ايران/
متن پيش رو در ايران منتشر شده و انتشار آن به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست
عطيه لباف| هرچه قيمت ارز در ايران بالاتر ميرود، فاصله قيمت حاملهاي انرژي در ايران با کشورهاي همجوار بيشتر ميشود. اين موضوع قاچاق سوخت در مناطق مرزي را به يکي از سودآورترين کسب و کارها تبديل کرده است. به طوري که قاچاق بنزين در مرزها بين 6 تا 12 برابر بسته به کشور مقصد سود دارد.
اما قاچاق بنزين خطرناک است و اين ماده فرار سود قاچاق را کم ميکند. از بنزين جذابتر براي قاچاقچيان، نفت گاز (گازوئيل) است، چراکه خطر کمتري براي قاچاقچيان دارد اما به اندازه بنزين سودآور است.
با نگاهي به آگهيهاي منتشر شده در سايتهاي اينترنتي ميتوان ميزان جذابيت قاچاق بنزين و گازوئيل را دريافت. «خريدار کارت سوخت شما به هر تعداد هستم»، «خريد کارت گازوئيل به قيمت مناسب»، «تعدادي کارت سوخت سواري به فروش ميرسد» و « سهميه گازوئيل کاميونت به فروش ميرسد»...
براي بررسي اهداف آگهيها خبرنگار ما با بيش از 20 آگهيکننده تماس گرفت. برخي از افراد که اغلب ساکن سيستان و بلوچستان بودند به صراحت بيان ميکردند که قصد قاچاق سوخت را دارند و بابت کرايه هر کارت سوخت بنزين حاضر بودند ماهانه 40 تا 50 هزار تومان اجاره بدهند. البته شواهد حاکي از آن است که سهميه بنزين خودروها در داخل برخي شهرهاي مرزي گرانتر نيز به فروش ميرسد. همچنين خريداران سهميه نفت گاز را هم ليتري 500 تومان ميخريدند. نفت گاز در حال حاضر بر اساس پيمايش و بارنامه در کارت سوخت خودروهاي سنگين شارژ ميشود اما برخي از رانندگان که سهميه خود را در ماه نتوانستهاند کامل استفاده کنند، اقدام به فروش آن در مرزها ميکنند تا سود ببرند.
اما علاوهبر افراد عادي، جايگاههاي سوخت هم خريدار هستند؛ خريدار سهميه نفت گاز براي فروش به خريداران آزاد. اين موضوع فقط مربوط به استانهاي مرزي نيست. سهميه نفت گاز در تهران هم خريدار دارد. نوعي تخلف که به ندرت فاش ميشود.
بررسي بيش از 10 جايگاه در تهران، کرمانشاه، خوزستان، همدان، کرج، اصفهان و سمنان نشان داد که اگرچه توزيع نفت گاز بر اساس پيمايش توانسته است که از تخلفات در زمينه فروش غيرقانوني نفت گاز بکاهد اما همچنان خريد و فروش خارج از شبکه آن و رانت در جايگاههاي سوخت وجود دارد.
مديريت کارت سوخت قاچاق
آنچه قاچاق سوخت از مرزها را جذاب ميکند، اختلاف قيمت داخلي و خارجي حاملهاي انرژي است. در مورد نفت گاز هم تفاوت قيمت آزاد و سهميهاي انگيزه تخلف را شکل داده است.
در اين زمينه سيدعلي ادياني راد، نايب رئيس دوم کميسيون انرژي مجلس شوراي اسلامي به «ايران» گفت: «در حال حاضر قاچاق بنزين و نفت گاز در مرزها با استقبال چشمگير مرزنشينان همراه است و اين موضوع تبديل به يک بحران شده. علت اين حجم از استقبال از قاچاق فقط مشکلات مالي مرزنشينان نيست. تفاوت قيمت داخلي و خارجي حاملهاي سوخت يک تجارت پرسود و کم هزينه را براي مرزنشينان ايجاد کرده و به همين خاطر گرايش به اين سمت در حال افزايش است.»
ادياني راد ادامه داد: «وقتي گرانترين بنزين يعني بنزين سوپر در داخل کشور 1200 تومان است اما در آن سوي مرزها ميتوان با نرخي بالاتر از 10 هزار تومان به فروش رساند، تلاش دولت براي جلوگيري از قاچاق بينتيجه ميماند.»
او تفاوت نرخ فروش حاملهاي انرژي بويژه بنزين و گازوئيل در نتيجه رشد قيمت دلار، سياستگذاري نادرست و عدم استفاده از کارت سوخت را عامل پيدايش شرايط فعلي ميداند.
اين نماينده مجلس در پاسخ به اين سؤال که چرا مجلس شوراي اسلامي با اصلاح قيمت حاملهاي سوخت از جمله بنزين مخالفت کرد، گفت: «دولت الان اجازه افزايش قيمت را دارد اما اگر سناريوي قابل قبولي را به مجلس بدهد، قطعاً با آن موافقت خواهد شد.»
ادياني با بيان اينکه اگر سياستگذاري صحيحي انجام نشود، در شرايط کنوني نميتوان با قاچاق سوخت مقابله کرد، توضيح داد: «کارت سوختها که با اصرار مجلس در سال گذشته احيا شد، يکي از ابزارهاي مهم براي مبارزه با قاچاق سوخت است. براي مثال دولت ميتواند سياستي اتخاذ کند که فقط کارتهاي مرزي و نفت گاز قابليت استفاده داشته باشند و مابقي کارتها فعلاً غيرفعال شوند يا اينکه استفاده از کارت سوخت براي تمام خودروها و موتورسيکلتها الزامي شود.»
72 هزار کارت مهاجر باطل شد
با پيگيريهايي که از شرکت ملي پخش فرآوردههاي نفتي ايران انجام داديم، تاکنون حدود 72 هزار کارت مهاجر به مناطق مرزي کشور باطل شده است.
در اين باره مسئولان شرکت ملي پخش فرآوردههاي نفتي به «ايران» اعلام کردند که خريد و فروش کارتهاي سوخت غيرمجاز و به محض کشف باطل ميشود. همچنين بر اساس ضوابط با متخلفان برخورد خواهد شد.
مقايسه بهاي سوخت در ايران با کشورهاي همجوار
قاچاق يک پديده مخرب است و در حال حاضر اين امر امنيت کشور را نشانه گرفته. به طوري که اخيراً مصرف بنزين کشور از مرز 91 ميليون ليتر هم بالاتر رفت.
نرخ بنزين در ايران در سوم سپتامبر 2018 (12 شهريور) معادل حدود هفت سنت بود. ميانگين قيمت هر ليتر بنزين در بازارهاي بينالمللي در تاريخ مورد نظر حدود يک دلار و 16 سنت بوده است. رکورددار گراني بنزين در ميان همسايگان ايران به ترکيه با قيمت هر ليتر يک دلار و هشت سنت (معادل حدود 14 هزار تومان) تعلق دارد. قيمت هر ليتر بنزين در پاکستان در سوم سپتامبر 75 سنت، افغانستان 74 سنت و عراق 63 سنت بوده است. گرانترين بنزين جهان نيز به ترتيب به هنگ کنگ با بهاي هر ليتر 2 دلار و 16 سنت و ايسلند با 2 دلار و سه سنت تعلق داشته است.
همچنين قيمت گازوئيل سهميهاي در ايران 300 تومان است که پس از ونزوئلا در جايگاه دومين گازوئيل ارزان جهان قرار دارد. ميانگين قيمت هر ليتر گازوئيل در بازارهاي بينالمللي در سوم سپتامبر 2018 (12 شهريور) حدود يک دلارو 6 سنت بوده است. ترکيه با قيمت هر ليتر 98 سنت، دارنده گرانترين نرخ گازوئيل در ميان کشورهاي همسايه ايران است که بر اين اساس، گزارشهاي ميداني از افزايش ميزان قاچاق اين فرآورده در مرزهاي غربي حکايت دارد. قيمت هر ليتر گازوئيل در سوم سپتامبر در پاکستان 86 سنت و افغانستان 61 سنت بوده است. گرانترين گازوئيل جهان نيز به ترتيب به ايسلند با نرخ هر ليتر يک دلار و 95 سنت و نروژ با يک دلار و 87 سنت تعلق داشته است.
بازار