روزنامه سازندگی/ متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
سعید مشهوری| چقدر خوب می‌شود اگر در دولت، بعضی‌ها اصلاً سخن نگویند. اگر فهرستی از این دولتمردان تهیه کنیم بدون‌شک در رأس آن باید نام اسماعیل سقاب‌اصفهانی را قرار دهیم. فردی که هر گاه لب به سخن گشود جز جنجال و تشویش کاری نکرده است. کاش بعضی دولتمردان پیش از توصیه به مردم برای مدیریت زندگی، مسئولیت خود را در مدیریت کشور به‌یاد بیاورند. سخن گفتن از جایگاه مسئولیت، گفت‌وگویی معمولی نیست که گوینده جمله‌ای بگوید و از کنار پیامدهایش بگذرد. وقتی موضوع بنزین است هر عبارت می‌تواند بر تصمیم میلیون‌ها خانوار اثر بگذارد. مسئولی که از محدودیت تأمین سوخت سخن می‌گوید و به مردم توصیه می‌کند، سهمیه سفرشان را ذخیره کنند باید بداند همزمان درباره امکان رفت‌وآمد، هزینه کار و زندگی و احساس امنیت اقتصادی شهروندان حرف می‌زند. چنین سخنانی را نمی‌توان با همان آسودگی بیان کرد که درباره برنامه تعطیلات آخر هفته صحبت می‌کنیم.
اسماعیل سقاب‌اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت انرژی در اظهارات اخیر خود از جمع‌آوری کارت سوخت در برخی جایگاه‌ها و محدودیت تأمین بنزین سخن گفته و از مردم خواسته با مدیریت مصرف روزانه، سهمیه بیشتری برای سفر نگه دارند. پرسش روشن است. سهم دولت در این مدیریت کجاست؟ مردم باید مصرف‌شان را تنظیم کنند اما مسئول مربوط نیز باید توضیح دهد، دستگاه تحت مدیریت او چه کرده، چه نتیجه‌ای گرفته و چه تعهدی در برابر اختلال احتمالی در زندگی شهروندان می‌پذیرد.
البته برای نقد دقیق باید میان محدودیت استفاده از کارت جایگاه و حذف کامل آن در سراسر کشور تفاوت گذاشت. مطابق توضیحات منتشرشده، محدودیت‌ها در ۱۱ استان اعمال شده و برای دسترسی اضطراری در جایگاه‌های منتخب نیز تمهیداتی پیش‌بینی شده است. همین تفاوت اهمیت اطلاع‌رسانی مسئولانه را نشان می‌دهد. شهروند باید بداند کجا، از چه زمانی، با چه کارتی و تحت چه شرایطی می‌تواند سوخت بگیرد. بیان کلی محدودیت، بدون ارائه همزمان این نقشه روشن، بار فهم تصمیم دولت را هم بر دوش مردم می‌اندازد. مگر شهروند موظف است از میان چند خبر پراکنده، دستورالعمل سفر خود را استخراج کند؟
توصیه به ذخیره سهمیه در ظاهر ساده است. در زندگی واقعی الزاماً چنین نیست. کسی که با خودرو کار می‌کند برای رفتن به محل کار مسیر طولانی دارد یا باید بیمار جابه‌جا کند از کدام مصرف بکاهد؟ سفر نیز همیشه تفریح قابل تعویق نیست. دیدار والدین، درمان، کار و رسیدگی به خانواده می‌تواند مستلزم سفر باشد. سیاستگذاری که این تفاوت‌ها را نبیند، شهروندان را به یک عدد روی کارت سوخت تقلیل می‌دهد. مدیریت انرژی باید نیازهای متفاوت را بشناسد و برای وضعیت اضطراری پاسخ داشته باشد. توصیه عمومی به صرفه‌جویی، جای این مسئولیت را پر نمی‌کند.
هیچ‌یک از این انتقادها به معنای دفاع از مصرف بی‌حساب یا انکار ضرورت اصلاح سیاست انرژی نیست. اتفاقاً اصلاحات جدی بیش از هر چیز به اعتماد و توضیح دقیق نیاز دارد. می‌توان درباره قیمت، سهمیه، قاچاق و شیوه توزیع بحث کرد، داده ارائه داد و هزینه گزینه‌های مختلف را سنجید. اما وقتی بحث با توصیه به محدود کردن زندگی مردم آغاز شود امکان گفت‌وگوی عقلانی آسیب می‌بیند. مسئولی که باید جامعه را برای پذیرش تصمیمی دشوار اقناع کند، با سخن مبهم، کار خود و دیگر بخش‌های دولت را دشوارتر می‌کند. سرمایه اجتماعی منبع بی‌پایانی نیست که هر بار از آن خرج کنیم.
از آقای سقاب‌اصفهانی باید پاسخ مشخص خواست که هدف این محدودیت چیست و موفقیت آن با چه معیاری سنجیده می‌شود؟ دسترسی اضطراری چگونه تضمین خواهد شد؟ مسافر پیش از حرکت از کجا باید اطلاعات معتبر بگیرد؟ اگر اجرای طرح مشکل ایجاد کرد چه کسی پاسخگوست؟ اینها جزئیات فرعی نیستند؛ متن مسئولیت‌اند. تا وقتی پاسخ روشن آنها منتشر نشده، توصیه به مردم برای محاسبه مسافت و ذخیره سهمیه بیش از آنکه نشانه تسلط مدیریتی باشد، نمایش فاصله میان میز تصمیم‌گیری و زندگی روزمره است. مردم حق دارند از مدیر انرژی، برنامه بخواهند همان‌طور که او از مردم برنامه‌ریزی می‌خواهد.
دولت باید برای سخن گفتن درباره زندگی مردم، استاندارد داشته باشد. کسی که پشت تریبون می‌ایستد باید اطلاعات کامل، اختیار روشن و آمادگی پاسخگویی داشته باشد. اگر این مقدمات فراهم نیست، سکوت مسئولانه کم‌هزینه‌تر از اظهارنظر ناقص است. آقای سقاب‌اصفهانی پیش از آنکه به مردم درس ذخیره بنزین بدهد، بهتر است برنامه خود را برای حفظ اعتماد عمومی توضیح دهد.
