جنگ تریاک، داستان گسترش تجارت آزاد استعمارگران

عيار آنلاين/ متن پيش رو در عيارآنلاين منتشر شده و انتشار آن به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست. در بررسي تاريخ استعمار به حوادثي برخورد خواهيم کرد که به راحتي نمي‌توان از کنار آنها گذشت و هر فردي که کوچکترين پايبندي به ارزش‌هاي انساني داشته باشد،‌ پذيرش حوادث برايش سخت است. اما اطلاع از اين حوادث براي درک بهتر واقعيت دنياي جديد انکار ناپذير است. يکي از ضرورت‌هاي فکري براي شناخت دنياي جديد، شناخت دوران استعمار است. رهبر انقلاب دنياي جديد را با مفهوم «نظام سلطه» معرفي مي‌کنند و ريشه تاريخي اين نظام را در دوران استعمار مي‌دانند. اتفاقات، حوادث و روندهاي دوران سلطه به ما کمک خواهد کرد تا دنياي امروز را بهتر بشناسيم. در بررسي تاريخ استعمار به حوادثي برخورد خواهيم کرد که به راحتي نمي‌توان از کنار آنها گذشت و هر فردي که کوچکترين پايبندي به ارزش‌هاي انساني داشته باشد،‌ پذيرش حوادث برايش سخت است. اما اطلاع از اين حوادث براي درک بهتر واقعيت دنياي جديد انکار ناپذير است. يکي از اين حوادث «جنگ ترياک» است. جواهر لعل نهرو در کتاب نگاهي به تاريخ جهان، يک نامه را به اين جنگ اختصاص داده است. اين جنگ در اواخر نيمه اول قرن ۱۹ (۱۸۴۰ تا ۱۸۴۲) ميان چين و انگلستان رخ داد. اين جنگ نخستين مرحله نفوذ موثر کشورهاي استعمارگر در چين بود. چرا اسم اين جنگ «جنگ ترياک» شد؟ داستان از آنجايي شروع مي‌شود که صادرات چاي از چين به انگلستان در اوايل قرن نوزده رونق مي‌يابد. از آنجايي کالايي در انگليس وجود نداشت که به چين صادر شود، در نتيجه انگليس مجبور بود از ذخاير نقره خود به چين بدهد. سيستم پولي انگليس در آن زمان طلاپايه بود و لذا انگلستان نقره‌هايي را که از مکزيک به دست مي‌آورد را بايد به چين مي‌داد. انگلستان با کاهش ذخيره نقره خود روبرو شد اما اين وضعيت مطلوب انگلستان ابرقدرت آن زمان نبود و بريتانيايي‌هاي حاکم در هند صدور نقره را متوقف کردند. در نتيجه انگلستان به دنبال راهي براي جبران کسري تراز و حفظ ذخاير نقره خود بود. در اين ميان ترياک يکي از معدود کالاهايي که در چين قابليت عرضه داشت. ترياکي که در هند توليد مي‌شد و به صورت قاچاق و غيرقانوني به چين مي‌رفت و در آنجا به فروش مي‌رسيد. مصرف ترياک توسط مردم چين، اعتياد آنان به اين ماده مخدر را در پي داشت و از همين‌رو ميزان مصرف آن روز به روز افزايش يافت. در آن مقطع هند تحت استعمار انگليس بود و انحصار تجارت با اين کشور را «کمپاني هند شرقي» در اختيار داشت. کمپاني هندشرقي از تجارت ترياک سود به دست مي‌آورد و در نتيجه از رونق گرفتن اين تجارت حمايت مي‌کرد. امپراتوري چين در ابتدا توجه‌اي به اين مساله نداشت و ممنوعيتي براي اين تجارت در نظر نگرفت. اما با افزايش ميزان مصرف ترياک در ميان مردم و در نتيجه افزايش واردات ترياک و تغيير تراز تجاري، امپراتوري چين تجارت ترياک را ممنوع اعلام کرد. تجار انگليسي که هيچ محدويتي براي خود قائل نبودند، از تمامي ترفندها براي دور زدن قوانين چين استفاده مي‌کردند. يکي از مهم‌ترين آنها دادن رشوه به ماموريت دولتي چين بود. کمپاني هندشرقي تمام توان خود را براي فروش غيرقانوني ترياک در چين و رواج اعتياد در اين کشور به خرج داده بود. فروش غيرقانوني ترياک در چين که در سال ۱۸۰۰ ميلادي فقط ۱۰۰ تن بود در سال ۱۸۳۸ ميلادي به ميزان ۲۶۰۰ تن رسيده بود.[۱] چين پس از مدتي و در ۱۸۳۹ ميلادي، زماني‌که مشاهده کرد تجارت غيرقانوني ترياک متوقف نمي‌شود و اين تجارت مردم زيادي را درگيرخود کرده است، يکي از افراد کارامد خود به نام «لين زشو» را مامور مقابله با اين تجارت خانه‌مان سوز کرد. اين فرد با جديت فراوان به مقابله با قاچاق ترياک در چين پرداخت. لين در ابتدا نامه‌اي به ملکه انگلستان نوشت و از او خواست به دليل اثرات مصرف ترياک بر مردم، تجارت اين ماده مخدر را قطع کند. مي‌گويند اين نامه هرگز به دست ملکه نرسيد. وي به مرکز اصلي تجارت ترياک در بندر «کانتون» رفت و در آنجا برخورد بسيار جدي و بدون انعطاف با تجار خارجي ترياک کرد. وي تمام راه‌هاي دسترسي به بند کانتون را مسدود کرد و تجار خارجي را در شهر محبوس کرد. تامين کنندگان ترياک را در کارخانه‌ها زنداني کرد. سربازان چيني را به سراغ کشتي‌هاي انگليسي فرستاد و آنها را به خارج‌ آب‌هاي سرزميني چين برد و در آنجا ترياک‌ها را از بين برد. همچنين از ناخداهاي کشتي‌هاي خارجي تعهد گرفت که از آوردن ترياک به چين خودداري کنند و گرنه اجازه پهلوگيري در بنادر چين را نخواهند داشت. گويا در حدود ۱۱۰۰ تن ترياک توسط اين فرد کشف و نابود شد. اين کار خسارت اقتصادي بزرگي به تجار انگليسي وارد کرد و امپراتوري انگستان و مجلس آن اين اتفاق را برنتابيدند و به چين لشگر کشي کردند. يک ناو جنگي بريتانيا بندر کانتون را بمباران کرد و نظاميان بريتانيايي «مجمع الجزاير شوسان» در نزديکي بندر کانتون را تصرف کردند. سپس چند کشتي جنگي بريتانيا رودخانه يانگ تسه کيانگ را پيمودند و شهر نانکن (نانجينگ امروزي) پايتخت جنوبي چين را مورد تهديد قرار دادند و حکومت امپراتور «تائوکوئانگ» را ناگزير به تسليم شدن در مورد خواسته هايشان کردند. اين اقدام که بعدها «سياست توپخانه» ناميده شد به پيمان ننگين نانکن منجر شد. امپراتور ناگزير شد حق تردد آزادانه در خاک چين را به اتباع بريتانيا بدهد و خسارتي به مبلغ ۲۱ ميليون دلار نقره را به دولت بريتانيا بپردازد. امتيازاتي که بريتانيا از امپراتوري چين گرفت عبارت بود از: ۱ – واگذاري هنگ کنگ به پادشاهي بريتانيا به صورت اجاره محدود که البته تا سال ۱۹۹۷ به درازا کشيد. اين منطقه از سوي انگليس منطقه آزاد تجاري شد. ۲ – پنج بندرگاه چين که انگليسيها در آن حق اقامت و تجارت داشتند، به روي بريتانيا گشوده شد. ۳ – قانون کاپيتولاسيون ۴ – نرخ عوارض کالاهاي وارداتي کاهش يافت و به رقمي در حدود ۳ تا ۵ درصد رسيد. پس از جنگ و قبول اين قرارداد از سوي چين امپراتور چين نامه‌اي به ملکه انگلستان نوشت و در آن از مضرات مصرف ترياک توسط مردم گفت و از ملکه درخواست کرد تا محدوديتي براي تجارت اين ماده مخدر در نظر بگيرد. اما توجهي به اين نامه نيز نشد. براي دولت‌هاي استعماري هيچ‌گاه زندگي مردم، حقوق آنها و ساير ارزش‌هاي انساني مطرح نبوده است. جنگ ترياک يکي از شواهد تاييد‌کننده اين مدعا است. **مسعود براتي