شرق/ متن پیش رو در شرق منتشر شد و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
موسی موحد| تحرکات دیپلماتیک برای پایان‌دادن به تقابل نظامی و اقتصادی میان ایران و آمریکا در شرایطی وارد مرحله تازه‌ای شده است که گزارش‌های رسانه‌ای از تلاش قطر برای انتقال پیشنهادهای تهران به واشینگتن، بررسی چارچوبی برای بازگشایی تنگه هرمز و آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران حکایت دارد؛ با این حال، مواضع رسمی مقام‌های ایرانی، به‌ویژه تأکید بر اجرای شروط هفت‌گانه پیش از هرگونه مذاکره، نشان می‌دهد فاصله میان روایت رسانه‌ای از پیشرفت مذاکرات و موضع اعلامی تهران همچنان قابل توجه است. در طرف مقابل، دولت دونالد ترامپ نیز با وجود بررسی گزینه‌های مختلف، از جمله ازسرگیری حملات نظامی و دستیابی به توافق، ظاهرا به ادامه فشار اقتصادی و دریایی علیه ایران تمایل بیشتری نشان می‌دهد. هم‌زمان، اختلاف‌نظرها میان مقام‌های آمریکایی درباره نحوه مواجهه با تهران، نگرانی کشورهای منطقه از بازگشت جنگ و گزارش‌ها درباره تنش میان ترامپ و بنیامین نتانیاهو، پیچیدگی معادلات را افزایش داده است. در چنین شرایطی، قطر تلاش می‌کند با استفاده از فضای ایجادشده، دست‌کم فرصتی برای جلوگیری از آغاز مجدد جنگ و بازگرداندن طرفین به مسیر دیپلماسی فراهم کند.
پیشنهادهای تهران و تحرکات فشرده قطر؛ از بازگشایی هرمز تا آزادسازی دارایی‌های ایران
یکی از مهم‌ترین محورهای تحولات اخیر، گزارش‌هایی است که درباره پیشنهاد احتمالی ایران برای دستیابی به تفاهمی موقت با آمریکا منتشر شده است. روزنامه اسرائیل‌هیوم به نقل از دو منبع دیپلماتیک آگاه از مذاکرات مدعی شده است که شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، پیشنهادی را که ایران با آن موافقت کرده، برای بازگشایی تنگه هرمز به واشینگتن منتقل کرده است. براساس این گزارش، قرار است دونالد ترامپ در واشینگتن با نخست‌وزیر قطر دیدار کند؛ دیداری که در چارچوب تلاش‌های فشرده دوحه برای میانجیگری میان تهران و واشینگتن ارزیابی شده است. طبق جزئیات منتشرشده، پیشنهاد مورد بحث بر نوعی مبادله متقابل استوار است؛ آمریکا محاصره دریایی و اقتصادی ایران را لغو کند و در مقابل، ایران به حملات علیه کشتی‌ها و نفتکش‌های متعلق به کشورهای حوزه خلیج فارس پایان دهد. همچنین براساس این روایت، هشت میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران که در قطر نگهداری می‌شود، آزاد خواهد شد. در همین چارچوب، اسرائیل‌هیوم مدعی شده است که ایران از مطالبه خود برای کنترل تنگه هرمز و دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از این آبراه راهبردی صرف‌نظر کرده است. با این حال، براساس همین گزارش، تهران همچنان حاضر نیست برنامه هسته‌ای خود را موضوع گفت‌وگو قرار دهد یا حتی آمادگی خود را برای آغاز مذاکرات در این زمینه اعلام کند. این نکته از آن جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد پیشنهاد احتمالی مورد بحث، دست‌کم در روایت این روزنامه، بیشتر بر کاهش تنش دریایی و اقتصادی متمرکز است تا حل‌وفصل جامع اختلافات هسته‌ای. هم‌زمان، العربیه به نقل از منابع آگاه از چارچوب دیگری برای تفاهم احتمالی تهران و واشینگتن خبر داده است. براساس این گزارش، دو طرف با غنی‌سازی اورانیوم در داخل ایران با غلظت ۳.۶۷ درصد موافقت کرده‌اند و موضوع استفاده از یک کشور ثالث، احتمالا روسیه یا چین، برای تسهیل کاهش سطح غنی‌سازی اورانیوم با غنای بالا در حال بررسی است. واشینگتن خواستار کاهش سطح غنای اورانیوم ۶۰ درصدی ایران است و در این چارچوب، نقش کشور ثالث می‌تواند به‌عنوان سازوکاری برای مدیریت این اختلاف مطرح باشد. این گزارش همچنین از احتمال آزادسازی شش تا ۹ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران در صورت دستیابی به توافق خبر می‌دهد. بازگشایی تنگه هرمز و لغو فوری محاصره دریایی نیز از دیگر اجزای چارچوب پیشنهادی عنوان شده است. افزون بر این، ترتیباتی برای بررسی بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به ایران در جریان است؛ هرچند هنوز درباره دامنه وظایف و اختیارات احتمالی این بازرسان توضیح مشخصی ارائه نشده است. تفاوت میان رقم ۸ میلیارد دلار در گزارش اسرائیل‌هیوم و بازه شش تا ۹ میلیارد دلار در گزارش العربیه، همچنین اختلاف در نحوه پرداختن به موضوع هسته‌ای، نشان می‌دهد که هنوز نمی‌توان این روایت‌ها را اجزای قطعی یک توافق واحد دانست. در واقع، آنچه از مجموع این گزارش‌ها برمی‌آید، وجود بحث‌هایی درباره چند مسیر احتمالی برای کاهش تنش است؛ مسیرهایی که هنوز درباره جزئیات، ترتیب اجرا و حتی دامنه توافق بر سر آنها ابهام وجود دارد.
نخست‌وزیر قطر در این میان به یکی از بازیگران اصلی تحرکات دیپلماتیک تبدیل شده است. براساس گزارش‌ها، آل‌ثانی پس از دیدار با ترامپ و جی‌دی ونس در کاخ سفید، وزیران خارجه گروه هفت را در پاریس در جریان تلاش‌های میانجیگرانه و گفت‌وگوهای خود قرار داده است. او همچنین اعلام کرده که پس از دیدار با رئیس‌جمهور آمریکا، فضای بیشتری برای تنفس دیپلماسی ایجاد شده است. با این حال، براساس گزارش جروزالم‌پست به نقل از منابع دیپلماتیک، نخست‌وزیر قطر به وزیران خارجه گروه هفت گفته است که دوحه دست‌کم دو هفته فرصت برای پیشبرد تلاش‌های دیپلماتیک و دستیابی به تفاهم میان تهران و واشینگتن، پیش از حمله احتمالی آمریکا به ایران، به دست آورده است. این فرصت زمانی، در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که اختلاف‌های مهمی همچنان پابرجاست؛ از جمله درباره جدول زمانی اجرای توافق احتمالی و ترتیب انجام اقدامات مربوط به رفع محاصره دریایی، مسئله هسته‌ای و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران. قطر همچنین قصد دارد چین و کشورهای اروپایی را به‌عنوان ضامن وارد روند دیپلماتیک کند. این موضوع به نگرانی تهران درباره احتمال نقض توافق از سوی دولت ترامپ در ماه‌های آینده و ازسرگیری مجدد جنگ مربوط می‌شود. به این ترتیب، مسئله اعتمادسازی، علاوه بر اختلاف‌های محتوایی، به یکی از موانع اصلی دستیابی به تفاهم تبدیل شده است. اندیشکده چتم‌هاوس هم در گزارشی تأکید دارد تنها یک راه برای خروج از بن‌بست میان ایران و آمریکا وجود دارد و آن هم «دیپلماسی مرحله‌بندی‌‌شده» که ظاهرا دو طرف ایران و آمریکا در حال بررسی این گزینه هستند و دراین‌باره مقام‌های آمریکایی از چین خواسته‌اند برای پایان‌دادن به درگیری، نقش سازنده‌تری ایفا کند.
تهران در برابر روایت توافق؛ شروط هفت‌گانه، مخالفت با خروج مواد غنی‌شده و هشدار نظامی
در مقابل گزارش‌هایی که از پیشرفت مذاکرات و موافقت ایران با پیشنهادهای جدید سخن می‌گویند، موضع اعلامی مقام‌های کشورمان بسیار محتاطانه‌تر و در برخی موارد کاملا متضاد است. دراین‌باره و به روایت تسنیم، یک مقام ارشد امنیتی در تهران در واکنش به خبرسازی برخی رسانه‌ها درباره احتمال دیدار محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا در دوحه، این خبر را تکذیب کرده و گفته سیاست و برنامه ایران در موضوع مذاکرات تغییری نکرده است. به گفته این مقام، تا زمانی که آمریکا اقدامات عملی را در چارچوب شروط هفت‌گانه ایران انجام ندهد، هیچ برنامه‌ای برای مذاکره با طرف آمریکایی مطرح نخواهد بود. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نیز در گفت‌وگو با شبکه المیادین، ادعای آمریکا درباره استمرار مذاکرات یا برگزاری نشست در قطر را «دروغ محض» خوانده و گفته است که انتشار چنین ادعاهایی با هدف کاهش فشار اقتصادی بر ایران و پایین‌آوردن قیمت نفت صورت می‌گیرد. رضایی تأکید کرده تهران شروط هفت‌گانه خود را به طرف آمریکایی ابلاغ کرده، اما پاسخ اولیه واشینگتن را ناکافی و فریبکارانه می‌داند و همچنان منتظر دریافت پاسخی روشن و صریح است. او همچنین هرگونه برنامه‌ریزی برای دیدار با جی‌دی ونس را رد کرده و گفته است تنگه هرمز تا زمان اجرای کامل شروط ایران باز نخواهد شد. این موضع‌گیری در شرایطی مطرح می‌شود که گزارش‌های رسانه‌ای از احتمال توافق بر سر بازگشایی تنگه هرمز حکایت دارند. بنابراین میان روایت اسرائیل‌هیوم و العربیه از موافقت تهران با برخی پیشنهادها و موضع رسمی اعلام‌شده از سوی مقام امنیتی کشورمان، شکافی جدی وجود دارد. این شکاف می‌تواند ناشی از تفاوت میان پیشنهادهای مطرح‌شده، مراحل احتمالی رایزنی و شروط نهایی ایران باشد؛ اما بر اساس اطلاعات موجود، نمی‌توان از پذیرش قطعی این چارچوب‌ها از سوی تهران سخن گفت. رضایی در بخش دیگری از گفت‌وگوی خود، موضع تهران درباره مواد هسته‌ای غنی‌شده را نیز روشن کرده است. او گفته است حتی یک ذره از مواد غنی‌سازی‌شده هسته‌ای از خاک ایران خارج نخواهد شد و تهران به دوستان روس خود نیز اعلام کرده که این مواد در داخل کشور باقی خواهد ماند و ایران شخصا از آنها استفاده خواهد کرد. وی نیاز به مواد غنی‌شده برای طراحی کشتی‌ها و زیردریایی‌هایی با پیشران هسته‌ای را از دلایل این سیاست عنوان کرده است. این اظهارات در کنار گزارش العربیه درباره بررسی نقش روسیه یا چین در کاهش سطح غنی‌سازی، نشان‌دهنده یکی از حساس‌ترین نقاط اختلاف میان طرفین است. مسئله صرفا میزان غنی‌سازی نیست، بلکه محل نگهداری مواد، نحوه مدیریت ذخایر و حدود نظارت بین‌المللی نیز در مرکز اختلاف قرار دارد. دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در عین حال مدعی شده است که کشور به سطح پیشرفته‌ای از توانمندی سایبری رسیده و می‌تواند پهپادهای آمریکایی را کنترل کرده و آنها را روی زمین بنشاند. او همچنین هشدار داده است که هرگونه حمله جدید آمریکا با هدف قرارگرفتن پایگاه‌های نظامی دوردست این کشور همراه خواهد شد. از نگاه رضایی، پایان جنگ در تمامی جبهه‌های غرب آسیا، به‌ویژه لبنان، یکی دیگر از شروط اساسی ایران است.
در همین حال، سرلشکر علی عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا نیز در پیامی به مناسبت پانزدهمین سالگرد شهادت حسن تهرانی‌مقدم، بر تداوم و گسترش توان دفاعی ایران تأکید کرده است. او با اشاره به نقش تهرانی‌مقدم در شکل‌گیری توان موشکی کشور، دستاوردهای نیروی هوافضای سپاه در عملیات‌های «وعده صادق» و «نصر» را نشانه‌ای از توان دفاعی جمهوری اسلامی دانسته است. عبداللهی مدعی شده است که ایران از جایگاه خریدار تسلیحات به تولیدکننده و صادرکننده تجهیزات راهبردی ارتقا یافته و نیاز کشور به واردات تسلیحات پایان یافته است. او همچنین بر تاب‌آوری صنایع موشکی و پهپادی در برابر حملات تأکید کرده و گفته است خطوط تولید در اعماق زمین و تونل‌های زیرزمینی، حتی زیر آتش و بمباران سنگین نیز به فعالیت خود ادامه می‌دهند. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح در ادامه هشدار داده است هر نقطه‌ای که کانون تهدید علیه موجودیت جمهوری اسلامی باشد، هدف مستقیم عملیات نامتقارن قرار خواهد گرفت و هرگونه خطای محاسباتی جدید آمریکا و اسرائیل با ضرباتی مهلک‌تر از گذشته مواجه خواهد شد. این اظهارات در کنار تهدیدهای رضایی، نشان می‌دهد تهران در کنار بررسی احتمالات دیپلماتیک، همچنان بر حفظ بازدارندگی و آمادگی نظامی تأکید دارد.
مهدی محمدی، مشاور رئیس مجلس، اعلام کرد پاسخ آمریکا به طرح دوروزه ایران فریبکارانه و غیرقابل‌قبول بوده است. به گفته او، واشینگتن خواستار مذاکره مستقیم پیش از ارائه پاسخ نهایی شده، اما تهران آغاز مذاکرات را به تحقق شروط خود منوط کرده است. محمدی مدعی شد ترامپ به ونس اختیار مذاکره، اما نه امتیازدهی داده و آمریکا خود را برای حمله‌ای محدود آماده کرده است. او احتمال گسترش جنگ را در صورت حمله به کوه کلنگ مطرح کرد و از گزینه‌هایی چون ادامه محاصره، عملیات اطلاعاتی و حملات نقطه‌ای سخن گفت. او تأکید کرد باید هزینه محاصره را برای دشمن افزایش داد.
واشینگتن میان توافق، جنگ و فشار اقتصادی؛ اختلاف در کاخ سفید و نگرانی متحدان منطقه‌ای
در واشینگتن، راهبرد مواجهه با ایران به یکی از موضوعات اختلاف‌برانگیز در سطوح عالی دولت ترامپ تبدیل شده است. بر اساس گزارش اکسیوس به نقل از سه نفر از حاضران در نشست غیرعلنی وزیران خارجه گروه هفت در پاریس، مارکو روبیو به همتایان خود گفته است که ترامپ پس از بررسی دو گزینه ازسرگیری جنگ یا دستیابی به توافق، در نهایت مسیر سومی را انتخاب کرده که ناظر بر ادامه فشار اقتصادی برای به زانو درآوردن تهران است. البته به گفته مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دولت ترامپ قصد ندارد به توافقی که از نگاه آن احمقانه باشد تن دهد و به‌جای آن، به اقدامات فعلی خود ادامه خواهد داد. او تأکید کرده است که واشینگتن با تحمیل هزینه‌های اقتصادی سنگین، توان ایران برای تأمین مالی گروه‌های مورد حمایت خود و بازسازی توان نظامی را دشوارتر می‌کند. نکته مهم در این راهبرد آن است که برای ادامه فشارها هیچ ضرب‌الاجلی تعیین نشده است. روبیو همچنین گفته است که ترامپ تحت فشار زمانی کاذب قرار ندارد و معتقد است که واقعیت‌های اقتصادی در نهایت بر تصمیم‌گیری تهران تأثیر خواهد گذاشت. او با اشاره به نیازهای روزمره جامعه و ضرورت تأمین غذا، اظهار کرده که فشار اقتصادی سرانجام حتی بر سرسخت‌ترین افراد نیز اثر خواهد گذاشت.
در این راهبرد، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا و جرد کوشنر، مشاور و داماد ترامپ، از حامیان ادامه فشار اقتصادی معرفی شده‌اند. این گروه با ازسرگیری جنگ مخالف بوده و در عین حال معتقد بوده‌اند مواضع فعلی ایران برای دستیابی به توافقی در راستای منافع آمریکا کافی نیست. با این حال، روایت اکسیوس تنها تصویر موجود از اختلاف‌های درون دولت آمریکا نیست. گزارش اسرائیل‌هیوم از تلاش جی‌دی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر برای دستیابی به توافقی مشابه تفاهم ماه می در سوئیس حکایت دارد. بر اساس این گزارش، ونس خواهان پایان‌دادن به جنگ در اوایل سال آینده میلادی بوده و معتقد است دولت آمریکا برای بازسازی اعتماد افکار عمومی، پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری دو سال دیگر، به زمان نیاز دارد.
در مقابل، هاوارد لاتنیک، وزیر بازرگانی، مارکو روبیو، وزیر خارجه و پیت هگست، وزیر جنگ، بنا بر ادعای همین منابع، با توافقی مشابه تفاهم ماه می مخالفت کرده‌اند. آنها معتقدند چنین توافقی در شرایط فعلی می‌تواند حکومت ایران را در آخرین لحظه از فشارهای اقتصادی و سیاسی نجات دهد. این مخالفت‌ها بر ارزیابی‌هایی استوار است که از وخامت وضعیت اقتصادی ایران حکایت دارد. به گفته یکی از منابع دیپلماتیک آمریکایی، در یکی از نشست‌های اخیر، اطلاعاتی به ترامپ ارائه شده که نشان می‌داد ایران در هفته گذشته آخرین محموله نفتکش خود را فروخته است. این اطلاعات در کنار تحریم‌های تجاری و محاصره هوایی و دریایی، به‌عنوان نشانه‌ای از فشار شدید اقتصادی بر تهران مطرح شده است. همچنین در این جلسه ادعا شده که ایران با برهم‌زدن بازار جهانی نفت و افزایش قیمت سوخت در آمریکا، به پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای کمک کرده و نباید بابت چنین اقدامی پاداش بگیرد.
در این میان، ترامپ نیز در اظهاراتی پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر، احتمال ازسرگیری حملات گسترده به ایران را بسیار بعید دانسته و گفته است ضرورتی برای چنین اقدامی به نظر نمی‌رسد. با این حال، این موضع به معنای کنارگذاشتن کامل گزینه نظامی نیست. اکسیوس گزارش داده که دولت آمریکا از عملیات جدیدی با عنوان «دروازه آهنین» حمایت می‌کند که هدف آن، قطع مسیرهای زمینی مورد استفاده ایران برای انتقال تسلیحات پیشرفته و فناوری‌های دیگر است.
روبیو نیز ضمن تأکید بر ادامه فشار اقتصادی، هشدار داده است که نیروهای آمریکایی در صورت عبور ایران از خطوط قرمز تعیین‌شده، همچنان آماده واکنش هستند. او همچنین نسبت به امکان توافق دیپلماتیک با تهران تردید نشان داده و شروط ایران را غیرواقع‌بینانه توصیف کرده است. در سطح منطقه‌ای، این سیاست نگرانی متحدان آمریکا را نیز به دنبال داشته است. به گزارش اکسیوس، ترکیه، عراق و پاکستان نگران هستند که طولانی‌شدن فشار اقتصادی آمریکا، آنها را به توقف مبادلات تجاری با ایران، محدود‌کردن پروازها و بستن مرزها وادار کند؛ اقداماتی که می‌تواند به بی‌ثباتی داخلی در این کشورها منجر شود. از سوی دیگر، دنی سیترینوویچ، کارشناس مسائل ایران در شورای آتلانتیک، هشدار داده که تهران ممکن است در صورت تداوم نامحدود وضعیت نه جنگ و نه توافق، به این نتیجه برسد که افزایش هزینه‌های اقتصادی و امنیتی برای آمریکا و شرکای منطقه‌ای آن تنها راه تغییر سیاست واشینگتن است. از نگاه او، چنین روندی می‌تواند به تشدید تنش، واکنش متقابل آمریکا و در نهایت شکل‌گیری یک رویارویی نظامی دیگر منجر شود.
فشارهای داخلی آمریکا و تردید در روایت پیروزی؛ از اظهارات ترامپ درباره اسرائیل تا جدال بر سر جنگ
معادلات ایران و آمریکا تنها تحت تأثیر محاسبات نظامی و دیپلماتیک نیست، بلکه تحولات سیاسی داخلی ایالات متحده نیز بر تصمیم‌گیری دولت ترامپ سایه انداخته است. به دنبال شکست سنگین و بی‌سابقه جمهوری‌خواهان در انتخابات کنگره، گزارش‌ها حاکی از آن است که جنگ با ایران و پیامدهای اقتصادی آن، به‌ویژه افزایش قیمت سوخت، همچنان برای جمهوری‌خواهان هزینه سیاسی به همراه دارد. ترامپ در مصاحبه با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سی‌بی‌اس، با اشاره به افزایش مخالفت‌ها با اسرائیل در جامعه آمریکا، گفته است که بیزاری شدیدی از اسرائیل وجود دارد. او نگرش رأی‌دهندگان نسبت به اسرائیل، جنگ با ایران و افزایش قیمت بنزین را از عوامل اصلی شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای و از دست دادن کنترل هر دو مجلس کنگره عنوان کرده است. در این مصاحبه، از ترامپ درباره پستی که جی‌دی ونس در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده بود نیز سؤال شد. ونس در آن پست، تغییر در روابط آمریکا با اسرائیل را یکی از مطالبات رأی‌دهندگانی دانسته بود که حزب جمهوری‌خواه را ترک کرده‌اند. او در کنار این مسئله، بر ضرورت پایان‌دادن به جنگ، رسیدگی به هزینه‌های زندگی و اولویت‌دادن به منافع آمریکا تأکید کرده بود. برخلاف گزارش‌هایی که از غافلگیری یا خشم ترامپ از انتشار این پست حکایت داشت، رئیس‌جمهور آمریکا گفت که ونس پیش از انتشار آن با او مشورت کرده و به او گفته است هرچه می‌خواهد بنویسد. با این حال، ترامپ انتقاد داشت که معاونش به این موضوع نپرداخته است که آیا در صورت قرارگرفتن دوباره در موقعیت تصمیم‌گیری، از آغاز جنگ با ایران حمایت می‌کرد یا خیر. ترامپ تصریح کرد که خودش همچنان همان تصمیم را می‌گرفت و در پاسخ به این پرسش که آیا دوباره نیز چنین تصمیمی خواهد گرفت، گفت پاسخ او یک بله قاطع است. او استدلال کرد که نباید اجازه داد ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند. در همین حال، پیت هگست در دفاع از عملیات نظامی علیه ایران و در واکنش به تلاش‌ها برای استیضاح خود، موضعی کاملا تهاجمی اتخاذ کرده است. او گفته است در ۲۵۰ سال تاریخ آمریکا، هیچ وزیر دفاعی به دلیل اجرای عملیات نظامی قانونی استیضاح نشده و چنین اقدامی به دشمنان، از‌جمله ایران، این پیام را می‌دهد که آمریکا نیروهای خود را به دلیل اجرای موفقیت‌آمیز عملیات مجازات خواهد کرد.
هگست با دفاع از تصمیم‌های ترامپ، جنگ علیه ایران را اقدامی ضروری برای امنیت مردم آمریکا توصیف کرده و گفته است تاریخ این جنگ را بسیار متفاوت از برداشت غالب امروز قضاوت خواهد کرد. او همچنین ادعا کرده که آمریکا کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد و توانسته است نظارت و اشراف اطلاعاتی خود بر تأسیسات هسته‌ای ایران را حفظ کند. به گفته او، واشینگتن در صورت مشاهده فعالیت‌های مخرب و خطرناک، آماده اقدام خواهد بود. هگست همچنین با مقایسه جنگ ایران با جنگ ویتنام و کره، مدعی شده عملیات «خشم حماسی» به تلفات گسترده آن جنگ‌ها نرسیده و نخواهد رسید. او ادعاهای مربوط به هدف قرار‌دادن غیرنظامیان از سوی ارتش آمریکا را دروغ و افترا خوانده و گفته است در صورت لزوم، از تمامی عملیات‌های انجام‌شده مجددا حمایت خواهد کرد.
با این حال، چاک شومر، رهبر دموکرات‌های سنای آمریکا، روایت هگست از پیروزی تاریخی را به‌شدت زیر سؤال برده است. او افزایش قیمت هر گالن بنزین به بیش از چهار دلار، ادامه حملات ایران و نیروهای مورد حمایت آن به کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز و تلاش دولت برای پنهان‌کردن آمار تلفات نظامیان آمریکایی را نشانه‌هایی دانسته که با ادعای پیروزی تاریخی سازگار نیست. در عرصه سیاسی و نهادی نیز مجلس نمایندگان آمریکا با ۲۱۱ رأی موافق در برابر ۲۰۴ رأی مخالف، روند استیضاح هگست را مسدود کرده؛ هرچند یک جمهوری‌خواه برخلاف موضع حزب خود رأی داده است. این اختلاف‌ها نشان می‌دهد جنگ ایران به موضوعی برای منازعه داخلی در واشینگتن تبدیل شده و دولت ترامپ باید هم‌زمان با مدیریت بحران خارجی، پاسخ‌گوی انتقادهای سیاسی و اقتصادی در داخل آمریکا نیز باشد.
اسرائیل نگران توقف جنگ؛ اختلاف نتانیاهو با ترامپ و ارتش بر سر گزینه نظامی
در سوی دیگر این معادله، گزارش‌ها از افزایش نگرانی اسرائیل نسبت به احتمال توقف حملات آمریکا و حرکت واشینگتن به سمت ادامه فشار اقتصادی به جای بازگشت به جنگ حکایت دارد. روزنامه یدیعوت آحارونوت به نقل از منابع آگاه گزارش داده که تماس تلفنی اخیر دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو درباره ایران، بسیار دشوار و تقابلی بوده و حتی با فریاد و فریادکشی همراه شده است. بر اساس این گزارش، محور اصلی اختلاف دو طرف، احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران بوده است. با این حال، دفتر نخست‌وزیری اسرائیل این روایت را اخبار جعلی و کاملا بی‌اساس خوانده و یک مقام ارشد اسرائیلی نیز ضمن تأیید انجام تماس، دشوار‌بودن آن را رد کرده است. بنابراین، اصل اختلاف درباره محتوای این گفت‌وگو همچنان در سطح گزارش‌های رسانه‌ای باقی مانده است.
این گزارش در ادامه انتشار خبر فایننشال تایمز مطرح شده که مدعی بود نتانیاهو هر روز با ترامپ تماس می‌گیرد تا او را به ازسرگیری اقدام نظامی علیه ایران ترغیب کند. طبق این گزارش، رهبران کشورهای عربی و مسلمان از لابی‌گری مستمر نتانیاهو نگران هستند و از ترامپ خواسته‌اند به جای بازگشت به عملیات نظامی، دیپلماسی را در اولویت قرار دهد. ترامپ نیز اعلام کرده است متحدان آمریکا در خلیج فارس، از‌جمله قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین و کویت، با آغاز کارزار نظامی جدید علیه تهران مخالف هستند. او با اشاره به شتاب مثبت در روند پایان‌دادن به درگیری‌ها، ازسرگیری حملات آمریکا را در شرایط کنونی بسیار بعید دانسته است.
این اختلاف‌نظر تنها به روابط واشینگتن و تل‌آویو محدود نمی‌شود؛ شبکه ۱۲ اسرائیل نیز گزارش داده است که اختلاف‌ها میان نتانیاهو و ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، درباره گزینه‌های پیش‌رو برای مقابله با ایران از سر گرفته شده است. طبق این گزارش، زمیر معتقد است عملیات‌هایی که نتانیاهو خواستار اجرای آنهاست، فاقد احتیاط لازم هستند و ممکن است اسرائیل را به رویارویی جدید با ایران بکشاند؛ آن‌هم در شرایطی که آمریکا تمایلی به ورود به جنگی دیگر نشان نمی‌دهد. در همین حال، تحرکات نظامی آمریکا در منطقه نشان می‌دهد که واشینگتن با وجود تأکید بر ترجیح فشار اقتصادی و دیپلماسی، گزینه نظامی را کنار نگذاشته است. گزارش‌ها از حرکت ناو هواپیمابر هسته‌ای «یواس‌اس تئودور روزولت» پس از توقف در سنگاپور و عبور از تنگه مالاکا به سمت خاورمیانه و حوزه مسئولیت سنتکام حکایت دارند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، ورود این ناوگروه به منطقه، در کنار ناوهای «جورج اچ دبلیو بوش» و «جورج واشنگتن»، شمار ناوهای هواپیمابر مستقر در منطقه را به سه فروند می‌رساند.
همچنین گزارش شده است ناوگروه تئودور روزولت به همراه رزم‌ناو یواس‌اس چوزین و ناوشکن‌های اسکورت، در میانه ماه نوامبر به شمال دریای عمان خواهد رسید. این استقرار از سوی برخی نشریات نظامی به‌عنوان اقدامی برای تقویت محاصره دریایی ایران و فراهم‌کردن گزینه‌های نظامی فوری در صورت صدور دستور ترامپ ارزیابی شده است. در عین حال، همین آرایش می‌تواند برای ادامه فشار حداکثری بر بنادر و خطوط کشتیرانی ایران نیز مورد استفاده قرار گیرد. مجموع این تحولات تصویری دوگانه از وضعیت کنونی ارائه می‌دهد؛ چون از یک سو، قطر از دریافت واکنش‌های مثبت تهران و واشینگتن و شتاب‌گرفتن تلاش‌های میانجیگرانه خبر می‌دهد و گزارش‌های رسانه‌ای از پیشنهادهایی برای بازگشایی تنگه هرمز و آزادسازی دارایی‌های ایران حکایت دارند و از سوی دیگر، مقام‌های ایرانی بر اجرای شروط هفت‌گانه، باقی‌ماندن مواد غنی‌شده در داخل کشور و پایان جنگ در تمام جبهه‌های منطقه تأکید می‌کنند. در واشینگتن نیز هنوز درباره میزان اولویت دیپلماسی، ادامه محاصره یا بازگشت به جنگ اجماع کاملی وجود ندارد و در اسرائیل نیز نگرانی از کنار گذاشته‌شدن گزینه نظامی افزایش یافته است.
در چنین شرایطی، دو هفته فرصتی که بنا بر گزارش جروزالم پست قطر برای ادامه تلاش‌های دیپلماتیک به دست آورده، می‌تواند برای روشن‌شدن مسیر آینده اهمیت تعیین‌کننده‌ای داشته باشد. با این حال، مسئله اصلی همچنان پابرجاست: چه طرفی باید نخستین گام را بردارد، رفع محاصره و آزادسازی دارایی‌ها در چه مرحله‌ای انجام شود، سرنوشت برنامه هسته‌ای ایران چگونه مدیریت خواهد شد و چه تضمینی وجود دارد که تفاهم احتمالی بار دیگر به جنگ منتهی نشود؟ پاسخ این پرسش‌ها هنوز مشخص نیست؛ آنچه روشن به نظر می‌رسد، این است که نه تهران حاضر شده شروط اعلامی خود را کنار بگذارد، نه واشینگتن از راهبرد فشار اقتصادی دست کشیده و نه تل‌آویو از تلاش برای حفظ گزینه نظامی صرف‌نظر کرده است. از این‌رو، تحرکات قطر را در مقطع کنونی بیش از آنکه نشانه دستیابی قطعی به توافق بدانیم، باید تلاشی برای جلوگیری از فروپاشی کامل مسیر دیپلماسی و خرید زمان در میانه یک تقابل پرهزینه ارزیابی کرد. مجموعه خبرها ما را در یک هزارتوی آتش و آشتی قرار داده و کماکان خاورمیانه در پیچ‌وخم تقابل و مذاکره گرفتار است. از یک سو، تهدیدهای نظامی، محاصره دریایی، فشار اقتصادی و صف‌آرایی ناوها، سایه جنگی تازه را سنگین‌تر می‌کند و از سوی دیگر، میانجیگری قطر و رایزنی‌های پشت‌پرده روزنه‌ای برای توافق می‌گشاید. تهران بر خطوط قرمز خود پافشاری می‌کند و واشینگتن میان فشار و مصالحه در نوسان است؛ تل‌آویو نیز چشم‌انتظار بازگشت آتش. در این هزارتو، نه صلح قطعی است و نه جنگ پایان‌یافته و تنها زمان است که نشان خواهد داد کدام مسیر از دل آتش بیرون می‌آید.
