طولانی‌ترین جنگ معاصر چه تأثیری بر شعر فارسی گذاشت؟

تسنيم/ ادبيات دفاع مقدس از زمان آغاز جنگ تحميلي تاکنون توانسته با انتشار آثار متعدد در قالب‌هاي متنوع شعر، داستان، نمايشنامه، فيلم‌نامه و ... مخاطبان بسياري را به سمت خود جذب کند. طي سال‌هاي گذشته، ادبيات اين حوزه با پوست‌اندازي و در نظر گرفتن علاقه مخاطب امروز، به جنبه‌هاي جديدي از جنگ تحميلي پرداخت. اين موضوع بازخوردهاي بسياري در ميان جامعه ادبي و جامعه کتابخوان کشور داشت. طي سال‌هاي گذشته کتاب‌هاي دفاع مقدس همواره در جمع پرفروش‌ترين کتاب‌هاي سال معرفي شده و حتي توانسته مخاطباني از ساير کشورها هم به خود جذب کند. با وجود همه اين توفيقات، ادبيات دفاع مقدس در ميان جامعه دانشگاهي و پژوهشگران همچنان غريب است. اگرچه در سال‌هاي گذشته تلاش‌هايي در جهت تحقيق در اين زمينه صورت گرفته و حتي رشته‌ ادبيات پايداري در برخي از دانشگاه‌ها راه‌اندازي شده است، اما سهم ادبيات دفاع مقدس در ميان تحقيقات دانشگاهي در قالب کتاب به مقدار فعاليت نويسندگان اين حوزه نيست. کتاب «تاريخ تحليلي دفاع مقدس و بازتاب آن در ادبيات ايران» از جمله تلاش‌هايي است که در جهت رفع محروميت‌هاي موجود در اين زمينه نوشته شده است. اين اثر به کوشش سپيده يگانه، عضو هيئت علمي دانشگاه الزهرا(س) نوشته شده و انتشارات ايده پردازان چکاد آن را روانه بازار نشر کرده است. در مقدمه اين اثر مي‌خوانيم: رويداد جنگ و پيامدهاي آن، همواره به عنوان يکي از فرامتن‌هاي ادبي در ادبيات جهان شمرده مي‌شود که زمينۀ شکل‌گيري جريان‌هاي ادبي را پيرامون خود فراهم مي‌آورد. به عبارت ديگر جنگ به عنوان فرامتني تاريخي و زمان‌مند، با زمينه‌هاي بروز، سير تاريخي و پيامدهاي مشخص مي‌تواند عاملي براي ايجاد جريان ادبي باشد. جنگ عراق عليه ايران، به عنوان طولاني‌ترين جنگ در تاريخ معاصر، پيامدهاي گسترده‌اي در سطوح تاريخي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي ـ هنري جامعۀ ايراني داشته است. به‌گونه‌اي که مي‌‌توان آن را زمينه‌ساز تغيير و تحولات همه‌جانبۀ اين کشور دانست. يکي از ابعاد متأثر از جنگ عراق عليه ايران، هنر و به‌ويژه ادبيات است؛ اين تأثيرپذيري به شکل‌گيري جريان ادبي، ذيل ادبيات انقلاب اسلامي منجر مي‌شود که «ادبيات دفاع مقدس» خوانده مي‌شود. اگرچه ادبيات دفاع مقدس با آغاز تاريخي جنگ، به وجود آمد؛ اما با پايان آن خاتمه نيافت و هم‌پاي پيامدهاي آن تا امروز نيز ادامه دارد. جنگ عراق عليه ايران با دربرگفتن هشت سال از تاريخ معاصر، به عنوان يکي از طولاني‌ترين جنگ‌ها در دنيا به حساب مي‌آيد. طبيعي است که با چنين گستردگي زماني، روند تاريخي ـ سياسي و تاريخي ـ نظامي جنگ، روندي يکنواخت نباشد. اين پژوهش ابتدا به تبيين تاريخي جنگ عراق عليه ايران مي‌پردازد و آن را از منظر تاريخ سياسي، نظامي و اجتماعي مورد مطالعه قرار مي‌دهد. سپس ادبيات دفاع مقدس را با تکيه بر شعر و داستان به اجمال معرفي مي‌کند و تفصيل را به مقالي ديگر موکول مي‌کند. کتاب حاضر در سه گفتار کلي دسته‌بندي شده است. نويسنده ابتدا به «پيشينه مناقشات مرزي ايران و عراق» پرداخته است. او در اين بخش با نگاهي تاريخي به علل پيدايش جنگ تحميلي و همچنين سوابق تاريخي روابط دو کشور با اين نگاه پرداخته است. يگانه در ادامه، به تاريخ تحليلي جنگ پرداخته است. نويسنده در نظر دارد تا با ارائه مطالب تاريخي، با ديد کامل‌تري به اين مسئله پرداخته و با ارائه کتابي تاريخي- ادبي، دانشجويان ادبيات را، که ظاهراً اصلي‌ترين گروه مخاطبان اين اثر هستند، از مراجعه به منابع تاريخي بي‌نياز کند. بخش سوم کتاب نيز که به نظر مي‌رسد اصلي‌ترين بخش کتاب است، به بازتاب دفاع مقدس در ادبيات فارسي مي‌پردازد. نويسنده براي نگارش اين اثر به منابع متعدد مراجعه کرده است، اما به گفته خود او در مقدمه، مجموعه شش جلدي «سيري در جنگ ايران و عراق» از سردار محمد دروديان، کارشناس مسائل استراتژيک و پژوهشگر تاريخ دفاع مقدس و همچنين «تاريخ ادبي ايران و قلمرو زبان فارسي» اثر سيدمهدي زرقاني از جمله منابع اصلي او در مراحل نگارش اين اثر است. انتشارات ايده پردازان چکاد اين اثر را در 198 صفحه و با شمارگان 500 نسخه روانه بازار کتاب کرده است. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد