آخرين خبر/ من که از آتش دل چون خم مي در جوشم مهر بر لب زده خون مي‌خورم و خاموشم قصد جان است طمع در لب جانان کردن تو مرا بين که در اين کار به جان مي‌کوشم من کي آزاد شوم از غم دل چون هر دم هندوي زلف بتي حلقه کند در گوشم حاش لله که نيم معتقد طاعت خويش اين قدر هست که گه گه قدحي مي نوشم هست اميدم که عليرغم عدو روز جزا فيض عفوش ننهد بار گنه بر دوشم پدرم روضه رضوان به دو گندم بفروخت من چرا ملک جهان را به جوي نفروشم خرقه پوشي من از غايت دين داري نيست پرده‌اي بر سر صد عيب نهان مي‌پوشم من که خواهم که ننوشم بجز از راوق خم چه کنم گر سخن پير مغان ننيوشم گر از اين دست زند مطرب مجلس ره عشق شعر حافظ ببرد وقت سماع از هوشم معني ابيات و لغات غزل: ۱ اگر چه از سوز و گداز دل، مثل خم مي در حال جوشيدن هستم؛ مهر سکوت بر لب زده ام ، از غصه خون مي خورم، و خاموشم. مي پيش از اينکه رسيده شود در درون خم مي جوشد، و حالات و تحولاتي را مي گذراند. در اين دوران ، براي اينکه هوا در آن نفوذ نکند دهانه ي خم را با پارچه مي بندند و روي پارچه را گل مي گيرند و خشتي بر آن مي گذارند. بر اساس اين زمينه ي فکري، شاعر خم شراب را به پيکر خود تشبيه کرده، مي درون آن را به خون دل خود، و سر بند خم را مهري دانسته که بر دهان انسان مي زنند تا دهان باز نکند و سخن نگويد. مي گويد اگر چه در درونم خونم از غم دل به جوش آمده ولي مانند خم مهر سکوت بر دهان زده ام و خاموشم. پس هم از اين جهت که در درون خود مي جوشد، و هم از اين جهت که مهر سکوت بر لب زده، به خم شباهت دارد. بيت اشاره به اوضاع اجتماعي دارد و نمودار اينکه شاعر از اوضاع و حوادث اجتماعي دلخون است؛ ولي بر اثر خفقان محيط توانايي اظهار افکار خود را ندارد. انتخاب خم، به عنوان سمبل موجودي خون به دل از وضع اجتماعي ، به مناسبت اين است که اين عامل گناه و فساد پيوسته مورد حمله و پيگرد دستگاه بوده است. ۲ طمع در لب شيرين کردن قصد جان کردن است- خودکشي است- تو ببين که من چگونه در اين کار با تمام نيرو کوشش مي کنم. شيرين ايهامي به شيرين معشوقه ي خسرو دارد ، و قصد جان کردن اشاره به فرهاد است، که بر اثر عشق شيرين جان خود را از دست داد. مقصود اينکه در چنين اوضاعي دم از عشق و رندي زدن، چندان خطر آفرين است که خودکشي است. ۳ من کي از غم دل خلاص خواهم شد؛ زيرا هر لحظه زلف سياه زيباروئي حلقه ي غلامي به گوش من مي کند. کسي که اين همه حلقه ي غلامي به گوش دارد چگونه مي تواندآزادي خود را بدست آورد. جاذبه هاي عشق و جمال از هر سو شاعر عارف را احاطه کرده است. ۴ معاذالله که به طاعت و عبادتي که مي کنم عقيده ندارم؛ اين قدر هست که گاه گاه قدحي شراب مي نوشم. حاش لله: معاذالله، خدا دور بدارد، پناه بر خدا. مصراع دوم مفهوم دو پهلوئي دارد. معني اول اينکه چون گاه گاهي قدحي مي نوشم، گناهکارم، پس مطلقا نمي توانم به طاعت و عبادت خود معتقد باشم؛ و معني دوم، که معکوس معني اول خواهد بود، چنين است که قدح نوشيدن را کاري صواب، هم ارز طاعت و ثواب فرض کرده و چون گاه گاه قدحي مي نوشد، نه پيوسته ، به طاعت خود معتقد نيست. بيت زير قرينه اي است بر معني دوم: کار صواب باده پرستي است حافظا برخيز و روي عزم به کار صواب کن اما وجه ديگر اين است که ((نيم معتقد طاعت خويش)) را، به طاعت خود معتقد نباشم، معني کنيم. در اين صورت معني اين مي شود که خدا از من دور کند که به طاعت خود معتقد نباشم، پس به طاعت خود معتقدم، جز اينکه گاهي قدحي مي نوشم. ۵ اميدوارم که به کوري چشم دشمن ، روز قيامت؛ مشمول عفو خداوند بشوم و گناهي به پاي من حساب نکند. گناه را به علت فشار و سنگيني که بر گنهکار دارد به باري تشبيه کرده و از عفو و لطف الهي مي خواهد که روز قيامت چنين باري بر دوش او نگذارد. ۶ پدرم باغ بهشت را به دو گندم فروخت، من چرا باغ اين عالم را به يک جو نفروشم. پدرم، مراد آدم ابوالبشر است که گندم خورد و از بهشت رانده شد، چنانکه در آيه ي ۲۲ و ۲۴ از سوره ي اعراف (۷) آمده: ((فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشجَرَهَ…(۲۲)… قَالَ اهْبِطوا…(۲۴) (پس راهنمايي بفريب و دروغ کرد تا چون از آن درخت تناول کردند… (۲۲)… خدا گفت ( از بهشت) فرود آئيد…) (۲۴) )). روضه: باغ، گلزار. جنت: بهشت، بوستان. مي گويد حضرت آدم که پدر ما آدميان است با خوردن دو دانه ي گندم از بهشت رانده شد، بنابراين باغ بهشت را به دو گندم سودا کرد؛ پس منکه از نسل او هستم، و صفات او را دارم، چر باغ جهان را به يک جو نفروشم. ((جو)) واحد وزن بوده و کنايه از مقدار اندک و شيئي کم بها و ناچيز است. حاصل معني اينکه اگر آدم ابوالبشر به خاطر لذت آني در برابر دو دانه گندم از باغ بهشت چشم پوشيد، من چرا عاقبت انديشي کنم، در فکر وعده نسيه باشم و جهان را به يک جو نفروشم. ۷ خرقه پوشيدن من به علت دينداري بسيار نيست؛ اين خرقه پرده اي است که عيبهاي درونم را مي پوشاند. غايت: نهايت ، و از غايت يعني از کثرت. مي گويد اينکه مثل زاهدان خرقه در بر کرده ام از کثرت دينداري نيست، بلکه مي خواهم عيب و گناه خود را، که کسي از آن آگاه نيست، با اين لباس مخفي نگه دارم. ۸ من که مي خواهم فقط از شراب صاف خم بنوشم؛ چاره ي ندارم جز اينکه از سخنان پير مغان اطاعت کنم- و گرنه شراب صاف به من نخواهد داد. راوُق: ظرفي که در آن شراب و شير را صاف کنن، کاسه ي شرابخوري؛ و راوق در بيت به معني مروّق يعني شراب صاف شده آمده است. ايهاما چنين معنايي هم از بيت استنباط مي شود که سخن پير مغان همان تاثير شراب مروّق را دارد؛ پس من که چنين شرابي مي خواهم بايد سخن پير را بشنوم. ۹ اگر مطرب مجلس به همين نحو آهنگ عاشقانه بنوازد؛ شعر حافظ به هنگام رقص مرا از هوش خواهد برد. ازين دست مجازا به معني به اين نحو و صورت است؛ اما به معني حقيقي و محسوس کلمه يعني دست انسان نيز، ايهام دارد. يعني اگر مطرب با اين مهارت و اين دست زيبا نوازندگي کند. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد