ایرنا/متن پیش رو در ایرنا منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست.
جمعی از صاحب‌نظران معتقد هستند که شکست جمهوری‌خواهان حامی رئیس‌جمهور آمریکا در انتخابات میان‌دوره‌ای، در نوع رویکرد واشنگتن به مناقشه اوکراین و تقویت حمایت از کی‌یف تأثیر خواهد گذاشت.
در انتخابات میان‌دوره‌ای سه‌شنبه سوم نوامبر ۲۰۲۶ (۱۲ آبان ۱۴۰۵) کنگره آمریکا، تمام ۴۳۵ کرسی مجلس نمایندگان، ۳۵ کرسی از ۱۰۰ کرسی مجلس سنا و تعیین فرماندار برای ۳۶ ایالت به رأی گذاشته شد که نتیجه آن، برتری دموکرات‌ها و شکست سنگین جمهوری‌خواهان و حزب دونالد ترامپ رئیس جمهوری این کشور بوده است.
بررسی پیامدهای این شکست داخلی ترامپ بر سیاست خارجی واشنگتن در حالی در کانون بحث‌های تحلیلگران و صاحب‌نظران قرار داردکه وعده‌های انتخاباتی وی برای پایان جنگ اوکراین در سریع‌ترین زمان، یکی از موارد فهرست طولانی وعده‌های عمل‌نشده وی محسوب می‌شود.
ترامپ که معتقد بود اگر در زمان آغاز درگیری نظامی روسیه و اوکراین در اسفند ۱۴۰۰ رئیس‌جمهور آمریکا بود، نمی‌گذاشت که این جنگ آغاز شود؛ خود وعده‌های انتخاباتی‌اش از جمله عدم شروع جنگ را با تجاوز نظامی به ایران نادیده گرفت و تاوان آن را نیز با شکست در انتخابات داد.
امیدواری کرملین به تداوم نقش‌آفرینی آمریکا در حل مناقشه اوکراین
هرچند ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه تاکنون واکنش صریحی به نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نداشته است، سخنگوی مطبوعاتی وی ابراز امیدواری کرده است که این رخداد مهم صحنه سیاست داخلی آمریکا مانع از تداوم نقش‌آفرینی کاخ سفید در چارچوب حل‌وفصل مسالمت‌آمیز مناقشه اوکراین نشود.
دیمیتری پسکوف تأکید دارد که روسیه چه در رویکرد دیپلماتیک و چه در عرصه نظامی، منافع و اهداف خود را تأمین خواهد کرد.
سخنگوی کرملین تأکید کرد: توان و عزم روسیه برای تأمین منافع و اهداف خود در اوکراین به تحولات سیاسی واشنگتن وابسته نیست و مسکو در هر صورت اهدافش را دنبال خواهد کرد.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا نتایج انتخابات کنگره آمریکا ممکن است بر محاسبات کرملین در خصوص حل‌وفصل مناقشه اوکراین تأثیر بگذارد، گفت: رئیس‌جمهور آمریکا پس از این انتخابات، به انجام وظایف ریاست‌جمهوری و پیشبرد سیاست خارجی خود ادامه خواهد داد. از دیدگاه ما، هر مسأله دیگری، یک موضوع داخلی برای ایالات متحده است.
زلنسکی در اردوگاه خوشحال
و اما ولادیمیر زلنسکی رئیس‌جمهور اوکراین به موضع‌گیری در این رابطه پرداخته است. این موضع کلامی در حالی است که برخی صاحب‌نظران، اقدامات اوکراین به ویژه همزمان با گرم‌شدن تنور انتخابات آمریکا را علیه جمهوری‌خواهان ارزیابی کردند، به ویژه زمانی که کی‌یف بر خلاف اصرار ترامپ به حمله پهپادی به تأسیسات انرژی و پالایشگاه‌های نفت روسیه ادامه می‌داد. چنین رویکرد سبب شده است که برخی، زلنسکی و حامیان اروپایی وی را در صف اردوگاه خوشحال از پیروزی دموکرات‌های جای دهند.
اقدامات زلنسکی در کارزارهای انتخاباتی باعث انتقادهای تند جمهوری‌خواهان آمریکا از او شد و رئیس‌جمهور اوکراین پس از پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای، از این نتیجه استقبال کرد.
زلنسکی در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی «زد.دی.اف» آلمان ابراز امیدواری کرد: تغییراتی که در پی به دست گرفتن کنترل هر دو مجلس کنگره آمریکا از سوی دموکرات‌ها در سال آینده میلادی ایجاد می‌شود، به نفع کی‌یف باشد.
رئیس‌جمهوری اوکراین ابراز امیدواری کرد که پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و تغییر توازن قدرت در کنگره این کشور، به افزایش حمایت‌های مالی و نظامی واشنگتن از کی‌یف در جنگ با روسیه منجر شود.
دغدغه‌های روسیه: مناقشه اوکراین و تحریم‌ها
دیمیتری مدودف معاون رئیس شورای امنیت روسیه از جمله مقامات روس بود که به صراحت از مناقشه اوکراین و تحریم‌ها به عنوان دو دغدغه اصلی مسکو در ارتباط با سیاست واشنگتن پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره یاد کرد.
وی تصریح کرد: زلنسکی (رئیس‌جمهور اوکراین) که هرگز اعتنای چندانی به رئیس کاخ سفید نمی‌کرد و در مقابل، به دوستان «اروپایی منحط» خود تکیه داشت - کسانی که برای جنگ پول به پای او می‌ریزند- با ترامپ نیز با گستاخی تمام برخورد می‌کرد؛ اکنون، زلنسکی احتمالاً کاملاً خودسر عمل خواهد کرد و دیگر احترامی برای رئیس‌جمهور تضعیف شده آمریکا قائل نخواهد بود.
نایب رئیس شورای امنیت روسیه افزود: ترامپ می‌تواند دسترسی اوکراین به «استارشیلد» (نسخه امنیتی و نظامی ارتباطات ماهواره‌ای دولت آمریکا و سازمان‌های اطلاعاتی آن) را قطع، اشتراک‌گذاری اطلاعاتی را متوقف و دردسرهای دیگری برای زلنسکی ایجاد کند اما او تا این حد پیش نخواهد رفت، چرا که ترامپ نیازی به رویارویی غیرضروری با دموکرات‌های سرمست از پیروزی در انتخابات ندارد.
این سیاستمدار مشهور روس درباره دیگر تأثیر نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا خاطرنشان کرد: در مورد تحریم‌های ضد روسی، اوضاع پیچیده‌تر خواهد شد، همچنانکه دموکرات‌ها وعده داده‌اند حمایت‌های فعال‌تری از کی‌یف به عمل آورند، اما عملیاتی شدن این سیاست مستلزم تصویب طرح‌های قانونی پیشین همچون قانون ضد روسی لیندسی گراهام «تروریست منفور» است که خود می‌تواند موقعیت ترامپ را تقویت کند.
وی ادامه داد: اعمال «تحریم‌های فلج‌کننده» ممکن است ابزار معامله سیاسی قرار گیرد؛ به این معنا که ترامپ در ازای لغو فرآیند استیضاح، با این محدودیت‌ها علیه روسیه موافقت کند.
مدودف خاطرنشان کرد: در مجموع، چشم‌انداز پیش‌رو حتی برای خود ترامپ نیز مبهم است و او احتمالا به مدیریت بحران‌های مقطعی روی آورده و به طور مکرر از حق وتوی خود استفاده خواهد کرد؛ در این شرایط، روسیه باید بدون توجه به نتایج انتخابات در آن سوی اقیانوس، بر مأموریت اصلی خود یعنی در هم کوبیدن جبهه دشمن تمرکز کند.
روسیه و هدایت مذاکرات از موضوع اوکراین به روابط دوجانبه مسکو و واشنگتن؟
بلومبرگ در گزارشی ادعا کرد: مسکو دیگر باور ندارد که ترامپ بتواند اوکراین را به پذیرش صلح با شروط روسیه وادار کند؛ به همین دلیل، قصد دارد با تشدید حملات به اوکراین و افزایش فشار بر کشورهای اروپایی، جنگ را طولانی‌تر کند.
این رسانه غربی در این گزارش که قبل از اعلام نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا منتشر شد، مدعی شد: کرملین با پیش‌بینی تضعیف موقعیت رئیس‌جمهور آمریکا پس از انتخابات این کشور، تلاش می‌کند ترامپ را متقاعد کند که ایالات متحده و روسیه می‌توانند حتی بدون پایان یافتن جنگ اوکراین، همکاری‌های اقتصادی و توافق‌های تجاری مشترک (مانند معافیت‌های تحریمی) داشته باشند.
به هر صورت، بنا بر اعلام طرفین، مذاکرات سه‌جانبه حل و فصل مناقشه با حضور نمایندگان روسیه، آمریکا و اوکراین قرار است سه‌شنبه و چهارشنبه ۱۹ و ۲۰ آبان در ابوظبی برگزار شود؛ مذاکراتی که پیش‌تر سخنگوی کرملین تأکید کرد نزدیکی زمان برگزاری آن با انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، دلیلی بر ارتباط بین این موضوعات نیست.
در همین حال، برخی صاحب‌نظران که رسانه‌های روس با آنها گفت‌وگو کرده‌اند، از دریچه نگاه خود به ارزیابی تأثیر نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره بر روند حل و فصل مناقشه اوکراین پرداخته‌اند.
تدارک دموکرات‌ها برای حمله تمام عیار به ترامپ
دیمیتری سایمز تحلیلگر سیاسی روس که تابعیت آمریکایی نیز دارد، معتقد است: در پی پیروزی در انتخابات کنگره، حزب دموکرات ایالات متحده حمله‌ای شدید را علیه هرگونه تلاش ترامپ برای بهبود روابط با روسیه یا حل‌وفصل مناقشه در اوکراین آغاز خواهد کرد.
سایمز افزود: پیروزی حزب دموکرات بدین معناست که ترامپ - که هم‌اکنون نیز تحت فشار اروپایی‌ها و برخی از اعضای دولت خود قرار دارد - باید با کنگره‌ای دست و پنجه نرم کند که صرفاً به بحث یا طرح اعتراض بسنده نخواهد کرد، بلکه حمله‌ای تمام‌عیار علیه او ترتیب خواهد داد.
جشن اروپا و اوکراین از نتایج انتخابات آمریکا
مالک دوداکوف آمریکاشناس روس نیز معتقد است: با شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای که عامل اصلی این ناکامی ترامپ بود، مذاکرات با روسیه برای رئیس‌جمهور آمریکا بسیار دشوارتر از قبل خواهد بود.
وی اظهار داشت: پس از انتخابات کنگره، رئیس‌جمهور آمریکا همچنان از اختیارات اصلی در حوزه سیاست‌خارجی برخوردار است اما کنگره در زمانی که دموکرات‌ها اکثریت قابل توجهی دارد، می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند.
دوداکوف گفت: در اینجا، جمهوری‌خواهان آمریکا تنها باید خودشان را سرزنش کنند زیرا روند مذاکرات با روسیه را تا حدی تأخیر انداختند که در آمریکا جایگاه خود را از دست دادند.
این دانشمند علوم سیاسی تصریح کرد: امروز ممکن است که کشورهای اروپایی و اوکراین، نتایج انتخابات کنگره را جشن بگیرند و بر این باور باشند که ورود دموکرات‌ها چشم‌انداز جهانی را تغییر خواهد داد. با این حال، حامیان اوکراین هنوز نباید خوشحال باشند.
دیگر چه کسی به ویتکاف و کوشنر گوش فراخواهد داد؟
دیمیتری سوسلوف معاون مرکز مطالعات جامع اروپا و بین‌الملل در مدرسه عالی اقتصاد مسکو نیز معتقد است: انتظار می‌رود نتایج انتخابات کنگره آمریکا، تأثیر کمتری بر سیاست خارجی ترامپ نسبت به سیاست داخلی او داشته باشد، اما با این وجود، این تأثیر قابل توجه خواهد بود.
وی افزود: دموکرات‌ها به ویژه فعالیت‌های جرد کوشنر داماد ترامپ و استیو ویتکاف فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا که مذاکره‌کنندگان اصلی کاخ سفید در مورد مسائل اوکراین و خاورمیانه هستند را زیر نظر خواهند گرفت؛ این وضعیت، کار ترامپ را پیچیده‌تر و همچنین فعالیت‌های ویتکاف و کوشنر را دشوارتر خواهد کرد.
این کارشناس روس خاطرنشان کرد: مقامات اوکراین و کشورهای اروپایی می‌توانند به ویتکاف و کوشنر به عنوان جنایتکارانی که بزودی محکوم خواهند شد، نگاه کنند، این همان چیزی است که دموکرات‌ها از آنها خواهند خواست.
وی اظهار داشت: تردیدهای بزرگی وجود دارد در این باره که آیا اصلاً سیاستمداران اتحادیه اروپا و حکومت کی‌یف در بحبوحه تحقیقات کنگره، دیگر به ویتکاف و کوشنر فرستادگان ترامپ گوش فراخواهند داد یا خیر.
معاون مرکز مطالعات جامع اروپا و بین‌الملل در مدرسه عالی اقتصاد مسکو افزود: در چنین شرایطی، روسیه، به نوبه خود، امید کمتری به چشم‌انداز همکاری مسکو و واشنگتن خواهد داشت، چشم‌اندازی که پس از شکست حزب ترامپ تیره‌تر شده است.
وی ادامه داد: حزب دموکرات مطمئناً تصویب تحریم‌های جدید ضد روسی را آغاز خواهد کرد. این بدان معناست که تمام پروژه‌هایی که توسط ویتکاف فرستاده ویژه ترامپ و کریل دیمتیریف نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور سرمایه‌گذاری و همکاری‌های اقتصادی بین‌المللی مورد بحث قرار می‌گیرند، به معنای واقعی کلمه توسط کنگره با هدف از بین بردن کل ماجرا، مورد بررسی دقیق قرار خواهند گرفت.
این کارشناس روس یادآور شد: به عنوان مثال، فرماندار دموکرات نیوجرسی آمریکا در حال حاضر به بنادر و شرکت‌های ایالت خود در مورد تهدید مسئولیت مدنی و کیفری برای پذیرش سوخت دیزل صادرشده از روسیه در چارچوب توافق مسکو و واشنگتن هشدار داده است.
وی ادامه داد: این اقدام، تنها اولین نمونه از تحولاتی است که در آینده اتفاق خواهد افتاد و هر عنصری از همکاری روسیه و آمریکا توسط دموکرات‌ها تخریب و به عنوان یک تهدید اعلام خواهد شد.
تقویت موضع کی‌یف در مذاکرات
سوسلوف گفت: در نتیجه، شانس ایجاد همکاری روسیه و آمریکا به صفر نزدیک می‌شود. حتی اگر کاخ سفید به طور جدی این احتمال را در نظر گرفته باشد که روسیه ممکن است به خاطر همکاری امتیازهایی بدهد، در شرایط جدید، این سناریو کاملاً بعید شده است.
وی اظهار داشت: در مقابل، دموکرات‌ها افزایش کمک‌های نظامی به اوکراین را آغاز خواهند کرد، البته نه در سطوحی که در دوران ریاست جمهوری جو بایدن ارائه شده بود.
این کارشناس روس گفت: این رویکرد، موضع اوکراین را در مذاکرات با روسیه تقویت می‌کند و انگیزه کی‌یف را برای دادن هرگونه امتیازی از بین می‌برد و این وضعیت، تأثیر منفی بر احتمال نتیجه‌بخشی مذاکرات خواهد داشت.
مسأله اوکراین برای افکار عمومی آمریکا اهمیت چندانی ندارد
تحلیلگر و روزنامه‌نگار سرشناس ایتالیایی در حوزه سیاست بین‌الملل، دیدگاه متعادل‌تری درباره تأثیر شکست ترامپ بر سیاست‌خارجی دولت او از جمله موضوع اوکراین دارد.
جیامپیرو گراماگلیا گفت: مسأله اوکراین تأثیر قابل‌توجهی بر نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره نداشته و به‌طور کلی، برای افکار عمومی آمریکا اهمیت چندانی ندارد.
این روزنامه‌نگار ایتالیایی گفت: با توجه به توازن جدید قدرت در کنگره، بعید است که دستورکار کلی سیاسی کاخ سفید درباره جنگ اوکراین تغییر کند؛ با این حال، اعضای کنگره ممکن است نفوذ بیشتری بر تأمین مالی سیاست‌های خاص داشته باشند. در این راستا، ممکن است تخصیص بودجه برای کمک به اوکراین از سر گرفته شود.
ترامپ اسیر دعوای داخلی خواهد شد
آندری مانوئیلو استاد علوم سیاسی در دانشگاه دولتی مسکو از جمله افرادی است که معتقد است درگیری در سیاست داخلی حتی اقامه دعوا از سوی رهبران حزب جمهوری‌خواه علیه وی، به مسأله‌ای محوری تبدیل خواهد شد.
وی در این باره گفت: نه روسیه، نه اوکراین و نه حتی جنگ با ایران، موضوع محوری فراروی رئیس‌جمهور آمریکا نخواهد بود، بلکه ترامپ از این پس با شکاف درون حزبی روبرو است و در نهایت در تلاش خواهد بود که از این مخمصه جان سالم به در ببرد.
مانع‌تراشی آتی کنگره در سیاست‌خارجی ترامپ
گئورگ میرزایان متخصص مطالعات آمریکا و دانشیار دانشگاه مالی روسیه هم معتقد است: هنوز زود است که بگوییم ترامپ به وضوح در حال تبدیل شدن به یک «اردک لنگ» است؛ حتی شکست فعلی حزب جمهوری‌خواه، او را به یک چهره تشریفاتی تبدیل نمی‌کند.
وی اظهار داشت: با این وجود، کنگره مانع ترامپ در تمام تلاش‌هایش، از جمله ابتکاراتش در مورد روسیه و اوکراین، خواهد شد.
میرزایان ادامه داد: ترامپ با اتکا به ویژگی‌های شخصی خود تا آخرین نفس برای کنترل سیاست خارجی آمریکا مبارزه خواهد کرد.
وی معتقد است: اگر شخص دیگری در آمریکا، مسئولیت ریاست‌جمهوری را در چنین شرایطی برعهده داشت، ممکن بود که با مخالفان خود مصالحه کند تا نفوذ خود بر رویدادهای داخلی را تقویت کند اما امروز دموکرات‌هایی در انتخابات پیروز شده‌آند که نفرت شدیدی از ترامپ دارند و از این رو، او با آنها مصالحه نخواهد کرد.
امکان تقویت روابط با روسیه با وتوی تصمیمات کنگره
از سوی دیگر، ایوان پیاتیبراتوف دانشیار دانشگاه مالی روسیه معتقد است که با وجود دشوارتر شدن روابط با روسیه برای ترامپ در ماه‌های باقیمانده از دوره دوم ریاست‌جمهوری، او می‌تواند معافیت‌های تحریمی بیشتری برای مسکو صادر کند و به دنبال آن شاهد تجارت فرآورده‌های نفتی علاوه بر گازوئیل که اخیراً طرفین درباره آن توافق کردند، باشیم.
وی معتقد است: دموکرات‌ها می‌توانند در تلاش برای کمک نظامی آمریکا به اوکراین و درخواست تحریم‌های شدیدتر علیه روسیه بسیار فعال‌تر باشند. با این حال، رئیس جمهور ایالات متحده، قدرت وتو دارد.
گذشته از تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌ها، هم‌اینک نگاه‌ها به مذاکرات سه‌جانبه ۱۹ و ۲۰ آبان میان روسیه، آمریکا و اوکراین دوخته شده است، مذاکراتی که آخرین بار بهمن ۱۴۰۴ و قبل از تجاوز نظامی به ایران انجام شد. باید منتظر بود و دید آیا دولت آمریکا که در صحنه سیاست داخلی شکستی - به زعم صاحب‌نظران فاجعه‌بار - را متحمل شده، با جایگاهی ضعیف‌تر قادر به نقش‌آفرینی در مناقشه اوکراین خواهد بود یا خیر.
