پشت پرده تحولات اخیر لیبی؛ آمریکا، یک دیکتاتور را به قدرت می رساند

آريا/ مطلبي که مي خوانيد از سري مطالب خبرگزاري آريا است و انتشار آن الزاما به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست. ليبي به سمت يک جنگ داخلي خطرناک در حرکت است. تحرکات خليفه حفتر در مناطق شرقي ليبي، اين کشور را به سمت وقوع يک جنگ داخلي خونيني سوق داده است. آمريکا بار ديگر از شهروندان خود خواست ليبي را فورا ترک کنند.وزارت امور خارجه ‌آمريکا از شهروندان آمريکايي در ليبي خواست فورا اين کشور را ترک کنند و هشدار داد اوضاع امنيتي در اين کشور قابل پيش بيني نيست و بي ثبات است. آمريکا اين درخواست را پس از تصميم خود براي استقرار يک کشتي جنگي با يک هزار نظامي در نزديک سواحل ليبي به منظور آمادگي براي انتقال احتمالي کارکنان سفارت خود در طرابلس، مطرح کرد. در همين حال به دنبال ادامه ترديدها در مشروعيت راي گيري در کنگره ملي ليبي براي انتخاب احمد معيتيق به نخست وزيري ليبي، نخست وزير دولت موقت اين کشور از تحويل مسئوليتها به معيتيق خودداري مي کند. عمر حرقوس گزارشگر العربيه در گزارشي با اشاره به افزايش نگراني ها از وخيم تر شدن اوضاع در ليبي و تبديل تنش هاي سياسي و امنيتي به درگيري هاي نظامي در اين کشور، افزود: برخي افراد مسلح ناشناس در واکنش به انتخاب احمد معيتيق به نخست وزيري ليبي با راکت و گلوله به منزل وي حمله کردند. کنگره ملي ليبي طي 30 ماه گذشته پنج بار، نخست وزير جديد انتخاب کرده است. عبدالرحيم الکيب اولين نخست وزير ليبي پس از مرگ معمر قذافي بود که از تاريخ 24 نوامبر 2011 تا 14 نوامبر 2012 به مدت تقريبا يک سال اين سمت را بر عهده داشت. مصطفي ابوشاقور به عنوان دومين نخست وزير توسط کنگره ملي ليبي برگزيده شد اما ابوشاقور حتي موفق نشد از کنگره ملي راي اعتماد بگيرد. پس از شکست مصطفي ابوشاقور در تشکيل کابينه مورد اعتماد کنگره ملي ليبي ، علي زيدان به عنوان نخست وزير جديد انتخاب شد. زيدان از اکتبر 2012 تا مارس 2014 اين سمت را بر عهده داشت اما در نهايت کنگره ملي ليبي، علي زيدان را هم به دليل ناتواني در تامين امنيت و فراهم کردن شرايط برگزاري انتخابات، برکنار کرد. کنگره ملي ليبي اواسط مارس گذشته پس از برکناري علي زيدان، عبدالله الثني را به عنوان جانشين وي برگزيد اما الثاني خيلي زود و طي کمتر از ده روز به دليل مشکلات امنيتي ليبي از سمت خود کناره‏ گيري کرد تا اکنون احمد معيتيق به عنوان پنجمين نخست وزير ليبي طي 30 ماه گذشته برگزيده شود. در نتيجه تغيير پي در پي نخست وزيران و شکست دولت هاي موقت در ليبي خلاء قدرت به وجود آمده است. ترديدي وجود ندارد که تغيير پي در پي نخست وزيران که سبب بي ثباتي سياسي و خلاء قدرت در اين کشور شد يکي از دلايل اصلي بروز هرج و مرج گسترده در ليبي است. سوداي قدرت درگيري ها در ليبي ميان نيروهاي خليفه حفتر و گروهي موسوم به هفدهم فوريه و همچنين انصار الشريعه رخ داده است که تاکنون صدها کشته و زخمي در پي داشته است. خليفه حفتر در توجيه اقدامات اخير خود مواردي نظير احياي کرامت ليبي و مبارزه با تروريسم را مطرح کرده است. حفتر در حالي هدف از اقدامات خود را مبارزه با تروريسم اعلام کرد که بسياري از تحليل‏گران بر اين باور هستند که وي در صدد رسيدن به قدرت است. در عين حال، حفتر بر اين باور است که کنگره ملي ليبي فاقد مشروعيت است و بايد منحل شود. خليفه حفتر 13 فوريه 2014 نيز از تعليق دولت و پارلمان ليبي خبر داده بود اما علي زيدان، نخست وزير وقت ليبي، آنرا تکذيب کرده بود. موضوع مهم اين است که تحرکات حفتر نشان مي دهد که وي از کودتاي نظاميان عليه دولت قانوني محمد مرسي در مصر تبعيت مي کند و در صدد است مسيري شبيه مصر را در ليبي اجرا کند. حفتر در اظهارات خود از کودتاي عبدالفتاح السيسي عليه محمد مرسي تمجيد کرد. خليفه حفتر اقدامات خود را نقشه راه جديد براي آينده سياسي ليبي مي‏داند. در حالي که حدود يک ماه از تحرکات خشن خليفه حفتر در ليبي مي گذرد، اين کشور در طول اين مدت دو نخست وزير داشت . عبدالله الثاني که جايگزين علي زيدان در ليبي شده بود در واکنش به اقدامات حفتر، وي را ياغي (Outlaw) ناميد و حفتر را به کودتا عليه دولت متهم و بر فراز منطقه بنغازي نيز منطقه پرواز ممنوع اعلام کرد. اما حفتر ضمن رد اظهارات الثاني اعلام کرد که عمليات ما کودتا عليه دولت نيست و ما قصد تصاحب قدرت نداريم. احمد معيتيق که با استعفاي الثاني توسط کنگره ملي به سمت نخست وزير ليبي برگزيده شد، هنوز واکنش رسمي به تحرکات حفتر نشان نداد اما در روزي که به عنوان نخست وزير در کنگره ملي سوگند ياد کرد مورد حمله افراد مسلح قرار گرفت. از سوي ديگر انصار الشريعه در ليبي حفتر را به سرنوشتي شبيه قذافي تهديد کرد. مسئول کل گروه انصار الشريعه در بنغازي ليبي ژنرال خليفه حفتر را به سرنوشتي شبيه معمر القذافي تهديد کرد و عمليات کرامت را که به فرماندهي حفتر انجام مي شود جنگي صليبي عليه اسلام خواهان دانست.  خليفه حفتر کيست؟ سرلشگر خليفه حفتر به قبيله الفرجاني تعلق دارد که به همراه معمر قذافي در کودتا عليه ادريس سنوسي، پادشاه سابق ليبي، دست داشت . اما خليفه حفتر در سال 1988 به دليل اختلاف با معمر قذافي به آمريکا گريخت و تا سال 2011 نيز در اين کشور حضور داشت. خليفه حفتر در آغاز اعتراض‏ها ضد قذافي به ليبي بازگشت و به مخالفان پيوست و منصب فرماندهي نيروهاي زميني جبهه مخالف قذافي را بر عهده گرفت و ارتش ملي ليبي را تشکيل داد. موضوع مهم اين است که بعد از فرار حفتر به آمريکا، او تحت حمايت کاخ سفيد قرار گرفت. حفتر خود نيز آشکارا اعلام کرده بود که تحت حمايت آمريکا قرار دارد. علي اوجال، سفير سابق ليبي در آمريکا، در سال 2011 در مصاحبه با سي.ان.ان گفته بود که سازمان اطلاعات آمريکا (سيا) از گروه‏هاي شورشي که پس از خروج حفتر از ليبي تشکيل شدند حمايت کرده است. اوجال همچنين گفت که آمريکايي‏ها حفتر را "بسيار بسيار خوب" (very very Well) مي‏شناسند. حفتر از حمله ناتو عليه نظام قذافي حمايت کرده بود. با توجه به اين پيشيينه خليفه حفتر، برخي منابع خبري از جمله روزنامه گاردين انگليس نوشتند که سيا و پنتاگون از تحرکات کنوني حفتر در ليبي خشنود هستند. در آغاز سال 2012 شماري از افسران ارتش ليبي خواهان تعيين حفتر به عنوان رئيس ستاد ارتش ليبي شدند اما مقامات دولت انتقالي ليبي اين پيشنهاد را نپذيرفتند. ليبي به کدام سمت مي رود؟ تقابل ميان دولت و کنگره ملي ليبي شدت گرفته است. بخشي از بدنه دولت رسما از تحرکات حفتر حمايت مي‏کنند. اخيراً فرمانده نيروي هوايي ارتش ليبي هم به خليفه حفتر پيوسته است . برخي گروه‏ها هم که نتوانسته اند در سايه کنگره ملي ليبي به اهداف خود دست يابند، با سوء استفاده از شرايط کنوني در صدد هستند از طريق به راه انداختن درگيري در بنغازي به اهداف خود دست يابند. ديگر پيامد مهم شرايط کنوني در ليبي افزايش احتمال تجزيه اين کشور است. بنغازي مرکز ايالت برقه در ليبي است. برقه به همراه فزان و طرابلس يکي از سه مرکز فدرالي ليبي بود که در زمان پادشاهي ادريس سنوسي به تصويب رسيد. از سوي ديگر مقامات محلي منطقه برقه در سال 2012 خواستار تشکيل منطقه فدرالي برقه شده بود. با توجه به اين شرايط بايد گفت؛ هم تحرکات گريز از مرکز در مناطق شرقي ليبي به ويژه در بنغازي آشکار است و هم اينکه مدعيان قدرت زيادي در اين منطقه حضور دارند که بخشي از آنها از اقوام پادشاه سابق، ادريس سنوسي ، هستند. احمد زبير السنوسي هم که در سال 2012 به رياست ايالت برقه برگزيده شده بود از خويشاوندان پادشاه مخلوع ليبي است که در عراق و سوريه دوره نظامي ديد و در زمان قذافي نيز از سال 1970 تا 2001 به علت اتهام کودتا عليه قذافي در زندان بود. تحولات کنوني ليبي حکايت از حرکت اين کشور در مسير هرج و مرج و ناامني دارد و گذر زمان ليبي را به سمت هرج و مرج بيشتر و احتمالاً به سمت يک جنگ داخلي خطرناکي سوق خواهد داد. به نظر مي رسد آمريکا در پشت پرده تحولات اخير ليبي قرار دارد و قصد دارد با حمايت از خليفه خفتر، ديکتاتور جديدي را در اين کشور به قدرت برساند.