اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست
 
یک پنجشنبه پرخبر برای ایران، کشورهای باقی‌مانده در توافق هسته‌ای با کشورمان و البته ایالات‌متحده امریکا. مایک پمپئو، وزیر خارجه کابینه دونالد ترامپ، رییس‌جمهور ایالات‌متحده همان‌گونه که رسانه‌ها روز چهارشنبه خبر دادند، پنجشنبه در نیویورک و در مقر سازمان ملل متحد بود. نماینده اندونزی در سازمان ملل که کشورش ریاست دوره‌ای شورای امنیت را برعهده دارد ناگهان به چهره رسانه‌ای و مرجع تبدیل شد و در حالی که مقابل دوربین خبرنگاران دوشادوش وزیر خارجه ایالات‌متحده ایستاده بود نامه‌ای را از مایک پمپئو تحویل گرفت. محتوای نامه از پیش مشخص و اعلام شده بود: ایالات‌متحده امریکا معتقد است که ایران تعهدات خود ذیل برجام را انجام نداده؛ لذا امریکا به عنوان مشارکت‌کننده در قطعنامه 2331 خواهان استفاده از حق بازگرداندن قطعنامه‌های پیشین سازمان ملل متحد علیه ایران است؛ حقی که در فضای رسانه‌ای با عنوان «اسنپ بک» یا «مکانیسم ماشه» از آن یاد می‌شود. پیش از تحویل رسمی درخواست نامه امریکا به رییس دوره‌ای شورای امنیت، محمدجواد ظریف، وزیر خارجه در یک اقدام سیاسی پیش‌دستی حقوقی کرده و مراتب غیرقانونی بودن اقدام پمپئو را در نامه‌ای تفصیلی به نماینده اندونزی یادآوری کرده بود.

از رایزنی با سازمان ملل تا گزارش‌دهی به مردم

محمدجواد ظریف در این نامه مفصل، گام‌های برداشته‌شده از سوی دولت ترامپ در سه سال و نیم گذشته به شمول خروج یکجانبه از توافق، بازگرداندن تحریم‌ها، تلاش برای زیر سوال بردن ساختار شورای امنیت و قطعنامه‌های مصوب این شورا، تهدید سایر اعضا به رعایت مفاد قطعنامه 2231 را به ریز توضیح داده و با استناد به سخنان مقام‌ها و چهره‌های متفاوت در دولت ترامپ مبنی بر آنکه امریکا حق استفاده از بند مربوط به بازگرداندن قطعنامه‌های پیشین علیه ایران به دلیل خروج از برجام را ندارد، توضیح داده و در‌نهایت نوشت: «جمهوری اسلامی ایران پیش از این و به روشنی حسن‌نیت و مسوولیت کامل خود را نشان داده است. اکنون نوبت جامعه بین‌المللی است. به شورای امنیت توصیه می‌کنیم که از سوءاستفاده ایالات‌متحده از ساز و کار حل اختلاف برجام؛ آن‌هم با هدف صریح نابودی این توافق، جلوگیری کرده و از پذیرش اطلاعیه ایالات‌متحده و به‌رسمیت شناختن آثار مترتب بر آن خودداری کند. مردم ایران بحق از شورا انتظار دارند حقوق آنها ذیل این قطعنامه را تضمین کرده و ایالات‌متحده را به‌دلیل آسیب جبران‌ناپذیری که به کل ملت ایران وارد کرده، پاسخگو کند.» وزیر خارجه کشورمان در ادامه رایزنی‌های دیپلماتیک همزمان با حضور مایک پمپئو در نیویورک، با آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل متحد هم گفت‌وگوی تلفنی داشت. وزیر امور خارجه در این تماس تلفنی به اقدام غیرقانونی ایالات‌متحده اشاره کرد و ضمن یادآوری مسوولیت شورای امنیت و دبیر کل در این خصوص گفت: براساس اجماع کلیه اعضای برجام و اعضای شورای امنیت و حقوقدانان بین‌المللی، امریکا عضو برجام نیست و اقدام واشنگتن هیچ مبنایی در قطعنامه ۲۲۳۱ و برجام نداشته و تبعات خطرناکی برای حقوق بین‌الملل خواهد داشت و نتیجه‌ای جز تخریب سازوکارهای بین‌المللی و بی‌اعتباری شورای امنیت به دنبال نخواهد داشت. ایران از دبیر کل و اعضای شورای امنیت انتظار دارد به وظایف قانونی خود در مقابله با سرکشی دولت امریکا عمل کنند.

پس از این اقدام‌های حقوقی و رایزنی‌های سیاسی، محمدجواد ظریف در صفحه خود در اینستاگرام، توضیحی کوتاه درباره آنچه در شورای امنیت با هدایت تیم ترامپ در جریان است به مردم و افکار عمومی داده و نوشت: در هفت سال خدمت در وزارت امور خارجه، تمامی تلاش همکارانم و بنده بر ترویج و تثبیت چهره مقتدر و منطقی ایران در عرصه بین‌الملل بود. در ماه‌های اخیر، ترامپ و وزیر خارجه‌اش به تلاش‌های نافرجام خود برای فشار به ایران و نابودی برجام افزوده‌اند. در هفته گذشته، تمام دنیا نظاره‌گر شکست تحقیرآمیز یکجانبه‌گرایی بود و اینکه چگونه امریکا حتی توانایی همراه کردن متحدان اروپایی خود در شورای امنیت علیه ایران را ندارد و در برابر ساختار حقوقی برجام ضعیف است. ترامپ که زمانی با افتخار خروج خود از برجام را اعلام می‌کرد و توافق با ایران را ناچیز می‌شمرد، امروز به این نتیجه رسیده است که «با زبان زور نمی‌توان با ایران صحبت کرد.» امروز بیهوده تلاش می‌کند که با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، به مقابله با همان قطعنامه و حتی تمامیت شورای امنیت برود؛ خود را سراسیمه «مشارکت‌کننده» در برجام معرفی می‌کند که بتواند بدون کمترین حقی از سازوکار پیچیده و زمان‌بر بازگرداندن قطعنامه‌های لغو شده علیه ایران -‌آن هم از مسیر میان‌بر‌‌- سوءاستفاده کند؛ اما این بار هم در برابر توان دیپلماسی قدرتمندِ متکی به مردم دلاور ایران کم می‌آورد. ظریف عنوان کرد: هم با دبیرکل ملل متحد تلفنی مذاکره کردم و هم یک نامه حقوقی محکم و قوی (که جوانان متخصص و متعهد این کشور ظرف چندین روز گذشته در تدوین آن به بنده کمک کردند) به رییس دوره‌ای شورای امنیت ارسال کردم تا با یکجانبه‌گرایی و قانون‌گریزی امریکا مقابله کنیم که به یاری خدا حتما یک‌بار دیگر طعم انزوا را به قانون‌شکنان امریکایی خواهیم چشاند. شاید برای برخی کلیشه باشد، اما این بار هم نشان دادیم که «هیچ‌وقت یک ایرانی را تهدید نکن.» به هر حال، هر نتیجه‌ای رخ دهد، پیروزی از آن ملت ایران است، چراکه همیشه با منطق و بیان نیکو از منافع کشور و مردم دفاع کرده‌ایم نه با هیاهو و جنجال.»

تاکید بر حفظ مرجعیت سازمان ملل

هنوز پای مایک پمپئو، وزیر خارجه امریکا به نشست خبری نرسیده بود که کشورهای باقی‌مانده در برجام از روسیه و چین تا تروئیکای اروپایی (فرانسه، بریتانیا و آلمان) مخالفت شفاهی و البته مکتوب خود با اقدام یکجانبه و غیرقانونی امریکا در تلاش برای بازگرداندن قطعنامه‌های پیشین سازمان ملل متحد علیه ایران را اعلام کردند. چین و روسیه که پیش از شروع جلسه دیدار پمپئو با نماینده اندونزی نیز به صراحت مخالفت خود را با این رویه اعلام کرده بودند اما آنچه بلافاصله در فضای رسانه‌ای بین‌المللی انعکاس پیدا کرد بیانیه مشترک سه کشور اروپایی در رد اقدام پمپئو و همچنین اظهارنظرهای فردی چهره‌هایی چون جوزپ بورل، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و هلگا اشمید، معاون او بود. هرچند که سه کشور اروپایی کمتر از 10 روز پیش نیز در رای‌گیری مجازی شورای امنیت به قطعنامه پیشنهادی امریکا برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران رای ممتنع داده و عملا تصویب آن با دو رای مثبت خود امریکا و جمهوری دومینیکن غیرممکن بود اما شاید کمتر کسی تصور می‌کرد هنوز جوهر نامه پمپئو به نماینده اندونزی خشک نشده، متحدان سنتی امریکا در اروپا مخالفت خود را با آن اعلام و عملا تایید آن را زیر سوال ببرند.

در این نامه آمده است: «فرانسه، آلمان و پادشاهی متحده یادآور می‌شوند که امریکا بعد از خروج خود از توافق هسته‌ای در تاریخ ۸ مه ۲۰۱۸، به مشارکت خود در برجام خاتمه داده است. موضع ما درباره کارآمدی اطلاعیه امریکا ذیل قطعنامه ۲۲۳۱ به صراحت به رییس شورا و تمامی اعضای شورای امنیت ابراز شده است. بنابراین، ما نمی‌توانیم از این اقدام که با تلاش‌های فعلی ما برای حمایت از برجام سازگاری ندارد حمایت کنیم. فرانسه، آلمان و پادشاهی متحده به حراست از فرآیندها و نهادهایی که شالوده‌های چندجانبه‌گرایی را تشکیل می‌دهند متعهدند. ما کماکان براساس هدف حفظ مرجعیت و تمامیت شورای امنیت سازمان ملل عمل می‌کنیم. ما از تمامی اعضای شورای امنیت می‌خواهیم از انجام اقداماتی که تنها اختلافات در شورای امنیت را تعمیق می‌کنند یا بر کار آن اثرات مضر دارند خودداری کنند. ما به‌رغم چالش‌های قابل‌توجه ایجادشده بر اثر خروج امریکا از برجام به این توافق پایبند می‌مانیم. معتقدیم مساله فعلی عدم پایبندی ایران به تعهداتش در برجام را باید از طریق گفت‌وگو میان طرف‌های برجام به روش‌های مختلف از‌جمله از طریق کمیسیون مشترک برجام و استفاده از سازوکار حل و فصل اختلافات حل و فصل کرد. ما از ایران می‌خواهیم به منظور حفظ توافق تمامی اقدامات ناسازگار با تعهدات هسته‌ای خودش را به عقب برگردانده و بدون تاخیر به پایبندی کامل توافق برگردد. همان‌طورکه تا به حال در مقاطع مختلف از‌جمله در بیانیه مورخه ۱۹ ژوئن اعلام کرده‌ایم ما به‌ویژه با‌توجه به اقدامات ثبات‌زدای ایران که بی‌وقفه ادامه دارند از تبعات انقضای تحریم‌های تسلیحاتی علیه ایران نگرانی‌های جدی داریم. تروئیکای اروپا مصمم به یافتن پاسخ‌های مناسب برای این چالش‌هاست و به همکاری با تمامی اعضای شورای امنیت و طرف‌های ذی‌نفع برای حرکت در مسیر رو به جلو در جهت حفظ فضای دیپلماسی بیشتر ادامه می‌دهد. تلاش‌های ما در جهت حفظ مرجعیت و تمامیت شورای امنیت سازمان ملل و پیشبرد امنیت و ثبات منطقه خواهد بود.»

همهمه در شورای امنیت

«امریکا باز هم انزوا را تجربه خواهد کرد، شکستی دیگر در انتظار پمپئو در شورای امنیت، امریکای اول به امریکای تنها تبدیل شده است، ترامپ و تیمش آبرو و قدرت ایالات‌متحده در شورای امنیت را زیر سوال برده‌اند»، این جملات خلاصه موضع‌گیری‌ها و گزارش‌های خبری و تحلیلی است که در ساعات گذشته از اقدام امریکا برای بازگرداندن قطعنامه‌های پیشین علیه ایران منتشر شده است. ماپک پمپئو زمانی که در نشست خبری متوجه مخالفت صریح کشورهای اروپایی با این اقدام امریکا شد ادعا کرد که آنها انتخاب کردند در کنار آیت‌الله‌ها در ایران بایستند. او ساعتی بعد در توییتر برای جلب رای به سراغ کشور نیجر رفت و نوشت: «خوب است که به سفیر آبدو آباری از نیجر برای ریاست شورای امنیت سازمان ملل در ماه سپتامبر تبریک بگوییم. مشتاق هستیم تا با نیجر به عنوان رییس شورای امنیت سازمان ملل برای اطمینان حاصل کردن از اینکه شورا به قطعنامه ۲۲۳۱ عمل می‌کند و ایران را مسوول اقداماتش می‌داند، همکاری کنیم.» این توییت پمپئو یادآور سفر چند روز پیش او به جمهوری دومینیکن به منظور قدردانی از رای مثبت این کشور به قطعنامه ضدایرانی مطرح شده در شورای امنیت توسط امریکا بود. همان قطعنامه‌ای که با 11 رای ممتنع و 2 مخالفت در برابر 2 رای مثبت به آرشیو شورای امنیت فرستاده شد.

هر چند که مایک پمپئو با تسلیم درخواست امریکا برای بازگردانده شدن قطعنامه‌های پیشین علیه ایران عملا برگ جدیدی را به پرونده تنش‌آفرینی در رابطه با ایران اضافه کرد اما آنچه با این اقدام در شورای امنیت کلید خورده، جدال یکجانبه‌گرایی امریکای ترامپ با چندجانبه‌گرایی تعریف شده در ساختار حقوقی شورای امنیت سازمان ملل متحد است. در شماره روز پنجشنبه روزنامه از سناریوهای پیش روی امریکا در شورای امنیت برای پیشبرد مسیری که آغاز کرده نوشتم اما آنچه فعلا در فضای رسانه‌ای مطرح است بی‌اعتباری سیاسی و تحلیل توان اجماع‌سازی امریکای ترامپ است. تیم ترامپ کمتر از سه ماه تا انتخابات ریاست‌جمهوری فاصله دارد و در چنین شرایطی رییس‌جمهور مستقر به جای آنکه بتواند به پرونده‌های موفق در حوزه سیاست خارجی ببالد باید به جلب اتحاد کشورهایی چون دومینیکن یا تلاش برای دوستی خاله خرسه با نیجر ببالد و این در حالی است که متحدان سنتی امریکا که روزگاری نه چندان دور در همین پرونده ایران چشم به دهان واشنگتن دوخته بودند از علنی‌سازی مخالفت خود با واشنگتن هیچ ابایی ندارند.

نشریه امریکایی «پالیتکیو» در این باره می‌نویسد: سران آلمان، بریتانیا و فرانسه بارها از دونالد ترامپ خواسته‌اند که شعار امریکا اول است را رها کرده و به سمت چندجانبه‌گرایی با استفاده از ساز و کارهای تعریف شده در نهادهای متفاوت بین‌المللی به‌خصوص سازمان ملل برود. اقدام امریکا برای بازگرداندن قطعنامه‌های پیشین سازمان ملل علیه ایران عملا اروپایی‌ها را در موقعیت سختی قرار داده است. نه تنها این رویکرد امریکا، سه کشور اروپایی را در جبهه روسیه و چین قرار داده که هر دو مخالف موضع امریکا هستند بلکه این پیام هم به جهانیان مخابره شده که اروپا، واشنگتن را به عنوان متحد سنتی خود رها کرده و حامی ایران است. یک تحلیلگر سیاست خارجی آلمانی در این باره به پولیتیکو می‌گوید: همه‌ چیز در شورای امنیت می‌تواند بسیار درهم و برهم شود. اروپایی‌ها واقعا نمی‌دانند باید چه کنند. اروپایی‌ها در حال حاضر حق امریکا برای استفاده از مکانیسم ماشه را زیر سوال برده‌اند اما می‌گویند حتی اگر امریکا چنین حق قانونی برای استفاده از این بند را هم داشت باز هم با این اقدام روح برجام را زیر سوال برده بود، چرا‌که این بند در برجام در پاسخ به بدعهدی ایران تعریف شده است. درست است که ایران فعلا کاهش تعهدات برجامی را کلید زده اما این حرکت ایران در پاسخ به خروج امریکا از برجام بوده است. از این به بعد استراتژی اروپا بازی با زمان خواهد بود. حالا که امریکا جرقه فعالسازی مکانیسم را زده، اروپایی‌ها تلاش می‌کنند این روند را تا بعد از سه نوامبر که انتخابات امریکا برگزار می‌شود، طولانی کنند. بسیاری از اروپایی‌ها امیدوار هستند که اگر بایدن برنده شود، زمین بازی تغییر کند اما هیچ‌کس پاسخی برای این سوال ندارد؛ اگر ترامپ رییس‌جمهور بماند چه؟

ای‌بی‌سی نیز در این باره نوشت: اینکه جدال میان امریکا و سایرین در شورای امنیت به کجا برسد، مشخص نیست اما کاری که امریکا روز پنجشنبه انجام داد، می‌تواند زمینه را برای بحران مشروعیت در شورای امنیت فراهم کند. پس از دیدار نیم ساعته پمپئو با رییس دوره‌ای شورای امنیت، نماینده اندونزی شروع به نظرخواهی از 14 عضو دیگر دائم و غیردائم شورای امنیت کرد. به گزارش «اعتماد» در حالی که هنوز مشخص نیست آیا ساعت شنی 30 روزه برای بازگشت قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل با صرف ارایه درخواست امریکا به راه افتاده یا خیر اما مایک پمپئو می‌گوید که پس از 31 روز، قطعنامه‌های پیشین اعمال خواهند شد. ‌ا‌ی‌بی‌سی در این باره می‌نویسد: این اعتماد مایک پمپئو درباره بازگشت قطعنامه‌ها علیه ایران پس از یک دوره 31 روزه نشان می‌دهد که شاید امریکا قصد دارد تحریم‌هایی را علیه هر کشوری که به مفاد قطعنامه‌های پیشین علیه ایران عمل نکند، وضع کند. برخی از دیپلمات‌ها می‌گویند که احتمالا نتیجه مشورت‌های رییس دوره‌ای شورا این خواهد بود که اکثریت اعضا اعلام کردند امریکا حق استفاده از اسنپ بک را ندارد و به همین دلیل شمارش معکوس برای اعمال دوباره قطعنامه‌ها علیه ایران آغاز نشده و اقدام امریکا هم اثر حقوقی ندارد. در چنین شرایطی نیازی نیست که رییس شورای امنیت قطعنامه‌ای را برای تمدید معافیت‌های تحریمی ایران تهیه کند که البته احتمالا چنین قطعنامه‌ای هم در صورت طرح، وتو می‌شود. 

به پیج اینستاگرامی «آخرین خبر» بپیوندید
instagram.com/akharinkhabar