شرق/ متن پيش رو در شرق منتشر شده و انتشار آن در آخرين خبر به معناي تاييد تمام يا بخشي از آن نيست سناريوي جديد دونالد ترامپ فشار به روسيه است تا اين کشور را عليه ايران با خود همراه کند. اين‌ سناريو البته اصلا پوشيده و در لفافه نيست، بلکه طبق بيانيه کاخ سفيد، دونالد ترامپ از روسيه خواسته تا از تلاش‌هاي ايالات متحده براي جلوگيري از دستيابي ايران به سلاح اتمي حمايت کند. از اين برنامه در ملاقات مشترک سرگئي لاوروف، وزير خارجه روسيه، با مايک پمپئو، همتاي آمريکايي‌اش، رونمايي شده و البته در ملاقات خصوصي لاوروف با ترامپ نيز بر آن تأکيد شده است. حال سؤال اصلي اينجاست که کرملين چقدر ممکن است زير اين فشار قد خم کند؟ اگرچه ايرانيان خاطرات خوبي از روابطه مشترک با روس‌ها ندارند، اما مسکو در سال‌هاي اخير بهترين سطح رابطه را با تهران داشته است. دولت يازدهم اگر در هر کدام از ارتباطاتش در حوزه روابط بين‌الملل با مشکل مواجه بوده، در بهبود رابطه دولت‌هاي پيش از خودش با روسيه کارنامه موفقي به‌جا گذاشته است. اما روابط بين‌الملل بر پايه منافع هر کشوري طراحي مي‌شود؛ اگر قرار باشد از همراهي روسيه با ايران، اين کشور مغبون شود، بدون شک از حمايت‌هايش از ايران و برجام دست برخواهد داشت؛ چنانکه تجربه همراهي‌نکردن روسيه با ايران در دور پيشين تحريم‌ها در دولت احمدي‌نژاد نشان داد که اين کشور نيز مانند ديگران عقد اخوتي با کسي ندارد. از سوي ديگر، تجربه قطعه‌قطعه‌کردن اس- 300 و دعوي ناکام حقوقي ايران عليه روسيه هنوز از ياد نرفته است که به بهانه تحريم‌ها عليه برنامه تسليحاتي ايران انجام گرفت. با اين اوصاف، مواضع مقامات روس دربرابر ايران و برجام در سال‌هاي اخير نشان مي‌دهد که روسيه فعلا قصد خالي‌کردن پشت ايران را ندارد و اين مي‌تواند نکته مثبتي در اين بين باشد. علاوه بر اين، لاوروف به تأکيد مي‌گويد: «بايد هر کاري که لازم باشد براي حفظ برجام انجام دهيم تا ايران بتواند استفاده صلح‌آميز هسته‌اي داشته باشد». سفير روسيه در ايران نيز در مصاحبه‌هاي مختلف بر همراهي و همکاري با ايران تأکيد دارد. آنها درباره آنچه براي برجام رخ داده است، بيش از همه ايالات متحده آمريکا را مقصر مي‌دانند. با اين اوصاف، گام‌هاي کاهش تعهدات هسته‌اي ايران که در واکنش به عدم اجراي تعهدات برجامي آمريکا انجام شد، مي‌تواند روند همراهي‌ها را دستخوش تغيير کند. اخيرا و بعد از گام چهارم کاهش تعهدات هسته‌اي در مهرماه، روسيه از طرح توسعه فردو کنار کشيد و اعلام کرد اين توقف همکاري به دلايل فني انجام شده‌ است. با اين حال، اگر اين توقف همکاري طولاني‌مدت باشد و فشارهاي ايالات متحده آمريکا ادامه‌دار باشد، اين سؤال جدي است که «مسکو تا کجا، پاي ايران مي‌ايستد؟» اين پرسش را با دو کارشناس که در حوزه مطالعات روسيه و آمريکا فعال هستند به بحث گذاشتيم:

محمود شوري، کارشناس روسيه:همراهي روس‌ها با آمريکا به ضررشان است آمريکا اخيرا تلاش‌هايي را آغاز کرده است تا روسيه را در مقابل ايران همراه کند. اين هم‌زمان با چالش‌هايي است که آمريکا و روسيه بين خود دارند. چقدر ممکن است که روسيه در تعامل با آمريکا، دست از حمايت از ايران بردارد؟ به‌هر‌حال در تعاملاتي که روسيه با آمريکا دارد، هميشه ايران از موضوعات محوري در بحث و گفت‌وگو و چالش بين دو طرف بوده ‌است. اين نگراني معمولا مطرح مي‌شود که روسيه در تعاملات با آمريکا ايران را براي دادن امتيازات قرباني کند. درباره اين مسئله دو نکته را بايد در نظر گرفت: نخست اينکه روسيه تا چه اندازه‌اي توانايي اين کار را دارد و دوم اينکه حضور ايران و بازيگري و نقش‌آفريني‌اش، چه در حوزه سوريه و چه در حوزه‌هاي ديگر، چقدر به تعاملات روسيه و حمايت‌هايش از ايران منوط است. واقعيت اين است که نه روسيه آ‌نقدر توانمند است که بخواهد ايران را وادار به کاري بکند و نه به دليل مسائل استراتژيک و منافع خودش، علاقه‌اي دارد که در تعاملات ايران را قرباني کند. از آن طرف هم نوع بازيگري ايران به روسيه منوط نيست و ايران ابزارها و امکانات خودش را براي حضور در سوريه و نقش‌آفريني‌هايش در اين حوزه و حوزه‌هاي ديگر دارد. به هر حال، بين آمريکا و روسيه هميشه اين بحث‌ها و تلاش‌ها وجود داشته است؛ نه روسيه دليل چنداني براي اين کار دارد و نه اين کار به نفعش است و نه ايران آنقدر ضعيف است که بخواهد در اين بازي‌ها نقش خودش را از دست بدهد. با توجه به سوابق روسيه در اين زمينه، در دوران پيش از برجام يا در مسئله اس-۳۰۰ و از اين قبيل، ممکن نيست که روسيه، نه در حد قرباني‌کردن بلکه در حد امتيازدادن، چنين اقدامي کند؟ آن زمان بحث قطع‌نامه‌هاي شوراي امنيت مطرح بود و تحريم‌هايي که در چارچوب شوراي امنيت مصوب شده ‌بود. روسيه به‌عنوان عضو شوراي امنيت هميشه در نظر دارد که به قطع‌نامه‌ها عمل کند. الان اما بحث اقدامات يک‌جانبه آمريکاست و اروپا هم مکرر از آمريکا انتقاد مي‌کند که اين اقدامات يک‌جانبه به امنيت بين‌المللي ضرر وارد مي‌کند. به‌هرحال ايران هم مي‌داند که اگر روسيه بخواهد در زمين آمريکا بازي کند، شرايط منطقي طوري است که کاملا به نفع آمريکا است که روس‌ها پيگير چنين چيزي باشند. روسيه هيچ فداکاري‌اي براي ايران نمي‌کند؛ اما منفعتش در اين نيست که آمريکا در اين هجمه عليه ايران پيروز شود و اين را بايد به‌عنوان يک معيار در بررسي رفتارهاي روسيه در نظر گرفت. طبيعي است در نقاطي که با منافعش تعارض دارد، منافع خود را دنبال کند اما در بحث آمريکا واقعيت اين است که روس‌ها اگر بخواهند همراهي کنند، به ضرر خودشان است. اگر بحث، طبق نامه اروپا و تلاش‌هاي آمريکا به شوراي امنيت بکشد، روسيه همچنان در موضع حمايت از ايران خواهد بود يا ممکن است کنار بکشد؟ قطعا روسيه و چين بيشترين تلاش را براي حفظ برجام مي‌کنند، مگر اينکه شرايط به‌گونه‌اي پيش برود که همه بپذيرند برجامي بر جا نمانده ‌است؛ ولي تا زماني که ايران پايبند به برجام است، روسيه هم از اين مسئله حمايت مي‌کند و به نظرم علي‌القاعده نبايد روس‌ها در اين مبحث وارد شوند که بخواهند دوباره مسائل به شوراي امنيت بکشد يا بخواهند مکانيسم ماشه را پي بگيرند و قطع‌نامه‌ها برگردد. تحت آن شرايط، عملا هيچ نفعي براي روسيه در چنين شرايطي متصور نيست.

اميرعلي ابوالفتح ، کارشناس آمريکا:کار به سلاح اتمي بکشد، روسيه با غرب همراه مي‌شود آمريکا از چه ابزارهايي ممکن است در تلاش براي همراه‌کردن روسيه با خود استفاده کند؟ در درجه نخست از ابزار ايران‌هراسي. اين‌گونه که ايران را در آستانه دستيابي به سلاح اتمي از طريق نقض برجام معرفي کند تا روس‌ها به دليل نگراني از اشاعه سلاح‌هاي اتمي، به‌ويژه از سوي همسايه جنوبي‌شان، در مسير فشار بر ايران قرار بگيرند. در‌عين‌حال، آمريکايي‌ها اميدوار هستند با بازگذاشتن دست روس‌ها در مناطقي مانند سوريه، زمينه را براي دورکردن مسکو از تهران فراهم کنند. چقدر ممکن است روسيه در اين شرايط پشت ايران را خالي کند؟ سير تحولات دو سال گذشته نشان مي‌دهد با وجود تلاش آمريکايي‌ها، روسيه همچنان به حمايت از ايران و برجام ادامه مي‌دهد. اما اين حمايت بي‌قيدوشرط نيست. به‌عبارت‌ديگر اگر قدم‌هاي تهران براي کاهش تعهدات برجامي، ايران را در آستانه ساخت سلاح اتمي قرار دهد – آن‌گونه که آمريکايي‌ها پيش از برجام مدعي بودند - روسيه با غرب در مهار خطر «ايران هسته‌اي» همراه خواهد شد. روسيه با وجود علايق فراوان به گسترش روابط با ايران، يک خط قرمز دارد و آن اين است که کشوري ديگر در جهان به سلاح اتمي دست نيابد يا حتي به آن نيز نزديک نشود. از‌اين‌رو، ميزان حمايت روسيه از برجام، رابطه مستقيمي با تصميمات ايران براي کاهش تعهدات برجامي دارد.

ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد