آخرین خودرو/مجمع عمومی عادی سالیانه ایران‌خودرو در ۳۱ تیر ۱۴۰۵، تنها محلی برای ارائه گزارش عملکرد مالی نبود؛ بلکه تصویری از مسیر جدید این خودروساز در دوره مدیریت خصوصی ارائه کرد. از اصلاح ساختار و کاهش هزینه‌ها تا نوسازی محصولات و برنامه‌های آینده، این گزارش نشان می‌دهد ایران‌خودرو چه اقداماتی را آغاز کرده و برای ادامه این مسیر چه اهدافی را دنبال می‌کند.

اهداف مدیریت خصوصی
به گزارش آخرین خودرو، به نظر می‌رسد مدیریت جدید ایران‌خودرو تلاش دارد مفهوم «مدیریت خصوصی» را تنها به تغییر مالکیت محدود نکند، بلکه آن را در شیوه اداره شرکت نیز پیاده‌سازی کند. این رویکرد از یک سو بر رفع ضعف‌ها و مشکلاتی متمرکز است که طی سال‌های گذشته نگاه افکار عمومی را نسبت به ایران‌خودرو منفی کرده و از سوی دیگر، به دنبال ایجاد مزیت‌های رقابتی در برابر خودروسازان داخلی و شرکت‌های مونتاژکار است.

تغییر نگاه جامعه؛ مهم‌ترین هدف مدیریت جدید
یکی از مهم‌ترین اهدافی که ایران‌خودرو برای خود ترسیم کرده، بازسازی تصویر این شرکت در ذهن جامعه است. مدیران این شرکت معتقدند رسیدن به چنین جایگاهی تنها با شعار ممکن نیست و باید از مسیر رفع تعهدات معوق، خروج از زیان، دستیابی به سودآوری پایدار، اصلاح ساختار مدیریتی، نوسازی محصولات و کنار گذاشتن خودروهای قدیمی دنبال شود؛ مسیری که در نهایت می‌تواند ایران‌خودرو را به برندی تبدیل کند که مردم دست‌کم با نگاهی معمول و در بهترین حالت با نگاهی مثبت به آن بنگرند. گزارش ارائه‌شده در مجمع نشان می‌دهد این رویکرد تنها در حد شعار باقی نمانده و اقدامات اجرایی متعددی برای تحقق آن آغاز شده است. ایران‌خودرو اعلام کرد پس از هشت سال زیان‌دهی، دوباره به سوددهی رسیده؛ اتفاقی که به گفته مدیران شرکت، نتیجه مدیریت هزینه‌ها، اصلاح ساختار سازمانی، ساماندهی شرکت‌های زیرمجموعه، کاهش تنوع قطعات، بهینه‌سازی خریدهای داخلی و خارجی و افزایش داخلی‌سازی بوده است. در همین راستا، این خودروساز از تعریف ۴۸۷ پروژه کاهش هزینه با ارزشی معادل ۱۳.۶ همت خبر داد. همچنین اعلام شد که با اصلاح فرآیند خریدهای خارجی، ۵۰ میلیون دلار صرفه‌جویی ارزی محقق شده و تعداد شرکت‌های زیرمجموعه گروه نیز از ۱۲۲ شرکت به ۸۶ شرکت کاهش یافته است.

تحقق بخشی از مطالبات کارشناسی و مدیریتی
بخش دیگری از برنامه‌های ارائه‌شده در مجمع، به موضوعاتی اختصاص داشت که سال‌ها از سوی کارشناسان صنعت خودرو و حتی افکار عمومی به‌عنوان مطالبات مدیریتی مطرح می‌شد. مدیریت جدید ایران‌خودرو اعلام کرده با وجود محدودیت‌های قانونی و ساختاری، تلاش کرده این مطالبات را تا حد امکان در دستور کار قرار دهد و برخی از آن‌ها را نیز وارد مرحله اجرا کند.

کاهش نیروی انسانی بدون اجرای تعدیل گسترده
یکی از انتقادهای همیشگی به ایران‌خودرو، استخدام‌های سفارشی و گسترش بدنه اداری شرکت بود؛ موضوعی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، بهره‌وری را کاهش داده و هزینه‌های شرکت را افزایش داده است. در گزارش مجمع اعلام شد تعداد کارکنان گروه ایران‌خودرو از ۶۵ هزار و ۹۱۱ نفر در سال ۱۴۰۳ به ۶۱ هزار و ۱۱۲ نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ یعنی کاهش ۴ هزار و ۷۹۹ نفری نیروی انسانی، بدون آنکه برنامه‌ای برای تعدیل گسترده کارکنان اجرا شود. شاید این عبارت برای شما سوال بزرکی ایجاد کند که چگونه چنین چیزی ممکن است؟ بررسی جزئیات این گزارش نشان می‌دهد بخش عمده این کاهش، حاصل اصلاح ساختار شرکت‌های زیرمجموعه بوده است. در دوره مدیریت جدید، تعدادی از شرکت‌های ناکارآمد گروه ادغام، منحل یا حذف شدند و نیروهای رسمی آن‌ها در سایر بخش‌های گروه ساماندهی شدند. بخشی از این کاهش نیز ناشی از بازنشستگی کارکنان و همچنین جذب نشدن دوباره نیروهای قراردادی در شرکت‌های منحل‌شده بوده است. به گفته مدیران ایران‌خودرو، هدف از این اقدام کاهش هزینه‌های ساختاری و افزایش بهره‌وری بوده، نه صرفاً کوچک‌تر کردن بدنه شرکت.

حرکت به سمت یکپارچه‌سازی در زنجیره تولید
یکی دیگر از محورهای اصلاحی ایران‌خودرو، حرکت به سمت یکپارچه‌سازی در بخش‌های مختلف شرکت است؛ از زنجیره تأمین و قطعه‌سازان گرفته تا محصولات، موتورهای تولیدی و پلتفرم‌ها. به اعتقاد مدیران این شرکت، چنین رویکردی علاوه بر چابک‌تر شدن ساختار سازمانی، می‌تواند قدرت چانه‌زنی ایران‌خودرو را در تعامل با تأمین‌کنندگان افزایش دهد و در عین حال، کنترل بیشتری بر کیفیت محصولات ایجاد کند. در همین راستا، ایران‌خودرو که نزدیک به ۵۰۰ تأمین‌کننده در زنجیره تولید خود دارد، اعلام کرده اصلاح روابط با قطعه‌سازان، سخت‌گیری بیشتر در انتخاب تأمین‌کنندگان و حذف قطعاتی که استانداردهای کیفی موردنظر را ندارند، از مهم‌ترین برنامه‌های این شرکت در ادامه مسیر خواهد بود.

حرکت به سمت استقلال حداکثری در همه بخش‌ها
یکی دیگر از رویکردهای مدیریت جدید ایران‌خودرو، افزایش استقلال شرکت در حوزه‌های مختلف است؛ رویکردی که هدف آن کاهش وابستگی به تصمیمات و مجوزهای بیرونی و افزایش تاب‌آوری شرکت در برابر بحران‌هاست. به نظر می‌رسد ایران‌خودرو تلاش دارد تا حد امکان زیرساخت‌هایی را ایجاد کند که تداوم تولید و فعالیت‌های عملیاتی، کمتر تحت تأثیر محدودیت‌ها و تصمیمات دولتی قرار گیرد. یکی از مهم‌ترین نمونه‌های این سیاست، احداث نیروگاه‌های خورشیدی ۱۰ مگاواتی در سایت مرکزی و ۱۵ مگاواتی در سایت خراسان است؛ اقدامی که با هدف کاهش اثر قطعی‌های مکرر برق بر روند تولید و افزایش پایداری خطوط تولید در دستور کار قرار گرفته است. در کنار آن، ایجاد گمرک اختصاصی نیز به‌عنوان یکی دیگر از برنامه‌های این شرکت مطرح شده تا فرآیند ترخیص قطعات با سرعت بیشتری انجام شود و وابستگی خطوط تولید به بروکراسی‌های معمول کاهش یابد.

عبور از وعده‌ محوری به سمت عملکرد محوری
به نظر می‌رسد مدیریت جدید ایران‌خودرو به این جمع‌بندی رسیده که صنعت خودرو بیش از هر زمان دیگری با بحران اعتماد عمومی مواجه است و دیگر وعده‌های تکراری نمی‌تواند رضایت مشتریان را جلب کند. به همین دلیل، این شرکت تلاش کرده به جای تمرکز بر شعار، عملکرد خود را معیار قضاوت قرار دهد و نتایج اقداماتش را با شاخص‌های قابل اندازه‌گیری ارائه کند. بر اساس آمار منتشرشده در مجمع، میزان تعویض قطعات گارانتی در دوره جدید ۴۳ درصد کاهش یافته و مراجعه مشتریان به تعمیرگاه‌ها نیز ۲۴ درصد کمتر شده است. همچنین شاخص C100 که تعداد ایرادات ثبت‌شده در هر ۱۰۰ خودرو طی سه ماه نخست دوره گارانتی را اندازه‌گیری می‌کند، ۴۳ درصد کاهش یافته است؛ آماری که ایران‌خودرو آن را نشانه‌ای از بهبود کیفیت محصولات خود می‌داند.

سخت‌ گیری بیشتر در زنجیره تأمین برای ارتقای کیفیت
ارتقای کیفیت محصولات، تنها به اصلاح فرآیندهای تولید محدود نشده و در سیاست‌های تأمین قطعات نیز نمود پیدا کرده است. ایران‌خودرو اعلام کرده در دوره جدید، سخت‌گیری بیشتری در انتخاب تأمین‌کنندگان و قطعه‌سازان اعمال خواهد شد و قطعاتی که استانداردهای کیفی موردنظر را نداشته باشند، از زنجیره تأمین حذف می‌شوند. هدف از این رویکرد، افزایش کیفیت نهایی خودروها و کاهش مشکلات مشتریان پس از تحویل خودرو عنوان شده است. در همین راستا، سیاست‌های خدمات پس از فروش نیز دستخوش تغییر شده است. بر اساس اعلام این شرکت، اگر خودرو تا پیمایش ۵ هزار کیلومتر با ایراد موتوری مواجه شود، کل خودرو تعویض خواهد شد و در صورت بروز همین مشکل تا پیمایش ۱۰ هزار کیلومتر، موتور خودرو به‌طور کامل جایگزین می‌شود.

نوسازی سبد محصولات و عبور از خودروهای قدیمی
رفتن به سراغ خودروهای هیبریدی، حذف خودروهای قدیمی و مستهلک ۴ دهه پیش، افزایش تیراژ خودروهای به‌روز و اتومات، به‌روز کردن نسخه‌های تولیدی حال حاضر، کاهش تنوع کاذب مدل‌های خودرو که تنها ناشی از عدم توانایی در خطوط تولید بوده و نه احترام به سلیقه مشتری. در همین مسیر، توسعه قوای محرکه یکی از محورهای اصلی برنامه آینده ایران خودرو اعلام شده است؛ توسعه موتورهای جدید، گیربکس‌های نسل جدید و خودروهای هیبریدی با هدف کاهش مصرف سوخت، افزایش توان موتور و افزایش کیفیت رانندگی در دستور کار قرار گرفته است. برنامه توسعه موتورهای TU5 و EF7 و تمرکز روی گیربکس DCT نیز بخشی از این مسیر عنوان شده است.

عرضه محصولات جدید و به‌روزرسانی محصولات فعلی
عینی‌ترین مصداق این موضوع را می‌توان در عرضه تارا ای‌اف‌سون توربو دانست؛ خودرویی که به معنای دقیق کلمه یک خودروی اقتصادی خانوادگی است که نیازهای حداقلی مردم را برطرف می‌کند؛ یعنی فضای کابین مناسب و ایده‌آل برای تمام سرنشینان خودرو و همچنین صندوق عقب جادار، بهره‌بردن از آپشن‌های ایمنی و پلتفرم معتبر و به‌روز، هندلینگ خوب و مهم‌تر از همه موتوری که حس قدرت و شتاب را در اندازه خودش القا کند. در ادامه این مسیر، ایران خودرو برنامه عرضه محصولات جدیدی را اعلام کرده است. از جمله این محصولات می‌توان به افزایش تیراژ تولید سورن TU5، آغاز تولید سفیر R7 در ایران خودرو خراسان، عرضه شوال ۲ و اینووی هیبرید در پاییز، پژو ۲۰۷ فیس‌لیفت در پایان سال جاری یا ابتدای سال آینده، تارا هیبرید در سال آینده و توسعه محصولات جدیدی مانند تارا فیس‌لیفت، ری‌را فیس‌لیفت و یک پلتفرم جدید اشاره کرد. پژو ۲۰۷ فیس‌لیفت با تغییراتی مانند گیربکس جدید (اتوماتیک دابل کلاچ)، طراحی داخلی متفاوت و ظاهر اسپرت‌تر عرضه خواهد شد و برای آن گارانتی ۴ ساله یا ۱۰۰ هزار کیلومتر در نظر گرفته شده است. همچنین تارا توربو نیز با گارانتی ۳ ساله یا ۱۰۰ هزار کیلومتری ارائه خواهد شد.

بازگرداندن رضایت مشتری و شناخت نیازهای واقعی بازار
ایران خودرو به‌خوبی فهمیده است که بازسازی اعتماد مشتری تنها با افزایش تولید یا عرضه محصول جدید اتفاق نمی‌افتد و کیفیت، امکانات و توجه به نیازهای واقعی مردم بخش مهمی از این مسیر است. بر اساس آخرین نظرسنجی مشتریان ایران خودرو، اولویت‌های اصلی خریداران به ترتیب شامل تنوع موتور، تنوع گیربکس، ارتقای کیفیت، بهبود طراحی داخلی و بهبود طراحی بیرونی خودرو بوده است. این موضوع نشان می‌دهد که مسیر آینده ایران خودرو فقط افزایش تیراژ نیست، بلکه حرکت به سمت محصولاتی است که بتوانند پاسخ‌گوی انتظارات جدید مشتریان باشند.

حفظ جایگاه تولید و رشد در شرایط سخت صنعت خودرو
ایران خودرو اعلام کرده که در سال ۱۴۰۴ با وجود شرایط سخت صنعت خودرو توانسته مسیر رشد تولید را حفظ کند. بر اساس گزارش ارائه‌شده در مجمع، عواملی مانند انفجار بندر شهید رجایی، دو جنگ تحمیلی، ناترازی انرژی، نوسانات شدید نرخ ارز و محدودیت‌های تأمین باعث کاهش تولید صنعت خودرو شده‌اند. کاهش تولید کل صنعت خودرو حدود ۲۸ درصد اعلام شد و در بخش دیگری از گزارش نیز کاهش تولید کل خودروسازان حدود ۲۷ درصد و کاهش سایر خودروسازان حدود ۳۸ درصد عنوان شد. با وجود این شرایط، ایران خودرو اعلام کرد که در سال ۱۴۰۴ توانسته ۵۵۵ هزار دستگاه خودرو تولید کند که نسبت به سال قبل بیش از ۳ درصد رشد داشته است. سهم ایران خودرو از تولید خودروهای سواری کشور در سال ۱۴۰۴ به ۵۸ درصد رسیده و در بهار ۱۴۰۵ سهم این شرکت از تولید خودروهای سواری و وانت به ۶۷ درصد افزایش یافته است.

پاشنه آشیل ایران خودرو؛ افزایش قیمت خودرو
با وجود تمام برنامه‌ها و اصلاحاتی که ایران‌خودرو در دوره مدیریت جدید دنبال می‌کند، همچنان یک چالش بزرگ بر سر راه تحقق بسیاری از اهداف این شرکت، به‌ویژه جلب رضایت مشتریان و بازسازی اعتماد عمومی، وجود دارد؛ قیمت خودرو. واقعیت این است که ایران‌خودرو در دوره اخیر افزایش قیمت بیشتری نسبت به رقیب سنتی خود در جاده مخصوص داشته است؛ موضوعی که طبیعی است با واکنش منفی بسیاری از خریداران همراه شود. اما مدیران این شرکت معتقدند این افزایش قیمت را باید در چارچوب واقعیت‌های اقتصادی کشور تحلیل کرد، نه صرفاً تصمیم یک خودروساز. نمونه مقابل این رویکرد را می‌توان در سایپا مشاهده کرد؛ شرکتی که افزایش قیمت کمتری را تجربه کرده، اما همچنان با تعهدات معوق چندساله دست‌وپنجه نرم می‌کند و بخشی از خودروهای ثبت‌نامی خود را پس از گذشت حدود سه سال هنوز تحویل نداده است. از نگاه ایران‌خودرو، ادامه سیاست قیمت‌گذاری غیرواقعی، اگرچه در کوتاه‌مدت رضایت بیشتری ایجاد می‌کند، اما در بلندمدت می‌تواند به کاهش توان تولید و افزایش تعهدات معوق منجر شود. از سوی دیگر، خودرو نیز مانند هر کالای تولیدی، از متغیرهای اقتصادی تأثیر می‌پذیرد. افزایش نرخ تورم، رشد قیمت ارز، افزایش دستمزدها، رشد هزینه مواد اولیه، تحریم‌ها، شرایط جنگی، اختلال در مسیرهای تجاری، محدودیت‌های بین‌المللی و بسیاری از عوامل کلان اقتصادی، همگی هزینه تولید را افزایش می‌دهند و در نهایت بر قیمت نهایی خودرو اثر می‌گذارند. بر همین اساس، ایران‌خودرو استدلال می‌کند که تلاش دارد هر آنچه در حوزه مدیریت، کیفیت، بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها در اختیار دارد، برای بهبود عملکرد شرکت به کار بگیرد؛ زیرا این موضوع پیش از هر چیز به سود خود شرکت است. اما در عین حال، معتقد است اگر قیمت محصولات متناسب با رشد هزینه‌های تولید اصلاح نشود، ادامه فعالیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری برای توسعه نیز با چالش جدی روبه‌رو خواهد شد. البته مدیران این شرکت نیز به‌خوبی می‌دانند که افزایش قیمت خودرو، قدرت خرید مصرف‌کنندگان را کاهش می‌دهد و این اتفاق نه به سود مردم است و نه به سود خودروساز؛ اما آن را نتیجه شرایط اقتصادی می‌دانند که در وضعیت فعلی، گریزی از آن وجود ندارد.

مسیری که دولت نیز از آن منتفع می‌شود
افزایش قیمت خودرو تنها بر درآمد خودروسازان و زنجیره تأمین اثر نمی‌گذارد؛ دولت نیز از این محل درآمد بیشتری کسب می‌کند. با رشد قیمت خودرو، مبالغی که دولت از محل شماره‌گذاری، بیمه سهم کارفرما، کسورات حقوق، هزینه‌های مرتبط با انرژی و سایر ردیف‌های درآمدی دریافت می‌کند، افزایش می‌یابد. بر اساس آمار ارائه‌شده در مجمع، مجموع درآمد دولت از محل فعالیت ایران‌خودرو در سال ۱۴۰۴ حدود ۶.۲ همت بوده، اما این رقم برای سال ۱۴۰۵ به ۱۳.۲۲۰ همت رسیده است؛ رقمی که نشان می‌دهد درآمد دولت از این محل، بیش از دو برابر شده است.

آزمون پنج‌ ساله مدیریت خصوصی
مجموعه اقداماتی که در مجمع ایران‌خودرو تشریح شد، نشان می‌دهد مدیریت جدید مسیر مشخصی را برای این شرکت ترسیم کرده و قصد دارد بدون تغییر جهت، آن را ادامه دهد. اینکه این مسیر در نهایت به موفقیت منجر شود یا نه، موضوعی است که تنها گذر زمان می‌تواند درباره آن قضاوت کند. اگر این الگوی مدیریتی به نتیجه برسد، می‌تواند به نمونه‌ای برای سایر خودروسازان کشور، به‌ویژه رقیب سنتی ایران‌خودرو، تبدیل شود و نشان دهد اصلاح ساختار، کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری و حرکت بر پایه اصول اقتصادی تا چه اندازه می‌تواند در سرنوشت یک بنگاه بزرگ صنعتی اثرگذار باشد. اما حتی اگر این تجربه به نتیجه مطلوب هم نرسد، دست‌کم یکی از متفاوت‌ترین مدل‌های مدیریتی صنعت خودروی ایران را به ثبت خواهد رساند. امروز، اول مرداد ۱۴۰۵، حدود یک سال و نیم از آغاز مدیریت خصوصی ایران‌خودرو گذشته است و هنوز حدود سه سال و نیم تا پایان افق پنج‌ساله‌ای که مدیران این شرکت برای تحقق اهداف خود ترسیم کرده‌اند، باقی مانده است. شاید پاسخ نهایی این پرسش که «ایران‌خودرو چه کرد و چه در سر داشت؟» را نه امروز، بلکه در گزارشی که اول مرداد ۱۴۰۸ نوشته خواهد شد، بتوان با اتکا به عملکرد واقعی این شرکت ارائه کرد.

به پیج اینستاگرامی «آخرین خودرو» بپیوندید
instagram.com/akharinkhodro.ir