حکایت پیشگام عشق زمینی در کتاب «سعدی» همایون‌کاتوزیان

خبرگزاري کتاب ايران/ کتاب «سعدي» به قلم محمدعلي همايون کاتوزيان با برگردان کاظم فيروزمند از مجموعه سازندگان جهان ايراني - اسلامي از سوي نشر نامک منتشر شد. پشت جلد کتاب آمده است: «سعدي يکي از بزرگترين شاعران و نثرنويسان در زبان فارسي است در عصر خود به معرفت و حکمت شهره بود و گاهي گفته مي‌شود که صد سال عمر کرده است او فرزانه‌اي بسيار سفر، پندآموز و آزادانديش و حکيمي به معناي عام م خاص آن بود.» همايون کاتوزيان درباره علاقه خود به مولف بوستان و گلستان مي‌نويسد: «من با ادبيات کهن و نوين فارسي بزرگ شدم و نخستين سخن‌پرداز کلاسيک که شناختم سعدي بود و از آن پس مطالعه آثار را از دست ننهادم. مدتي طولاني کارها و علائق ديگري مرا از نوشتن درباره سعدي بازداشت (جز مقاله‌اي که در 1990 براي کنفرانسي نوشتم) تا آنکه تصميم گرفتم به اين مهم بپردازم و درباره او و آثارش سلسله مقالاتي به هم پيوسته بنگارم. حاصل کار، هفده مقاله‌اي است که انتشار يافته و سه مقاله ديگر که در ايران‌شناسي در مي‌آيد و در «کتابنامه برگزيده» اين کتاب ذکر شده است. سلسله مقالات تکميل شده، در يک جلد، به دست ناشر ايراني‌ام، نشر مرکز، انتشار يافت.» اين مولف، منتقد ادبي و پژوهشگر حوزه تاريخ و سياست با اشاره به محتواي کتاب سعدي آورده است: «محتواي کتاب حاضر نشان خواهد داد که اين اثر صرفا متکي بر مطالعه عميق و نيز انتقادي آثار سعدي نيست، بلکه بر آشنايي نزديک با کل پيکره ادبيات کلاسيک فارسي، با تاريخچه آن، قالب‌ها و محتواها، ژانرها و سبک‌ها، عروض، صنايع بديعي و صناعات ادبي آن نيز تکيه دارد. فرصت نگارش کتاب از مجموعه انتشارات oneworld به سرويراستاري پاتريشيا کرون، برايم فراهم ساخت و کتاب جزو آن مجموعه انتشار مي‌يابد. اين اداي ديني است و اميد که خوانندگان را، از عام و خاص، مقبول افتد.» کاتوزيان مي‌افزايد:«يک پژوهش اخير غربي سعدي را اومانيستي ايراني توصيف کرده است. به خصوص نمونه‌هاي رواداري ديني سعدي را شاهدي بر اومانيسم او ذکر مي‌کند. گرچه لازمه‌هاي انواع ديني و غير دينيِ اومانيسمِ اروپايي بسي فراتر از آن است. مگر آن‌که اومانيسم در معناي دقيق تاريخي‌اش به کار نرفته باشد. به علاوه، چنان‌که گفته شد، سعدي جاذبه زيادي هم براي متفکرانِ روشنگري (خردگرا) و هم ضد روشنگري (رمانتيک) قرن هجدهم داشته است.» (ص 21) سروده‌هاي عشق و چکامه‌هاي زيبايي سعدي در بخشي از کتاب با عنوان «سروده‌هاي عشق و چکامه‌هاي زيبايي سعدي» آمده است: «هيچ شاعر کهن فارسي، عاشقي بزرگتر و شيداتر از سعدي نيست. حتا مي‌توان ادعاي بزرگتري کرد و گفت او بزرگترين عاشق و به‌راستي بزرگترين غزلسراي عشق بشري در شعر کهن فارسي است. در عين حال تاثير بوستان و گلستان چندان عظيم بوده است که بر کار او به عنوان شاعر غزلسرا سايه افکنده است. نه تنها در مقايسه با آن دو کتاب، به ويژه گلستان، غزليات او به ندرت به زبان‌هاي غربي ترجمه شده، بلکه حتا در ايران غزل‌هاي سعدي هرگز چندان که شايستگي داشته است، مگر در آواز و موسيقي سنتي ايراني، قدر نديده و مورد توجه قرار نگرفته است. سعدي، در کنار حافظ و مولوي، يکي از غزلسراي بزرگ همه دوران‌هاست. سعدي پيشگام عشق بشري و عشق زميني است؛ مولوي پيشاهنگ عشق صوفيانه، پيشگام شوق صوفيانه بازگشت به اصل و منشا هستي و يکي شدن با آن است. حافظ اين دو را درهم مي‌آميزد به گونه‌اي که بيشتر در اثري واحد با شور و شکوهي يکسان پديدار مي‌شوند، يا جلوه‌گري نوعي از عشق مستلزم وجود نوع ديگر است و بدين سان در شعر واحدي دو لايه معنايي وجود دارد. بسياري از ناقدان و دانشوران قديم، ايراني و غربي، عاشقانه‌هاي سعدي را صوفيانه انگاشته‌اند. مثلا، پژوهشگر متاخر انگليسي رينولد نيکلسون همين نظر را دارد و جاي تعجبي نيست که مي‌افزايد با وجود تغزل عالي سعدي، تصوفش بي‌مايه است. پژوهشگر و شاعر ايراني، غلامرضا رشيدياسمي نيز کل غزليات سعدي را صوفيانه و رمزي دانسته اما برخلاف نيکلسون آن‌ها را عميق و گيرا مي‌داند.» کتاب در 160 صفحه، شمارگان يکهزار نسخه و به بهاي 12 هزار و 500 تومان از سوي نشر نامک منتشر شده است. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد