آرمان امروز/ «تجربه تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» عنوان سرمقاله در روزنامه آرمان امروز به قلم مجید مختاری است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:
تجربه تفاهم‌نامه اسلام‌آباد میان ایران و ایالات متحده، آزمونی مهم برای ارزیابی فاصله میان توافق سیاسی و واقعیت میدانی بود. این تفاهم‌نامه در ژوئن ۲۰۲۶، توقف عملیات نظامی در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان، را در چارچوب تعهدات مورد توافق مطرح کرد و بر ضرورت احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان تأکید داشت. بااین‌حال، تداوم حملات اسرائیل به لبنان پس از شکل‌گیری این چارچوب، اعتبار تعهدات توقف درگیری را با چالش مواجه کرد. از منظر ایران، ادامه این حملات با مفاد و روح تفاهم مربوط به توقف عملیات در همه جبهه‌ها و تضمین حاکمیت لبنان ناسازگار بود. در عین حال، اسرائیل در قالب همیشگی خود، تلاش کرد با استفاده از ظرفیت تخریب‌گر خود اجرای تفاهم‌نامه را متوقف کند. نکته راهبردی، مستقل از این اختلاف روشن است: توافقی که فاقد سازوکار مؤثر نظارت، راستی‌آزمایی و ضمانت اجرا باشد، حتی در صورت برخورداری از مفاد روشن، در معرض فرسایش قرار می‌گیرد. این تجربه برای توافق مکه نیز اهمیت دارد. هر معماری امنیتی پایدار باید افزون بر تعریف تعهدات دفاعی، سازوکاری برای پیشگیری از بحران، مدیریت اختلافات و پاسخ‌گویی به نقض تعهدات داشته باشد. بدون چنین سازوکاری، توافق‌ها ممکن است در سطح متن و اعلام سیاسی باقی بمانند، درحالی‌که واقعیت میدانی مسیر دیگری را طی می‌کند.
از مجموع این تحولات می‌توان نتیجه گرفت که غرب آسیای جدید به چیزی بیش از ائتلاف‌های نظامی نیاز دارد. همکاری دفاعی می‌تواند بخشی از پاسخ به تهدیدات باشد، اما زمانی به امنیت پایدار کمک می‌کند که در چارچوبی سیاسی و مبتنی بر قواعد روشن قرار گیرد. پیش از آنکه دولت‌ها درباره چگونگی دفاع از یکدیگر توافق کنند، باید روشن شود که چه نظمی را می‌خواهند حفظ کنند، چه قواعدی باید بر رفتار آن‌ها حاکم باشد، چگونه می‌توان از تعرض به حاکمیت کشورها جلوگیری کرد و چه سازوکاری برای حل اختلافات وجود خواهد داشت. این تقدم به معنای تعلیق همکاری دفاعی تا زمان حل همه منازعات نیست؛ بلکه به معنای پیوند‌دادن ابزارهای دفاعی با هدف سیاسی روشنی است که آن ابزارها باید در خدمت آن قرار گیرند.
در این چارچوب، توافق مکه می‌تواند نقشی فراتر از یک توافق سه‌جانبه ایفا کند؛ مشروط بر آنکه به بستری برای گفت‌وگو درباره ترتیبات منطقه‌ای، توقف تجاوز، به‌رسمیت‌شناختن جایگاه بازیگران اصلی، مدیریت منازعات یمن، لبنان و سوریه و تدوین قواعد مشترک امنیتی تبدیل شود. در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که ظرفیت‌های دفاعی تازه، بدون رفع علل اصلی ناامنی، صرفاً به بازآرایی خطوط تقابل در منطقه منجر شوند.
غرب آسیای جدید اگر به معنای بازطراحی منطقه بر اساس اولویت‌های قدرت‌های بیرونی یا رقابت‌های محدود میان برخی بازیگران باشد، همچنان که در گذشته نتوانست، نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای امنیتی مجموعه کشورهای غرب آسیا شود. تجربه غزه، لبنان، دوحه، جنگ دوازده‌روزه و جنگ چهل‌روزه نشان داده است که امنیت منطقه‌ای را نمی‌توان با حذف مسائل بنیادین یا واگذاری تعیین‌کننده‌ترین تصمیمات به قدرت‌های خارجی تضمین کرد. در مقابل، «غرب آسیای جدید» باید بر اصل عاملیت منطقه‌ای استوار باشد؛ نظمی‌که در آن ساکنان منطقه نه صرفاً موضوع رقابت قدرت‌ها، بلکه طرف‌های اصلی تعریف قواعد امنیتی و سیاسی باشند. چنین نظمی‌به فراگیری، به‌رسمیت‌شناختن منافع مشروع، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای مدیریت تعارضات نیاز دارد. توافق مکه در این میان می‌تواند گامی‌به سوی تقویت همکاری دفاعی باشد، اما ارزش راهبردی آن در نهایت با توانایی‌اش برای مشارکت در شکل‌گیری نظمی فراگیرتر سنجیده خواهد شد. ادراک درست تهدید، تنها آغاز مسیر است؛ دستاورد واقعی زمانی حاصل می‌شود که این ادراک به طراحی و اجرای ساختاری منجر شود که علل بنیادین ناامنی را هدف قرار دهد.
غرب آسیای جدید زمانی شکل خواهد گرفت که کشورهای منطقه از توافق بر سر تهدیدهای مشترک، به توافق درباره قواعد مشترک همزیستی برسند؛ زمانی که پیش از ساختن ابزارهای دفاع از نظم، درباره ماهیت آن نظم به تفاهم برسند. منطقه‌ای که ساکنانش آن را می‌سازند، نه با حذف اختلافات، بلکه با تبدیل آن‌ها به موضوع گفت‌وگو، قاعده‌گذاری و توافق متقابل پدید خواهد آمد.
