شرق/ متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
نیلوفر حامدی| قرار بود شب شنبه، ۳۰ کارگر و کارمند، پس از یک روز کاری دیگر به خانههایشان در شهرستان آبدانان استان ایلام برگردند؛ به آغوش خانواده، به فرزندانی که منتظرشان بودند و به زندگیای که برای گذرانش هر روز مسیر 150کیلومتری دشتعباس تا آبدانان را طی میکردند. اما اتوبوس در میانه راه واژگون شد و ۱۲ نفر از آنها هرگز به خانه نرسیدند. حال سه نفر دیگر وخیم گزارش شده است و 15 نفر دیگر هم در بیمارستانهای مختلف استان بستری هستند. شرکتی که به روایت خانوادهها و همکاران این کارگران، با وجود آگاهی از دشواری و خطر رفتوآمد روزانه، برای اسکان نیروی انسانی خود اقدامی نکرده بود، با گذشت نزدیک به 15 ساعت از حادثه، حتی یک تماس تلفنی هم با خانوادههای داغدار نگرفته است. از محمد و موسی رحیمی، برادران جوانی که در این سانحه جانشان را باهم از دست دادند تا یک خانواده بزرگ را سیاهپوش کنند تا فریبرز هادیزاده، تکفرزندی که به گواه همکارانش، در اتوبوس به مادرش زنگ زده و گفته بود برایش شام خوبی درست کند، چون خیلی خسته و گرسنه است یا ایوب حسنوند، جوان 38سالهای که قرار بود روز یکشنبه (یک روز پس از تصادف) با حکم ریاست حسابداری در محل کارش غافلگیر شود و پاداش زحمات همه سالهای اخیر زندگیاش را بگیرد، اما حالا پسر کلاس اولی خود را بدون پدر گذاشت؛ مرگ جوانانی از مورموری، سرابباغ، هفتچشمه، پشتقلعه، ژیور و آبدانان. این گزارش، قصه فاجعهای جدید اما با محتوایی از تکرار مصیبت برای مردم و کاهلی مدیران است و در کنار سوگ خانوادهها، پرسشهای جدی درباره شرایط کار، رفتوآمد روزانه و مسئولیت شرکتی مطرح است که به گفته خانوادهها و همکاران جانباختگان، حتی حاضر به تأمین خوابگاه برای کارکنانش نبود.
واژگونی این اتوبوس حامل کارکنان شرکت انجیال دهلران ساعت ۱۹:۲۵ شامگاه شنبه ۲۳ آبان رخ داد. موسی رحیمی، محمد رحیمی، سجاد نصراللهی، فریبرز هادیزاد، بهرام طهماسبی، لطفالله مرادی، نورمحمد تقیزاده، روحالله علیجانی، امین محمدولی، سعید غلامی و محمدرضا محمدی نام 11 جانباخته این حادثه است که نام نفر دوازدهم هنوز اعلام نشده است. وضعیت سه نفر دیگر وخیم گزارش شده است. مهدی شعبانی، رئیس اورژانس دانشگاه علوم پزشکی ایلام، اعلام کرد: «شش مصدوم در بیمارستان آبدانان و ۹ مصدوم در بیمارستان گنجویان دزفول بستریاند و حال چند نفر از آنان وخیم است». تا به حال دستورات متعددی پیرامون پیگیری علت حادثه صادر شده است. از دادستان عمومی و انقلاب آبدانان که از آغاز پیگیری قضائی خبر داده و گفته ابعاد حادثه، عوامل مؤثر در وقوع آن و احتمال قصور یا تخلف اشخاص و دستگاههای مسئول در دست بررسی است. رئیس پلیس راه استان نیز علت واژگونی را در دست بررسی اعلام کرد. ریاستجمهوری هم دستور پیگیری ویژه صادر کرده است. از سوی دیگر، نماینده ولی فقیه در استان و استاندار ایلام در پی این حادثه یک روز در استان و دو روز در شهرستان آبدانان عزای عمومی اعلام کرد.
حتی یک مکان امن نداشتند
30 مرد سالم و قبراق رفتند و 12 نفر از آنها دیگر برنگشتند، در کنار آن سه نفری که وضعیتشان وخیم است، 15 نفر دیگر هم با آسیبهای مختلف در بیمارستانهای گنجویان شهرستان دزفول، بیمارستان رسول اکرم آبدانان و یک مرکز درمانی در ایلام بستری هستند. «محمد کرمی»، کارگر آشپزخانه شرکت NGL که برخلاف تمام کارکنان بخش آشپزخانههای سازمانها که پس از مدتی با افزایش وزن روبهرو میشوند، از شدت فشار کار نزدیک به 15 کیلو در یک سال اخیر وزن از دست داده بود. او که حالا با شکستگیهای کتف، جناغ، سینه، سر، گوش و اختلال در وضعیت تنفس در بیمارستان گنجویان بستری است، شانس آورد هنگام حادثه از پنجره اتوبوس به بیرون پرت شد. خواهرش فاطمه میگوید خدا به سه فرزند قد و نیمقدش رحم کرد: «برادرم متولد 1355 است و همه عمرش را سخت کار کرده. چند سال در شرکت پتروشیمی شیراز بود و این شش سال اخیر را هم در NGL دشتعباس در آشپزخانه کار میکرد. در این سالها هم هروقت کاری را از دست میداد کارگری میکرد تا خرج زندگی را تأمین کند. با یک همسر و سه فرزند و اوضاع اقتصادی که همه درگیر آن هستیم، شرایط هیچکسی ساده نیست، چه رسد به خانوادههای کارگر. تابستان گذشته تمام بدنش تاول زده بود، آنقدر که در گرمای 50 درجه آن آشپزخانه کار کرد. اگر دستهایش را ببینید باورتان نمیشود این مرد هنوز 50 سالش هم نشده، آنقدر زخم در دستان خود جای داده است. هرکسی که در آشپزخانه کار میکند، به مرور زمان چاق میشود، برادر من اما در یک سال اخیر و از شدت فشار کار آنقدر نحیف و ضعیف شده بود که زود به زود مریض میشد. حالا برادر من کارگر است اما بیشتر این بچههای جوان ما تحصیلکرده بودند. دانشجوی دکتری بین اینها بود».
فاطمه کرمی تعریف میکند فشار کاری و تردد هر روزه در جاده همیشه یک خطر بزرگ برای خانواده کارکنان این شرکت بوده است: «برادرم پنج صبح بیدار میشد تا سرویس برسد و تا شب هم کار میکردند. ساعت هفت شب به سمت خانه برمیگشتند و تا برسند هم ساعت نزدیک به 10 شب بود. در واقع فقط فرصت داشتند یک وعده غذا بخورند و حدود شش ساعت در بهترین حالت ممکن بخوابند. هرچه میگفتند یک خوابگاه برایشان در نظر بگیرند، مسئولان شرکت توجهی نمیکردند. حتی خانوادهها خواسته بودند کانکسی در اختیارشان قرار دهند، اما حتی زیر بار همین کار نرفتند. این همه جوان زبده، تحصیلکرده و باتجربه را به کار میگرفتند، اما حاضر نشدند یک جای امن برایشان تأمین کنند که نتیجهاش هم این فاجعه شد».
حقوق محمد کرمی برای 21 روز کار در ماه، 50 میلیون تومان بود که هیچوقت کفاف هزینههای یک خانواده پنجنفره را نمیداد. حالا هم روشن نیست کی بتواند دوباره به زندگی عادی برگردد: «همه مسافران این اتوبوس ساکنان آبدانان و روستاهای اطرافش بودند که به خاطر نبودن فرصت کاری مجبور بودند چنین شغل سختی را با تردد چندین ساعته روزانه تحمل کنند. آبدانان بین دو کوه است و هیچکسی به فکر اینکه فضای شغلی برای مردمش ایجاد کند نیست. بچههای ما هم اکثرا بعد از تحصیلات از آبدانان خارج میشوند و تعداد بسیار کمی از آنها اینجا میمانند. چون فرصتی برای پیشرفت برایشان وجود ندارد و زندگیشان هم که میبینید اینطور بهراحتی و وقتی هنوز جوان هستند میتواند به پایان برسد».
همسر دخترعمه محمد کرمی و برادرش نیز از کشتههای این حادثه هستند. محمد و موسی رحیمی که کمتر از 45 سال سن داشتند، در این حادثه از دست رفتند و خانواده بزرگی را داغدار کردند. فاطمه میگوید اعضای خانواده امکان گفتوگو ندارند و آنقدر شرایط همه بغرنج است که نمیداند چه بلایی سر دخترعمهاش میآید: «فاجعه به این بزرگی رخ داده و ما الان ساعتهاست در بیمارستانیم. چندین خانواده عزادار شدهاند و امکان دارد تعداد کشتهها باز هم افزایش یابد اما هنوز حتی یک نفر از شرکت با ما تماس نگرفته تا ابراز همدردی کند. همه تعریف میکنند در موقعیت حادثه، آمبولانس هم به اندازه کافی وجود نداشته و برخی خانوادهها عزیزشان را با خودروی شخصی به نزدیکترین مرکز درمانی رساندهاند. ایوب حسنوند، یکی از کشتهشدگان این حادثه است. میگویند آنقدر شدید آسیب دیده و سر و صورت جوان 38ساله از بین رفته بود که مادرش از چشمهای فرزندش توانست او را شناسایی کند».
قرار بود «ایوب» ترفیع بگیرد
«رضا احمدی»، دایی ایوب حسنوند، با وجود اینکه درگیر مراسم ختم خواهرزاده جوانش بود، چند جملهای به «شرق» میگوید تا «نام پسر جوانشان فراموش نشود». آقای احمدی توضیح میدهد قرار بود دیروز یعنی یکشنبه حکم ریاست حسابداری را به خواهرزادهاش بدهند: «خواهرزاده من جوان برازندهای بود. در کنکور سراسری قبول شد و مدرک کارشناسی ارشد حسابداری داشت. پنج سال میشد در شرکت NGL کار میکرد و همین یکشنبه یعنی فردای روز تصادف قرار بود حکم ریاست حسابداری بخش را به او بدهند و سورپرایزش کنند که این بلا سر ما آمد». ایوب یک پسر دارد که همین امسال به کلاس اول رفته است: «نوه خوب خانواده ما بود و همه سرش قسم میخوردند. همه این سالها زحمت کشیده بود و تازه داشت نتیجه زحماتش را میدید. یک بچه هفتساله هم دارد که همین امسال به کلاس اول رفت. حالا ما ماندهایم و این داغ بزرگ بر دلمان».
فاصله ۱۵۰ کیلومتری شرکت و خانه
حجتاله مرادخانی، پژوهشگر صنایع دستی و مدرس دانشگاه از اهالی آبدانان است که اگرچه چند سالی است از شهر خود به پایتخت مهاجرت کرده، این روزها را در شهر مادری حضور دارد. او در گفتوگو با «شرق» توضیح میدهد وضعیتی که شرکت NGL برای نحوه استفاده از نیروهایش به کار گرفته بود به نوعی بود که اساسا بستر وقوع این تراژدی وجود داشت: «درست است که این حادثه شنبه شب رخ داد، اما میتوانست هفته پیش، سال پیش یا یک ماه دیگر رخ دهد. حدود 80 نفر از اهالی آبدانان و روستاهای اطراف آن جزء پرسنل شرکت NGL دشت عباس هستند. حدود 150 کیلومتر هم بین شرکت و محل زندگی کارکنان فاصله وجود داشته است. با وجود این شرکت و مدیرانش تصمیم میگیرند خوابگاه و محل اسکانی برای نیروی انسانی خود در نظر نگیرند و زیر بار چنین هزینهای نروند و این همه نیرو را روزانه تحت خطر و ریسکی قرار دهند که حالا نتیجهاش را میبینید. ماهیت قرارداد این افراد هم به نوعی بود که کارکنان بخش بهرهبرداری هر سه ماه یکبار و کارکنان بخش راهاندازی، هر ماه قراردادشان تمدید میشد. فقدان امنیت شغلی شرایطی ایجاب کرده بود که عملا این افراد هم راهی جز تحمل وضع موجود نداشتند». او ادامه میدهد: «35 هزار تومان حق صبحانه به نیروهای خود میدادند و با اینکه هفته گذشته هم اعتصابی در شرکت انجام شده بود، اما مدیران گفته بودند هرکسی مشکلی دارد برود. آن هم در منطقهای که اساسا کار نیست».
به گفته مرادخانی انسانهایی که جانشان را در این حادثه تلخ از دست دادهاند، هم عزیز کسی و عضوی از یک خانواده بودند و هم اینکه سرمایه انسانی این کشور محسوب میشدند: «بیشتر این بچهها تحصیلات عالی داشتند. تجربه کاری بینظیری را با خود حمل میکردند که توانسته بودند در این سالها مدیر تأسیسات، مدیر خط تولید یا مدیر برق مجموعه شوند. سرمایه انسانی که در همه جای دنیا جزء حلقه خلق ارزش محسوب میشود و از مهمترین بنیانهای توسعه پایدار هر کشوری است و اسناد جهانی هم به شدت روی آن تأکید دارد. اما شما میبینید اهمال و بیتوجهی یک یا چند مدیر چنین مصیبتی خلق میکند. بهترین فرزندان این سرزمین جانشان از بین میرود، آن وقت برادر مدیر بدون هیچ دانش، تحصیلات یا تجربهای، به مدیریت نظارت برق کل NGL منصوب میشود».
این مدرس دانشگاه با تأکید بر اینکه پیشاپیش نباید موضوع اتوبوس و راننده را مقصر اصلی جلوه داد و از قصور آدمهای بزرگتر چشمپوشی کرد، میگوید: «همین حالا که هنوز چیزی روشن نیست، چند جایی دیدهام که میگویند تقصیر راننده بوده است. نورمحمد صفا، راننده این اتوبوس از رانندگان خوشنام و بااخلاق آبدانان است که همه کارکنان میگفتند آنقدر خیالمان از رانندگی او راحت است که در مسیر بهراحتی به خواب عمیق فرومیرویم. خودش هم بهشدت تحت فشار کاری بوده و در ماههای اخیر، سه مرتبه مسیر شرکت به آبدانان را در روزهای جمعه طی میکرد، بدون اینکه پول بیشتری دریافت کند. پس نباید این فاجعه بزرگ را فقط به یک راننده و خودرو تقلیل دهند».
مرادخانی میگوید: «رفتار شرکت NGL با کارکنانش در حالی بوده که این شرکت در ماههای پس از جنگ افزایش درآمد چشمگیری هم داشته است: «شرکت NGL گازش را به شرکت پتروشیمی ماهشهر منتقل میکرد. پس از جنگ و آسیب به پتروشیمی ماهشهر، گاز NGL مستقیم به پاکستان صادر میشد. با افزایش چشمگیر قیمت ارز در ماههای اخیر، درآمد و سود شرکت NGL هم تا ماهانه پنج هزار میلیارد رسیده بود. اما از تمام این پول یک خوابگاه یا حتی کانکس اسکان هم به کارکنان این شرکت نرسیده بود».
















