آخرین خودرو/ در اوایل قرن بیستم، بریتانیا شاهد ظهور یکی از متفاوت‌ترین برندهای خودروسازی شد. آرچیبالد فریزر-نش، مهندس خلاق و عاشق سرعت، در سال ۱۹۲۲ شرکتی به نام Frazer Nash را تأسیس کرد.

این برند ابتدا با مدل‌های chain-drive (انتقال قدرت با زنجیر به جای شفت معمولی) معروف شد. این سیستم، هندلینگ بی‌نظیری به خودروها می‌داد و آن‌ها را به انتخاب اول بسیاری از رانندگان مسابقه‌ای تبدیل کرد. Frazer Nash در دهه‌های ۲۰ و ۳۰ موفقیت‌های زیادی در مسابقات کسب کرد، اما مشکلات مالی پس از جنگ جهانی اول، شرکت اصلی را به چالش کشید.

به گزارش آخرین خودرو، در سال ۱۹۲۸، برادران الدینگتون، دونالد، ریچارد و ویلیام، که قبلاً واردکننده رسمی خودروهای Frazer Nash در لندن بودند، شرکت را خریداری کردند. آن‌ها با تأسیس AFN Ltd (Aldington Frazer Nash)، برند را از ورشکستگی نجات داده و تولید را ادامه دادند. این برادران با مدیریت هوشمندانه، Frazer Nash را به دوران جدیدی بردند. پس از جنگ جهانی دوم، AFN Ltd همکاری نزدیکی با شرکت هواپیماسازی Bristol Aeroplane Company آغاز نمود. بریستول در اصل یک شرکت هواپیماسازی بود که بعد از جنگ وارد صنعت خودرو شد. آن‌ها از فناوری و موتورهای BMW آلمان (که قبل از جنگ مجوزش را گرفته بودند) استفاده می کردند و موتورهای ۶ سیلندر قدرتمند و قابل اعتمادی را به تولید می رساندند. به همین دلیل، فریزر-نش‌ هایی که پس از جنگ جهانی دوم تولید شدند اغلب به عنوان بی‌ام‌و انگلیسی شناخته می‌شدند ، ترکیبی بی‌نظیر از مهندسی دقیق آلمانی با روح اسپرت و سبک بریتانیایی.

محصولات این دوره، مثل مدل High Speed، Le Mans Replica و Mille Miglia، خودروهای سبکی بودند که هم در جاده عملکرد عالی داشتند و هم در پیست می‌درخشیدند. اما یکی از خاص‌ترین و نادرترین مدل‌های این برند، یک پروتوتایپ تک‌نسخه بود که قرار بود سرنوشت متفاوتی پیدا کند.

در همان سال‌ها، در میلان ایتالیا، Carrozzeria Touring Superleggera یکی از برجسته‌ترین بدنه‌سازان جهان فعالیت می‌کرد. این شرکت با تکنیک patented Superleggera ،و به وسیله فریم لوله‌ای سبک‌وزن پوشیده شده با پنل‌های آلومینیومی نازک ، خودروهایی می‌ساخت که هم بسیار زیبا بودند و هم وزن کمی داشتند. تورینگ سابقه، همکاری با برندهای بزرگ مثل آلفا رومئو، فراری و مازراتی را داشت و به خاطر طراحی‌های ظریف و آیرودینامیک معروف بود.

سال ۱۹۴۷، شاسی Frazer-Nash شماره ۴۲۱/E۲ با موتور بریستول به ایتالیا فرستاده شد تا بدنه ای که با دستان هنرمند اتاق ساز ایتالیایی و با ظرافت تمام ساخته شده بود بر روی شاسی قرار بگیرد. نتیجه، یک اسپایدر زیبا با خطوط نرم و روان بود که در نمایشگاه خودرو ژنو ۱۹۴۸ و با نام فریزر نش ۲۰۰۰ به نمایش درآمد. این خودرو خیلی زود توجه یک مشتری خاص را جلب کرد: محمدرضا پهلوی.

آخرین شاه ایران که همیشه به خودروهای اسپرت، لوکس و خاص علاقه داشت، این فریزر-نش را خرید و به ناوگان سلطنتی اضافه کرد. برای مدتی، این ماشین در گاراژ سلطنتی حضور داشت، اما بعد از آن، ردپایش به تدریج محو شد. شایعاتی درباره فروش احتمالی توسط گاراژ سلطنتی یا خروج زودهنگام از کشور مطرح گردید. برخی آن را با سرنوشت خودروهایی مثل بوگاتی تایپ ۵۷ شاه مقایسه می‌کردند که ظاهراً در دهه ۵۰ فروخته و خارج شده بودند.

اما یک سند تصویری مهم، داستان را پیچیده‌تر کرد. در فیلم سینمایی دنیای پوشالی ساخته شده در سال ۱۳۴۷، یک خودرو مشابه را در خیابان‌های تهران ثبت کرده است. حضور این فریزر-نش یا نمونه بسیار نزدیک به آن در فیلم، نشان می‌دهد که این اثر هنری متحرک حداقل تا اواخر دهه ۴۰ شمسی هنوز در ایران بوده. البته که این خودرو با رنگی متفاوت از نمونه درباری دیده شده که همین موضوع ابهامات و تردید ها را افزون می‌نماید البته که شاید پس از خروج از گاراژ سلطنتی و واگذاری به مالک جدید این تغییر رنگ اتفاق افتاده باشد، هر چند که تمام این موارد فرضیاتی است که هیچ سندی برای اثبات یا رد آن یافته نشده

اما این صحنه از فیلم دنیای پوشالی از آن جهت اهمیت زیادی دارد که می تواند بسیاری از شایعات مربوط به خروج زودهنگام این خودرو از کشور را رد ‌کند و بتوان این طور تصور کرد که حداقل فروش این خودرو به یک مشتری خارجی سندیت ندارد.

تورینگ بعدها برای شاه مازراتی ۵۰۰۰ GT Scià di Persia را هم ساخت ، خودرویی لوکس‌تر با موتور V8 قدرتمند که بیشتر برای راحتی و پرستیژ طراحی شده بود. مقایسه این دو خودرو، سلیقه شاه را به خوبی نشان می‌دهد: فریزر نش برای هیجان و رانندگی اسپرت، و مازراتی برای شکوه و سفرهای طولانی.

پس از انقلاب ۱۳۵۷، سرنوشت بسیاری از خودروهای سلطنتی در ابهام فرو رفت. اموال درباری مصادره شدند، اما ثبت دقیق و نگهداری حرفه‌ای از آنها اغلب انجام نشد. فریزر نش با شماره شاسی ۴۲۱/E۲ هم از این قاعده مستثنی نبود. آرشیو رسمی Frazer Nash و منابع معتبر دیگر هنوز آن را presumed lost in Iran یا گمشده در ایران می‌دانند. شایعاتی از فروش توسط بنیاد مستضعفان در سال ۱۳۶۱، انتقال به مالکان خصوصی، و حتی اسقاط در اواخر دهه ۷۰ وجود دارد، اما هیچ مدرک قطعی در دست نیست.

چالش اصلی پس از انقلاب، حفظ میراث خودروهای کلاسیک بود. مصادره‌های گسترده بدون مستندسازی دقیق، کمبود بودجه و تخصص برای نگهداری، محدودیت‌های فرهنگی نمایش نمادهای دوران پهلوی، و گاهی خروج غیررسمی خودروها به خارج، باعث شد بسیاری از این شاهکارها یا نابود شوند یا برای همیشه ناپدید بمانند. فریزر نش آخرین شاه ایران، نمادی از این میراث نیمه‌تمام است، خودرویی که روزگاری در خیابان‌های تهران می‌درخشید و حالا فقط در آرشیوها و خاطرات زنده است.

امروز، بیش از هفت دهه از ساخت این اسپایدر زیبا گذشته. هنوز هیچ عکس جدیدی از آن منتشر نشده و وضعیتش نامعلوم باقی مانده. آیا هنوز در گوشه‌ای از یک گاراژ قدیمی یا انبار موزه‌ای پنهان است؟ یا بخشی از تاریخ را برای همیشه از دست داده‌ایم؟

فراخوان به علاقه‌مندان تاریخ خودرو ایران
اگر شما، خانواده یا اطرافیانتان هر گونه اطلاعاتی، حتی کوچک ، شامل عکس قدیمی، سند فروش، خاطره، یا مکان احتمالی از سرنوشت این فریزرنش دارید، لطفاً با ما در میان بگذارید. چرا که هر قطعه اطلاعات می‌تواند به روشن شدن این راز کمک کند و شاید روزی منجر به کشف یا مرمت این مرکب زیبا شود.

فریزر نش شاه، بیش از یک خودرو، داستانی است از جاه‌طلبی مدرن‌سازی، زیبایی مهندسی و سرنوشت مبهم یک عصر. داستانی که هنوز پایان نیافته و منتظر فصل بعدی است.

به پیج اینستاگرامی «آخرین خودرو» بپیوندید
instagram.com/akharinkhodro.ir