و حمایت از ارکان ساختار نظامی مشترک میان کشورهای عضو شورای همکاری تاکید کردند. وی گفت: حساسیت مرحله کنونی و آنچه از تجاوزات غیرمتعارف شاهد آن هستیم، همگی ما را در برابر مسوولیتی تاریخی قرار می‌دهد که مستلزم همبستگی کامل، هماهنگی نزدیک و همکاری مشترک برای مهار تمامی خطراتی است که امنیت و ثبات کشورهای عضو شورای همکاری را تهدید می‌کند. بر اساس بیانیه‌های جداگانه کشورهای عضو، بررسی موضوعات نظامی مشترک و راه‌های تقویت همکاری دفاعی و هماهنگی میان نیروهای مسلح کشورهای عضو، در کنار تحولات امنیتی منطقه، با هدف تامین منافع و تحقق اهداف مشترک این کشورها از دیگر محورهای این نشست بود.در این میان ادعا شده که در بیانیه پایانی ادعاهایی نیز درباره سه جزیره ایرانی بار دیگر مطرح شد که با واکنش تند مقام‌های رسمی کشورمان روبرو شد.پیشتر و در روز پنجشنبه اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ادعاهای امارات متحده عربی و کانادا درباره جزایر سه‌گانه ایرانی، مندرج در بیانیه مشترک ولیعهد ابوظبی و نخست‌وزیر کانادا، را شدیدا محکوم و تاکید کرد: جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک بخش جدایی‌ناپذیر و ابدی از قلمرو سرزمینی ایران است و تکرار ادعاهای موهوم و بی‌اساس درباره آنها، هیچ تغییری در واقعیت‌های مسلم جغرافیایی، تاریخی و حقوقی ایجاد نخواهد کرد.
