آخرین خودرو/ اگر آلفا رومئو معشوقه عاشقان واقعی خودرو باشد، ساب آن شخصیت کار درست و قابل‌ اعتمادی است که بسیاری بی‌ چون‌ و چرا به حرفش اعتماد می‌کردند. برندی سوئدی با ریشه عمیق در مهندسی هوانوردی که خودروهایی ساخت ایمن، آیرودینامیک و سرشار از نوآوری‌های فنی. همین وسواس برای رسیدن به محصولی نزدیک به کمال، هزینه‌ها را بالا برد، تیراژ را محدود کرد و در نهایت به زیان‌ دهی مزمن و خاموشی برند انجامید. ساب هرگز برند پرحجم و سودآوری مانند رقبای آلمانی یا ژاپنی نشد، اما وفاداری مشتریان خاص خود را تا آخرین روز حفظ کرد.

به گزارش آخرین خودرو، نام ساب مخفف Svenska Aeroplan Aktiebolaget است؛ یعنی «شرکت سهامی هواپیماسازی سوئد». حرف B در انتهای نام از واژه Aktiebolaget می‌آید که در زبان سوئدی به معنای شرکت سهامی (معادل AB یا Limited Company) است. بنابراین SAAB مخفف کامل نام رسمی شرکت بنیان‌گذار به شمار می‌رود.

تولد در آسمان؛ ۱۹۳۷
ساب با نام کامل Svenska Aeroplan Aktiebolaget در دوم آوریل ۱۹۳۷ در سوئد تأسیس شد. هدف اولیه ساخت هواپیماهای نظامی برای نیروی هوایی سوئد بود که در دوران تنش‌های پیش از جنگ جهانی دوم و حفظ بی‌طرفی کشور، به توان دفاعی مستقل نیاز داشت. شرکت در طول جنگ و سال‌های پس از آن جنگنده‌ها و هواپیماهای آموزشی موفقی تولید کرد و دانش عمیقی در آیرودینامیک، سازه‌های سبک و مهندسی دقیق کسب نمود. این دانش بعدها به ستون فقرات فلسفه خودروسازی ساب تبدیل شد.

با پایان جنگ جهانی دوم، تقاضا برای هواپیماهای نظامی به شدت کاهش یافت. مدیران ساب دریافتند برای حفظ اشتغال و بهره‌برداری از ظرفیت کارخانه‌ها و نیروی متخصص، باید به حوزه جدیدی روی آورند. انتخاب آن‌ها خودروسازی بود؛ حوزه‌ای که می‌توانست مستقیماً از دانش آیرودینامیک و مهندسی هوافضا بهره ببرد و در عین حال بازار غیرنظامی جدیدی بگشاید

ورود به خودروسازی و ساب ۹۲
پروژه خودرو در سال ۱۹۴۵ آغاز شد و با نام داخلی «پروژه ۹۲» پیش رفت؛ شماره‌ای که در ادامه سری طراحی‌های هواپیماهای غیرنظامی ساب قرار می‌گرفت. طراحی بیرونی بر عهده سیکستن ساسون بود و تیم مهندسی تحت رهبری گونار لیونگستروم کار می‌کرد. بسیاری از مهندسان تیم پیش‌تر در طراحی هواپیما فعالیت داشتند و طبق روایت‌ها تنها تعداد اندکی از آنان گواهینامه رانندگی داشتند.

نخستین خودروی تولیدی، ساب ۹۲، در دسامبر ۱۹۴۹ وارد خط تولید ترولهتان شد. این خودرو با بدنه یکپارچه، طراحی بسیار آیرودینامیک (ضریب درگ حدود ۰٫۳۰)، موتور دو سیلندر دو زمانه ۷۶۴ سی‌سی با قدرت تقریبی ۲۵ اسب بخار، دیفرانسیل جلو و سیستم تعلیق میله‌پیچشی عرضه گردید. رنگ تمام نمونه‌های اولیه سبز بطری‌ای تیره بود؛ رنگی که از موجودی رنگ‌های استتار هواپیماهای نظامی باقی‌مانده از دوران جنگ تهیه شده بود و به سرعت به یکی از نشانه‌های بصری برند تبدیل گشت. تولید این مدل تا اواسط دهه ۱۹۵۰ ادامه یافت و بیش از بیست هزار دستگاه از آن ساخته شد

در سال ۱۳۳۴ شرکت سهامی حصار در تهران با دایر نمودن فروشگاه مرکزی خود در چهارراه یوسف‌آباد و دریافت نمایندگی رسمی این برند عرضه مدل ۹۲ را آغاز نمود که در تبلیغات خود اشاره زیادی به ریشه‌های هوانوردی این برند و برتری مهندسی آن می نمود.

نوآوری‌های فنی؛ فراتر از توربو
ساب ۹۹ توربو در سال ۱۹۷۸ یکی از نخستین خودروهایی بود که توربوشارژر را به‌صورت متعهدانه در مدل‌های تولیدی به کار گرفت. موتور ۲ لیتری توربو حدود ۱۴۵ اسب بخار قدرت تولید می‌کرد و هویت برند را برای دهه‌ها تعریف کرد. اما نوآوری‌های ساب به توربو محدود نمی‌شد.

یکی از ویژگی‌های الهام‌ گرفته مستقیم از کابین جنگنده‌ها، سیستم نایت پنل یا بلک پنل بود. با فشردن یک دکمه، تقریباً تمام چراغ‌های داشبورد خاموش می‌شد و تنها سرعت‌سنج روشن می‌ماند. در صورت نیاز (مثلاً کاهش سطح سوخت یا هشدار موتور)، همان نشانگر خاص دوباره روشن می‌شد. این سیستم برای کاهش خستگی چشم در رانندگی شبانه طراحی شده بود و مستقیماً از تجربه پروازهای شبانه خلبانان می‌آمد. طراحی صفحه آمپرها با اعداد سفید روی زمینه سیاه نیز ریشه در ابزار دقیق هواپیماها داشت و حس کابین جنگنده را به راننده منتقل می‌کرد

نوآوری دیگر ساب جابجا نمودن سوییچ استارت بدین صورت که سوئیچ استارت در کنسول میانی قرار داشت؛ هم برای کاهش آسیب زانو در تصادف و هم برای تسهیل توالی حرکات دست راننده. برف‌ پاک‌ کن چراغ‌های جلو نیز از نوآوری‌ هایی بود که ساب در شرایط آب‌ و هوایی سخت سوئد توسعه داد و بعدها در بسیاری از بازارها به استاندارد تبدیل شد

اما یکی از نوآوری‌های بحث‌برانگیز، گیربکس سنسونیک بود؛ یک گیربکس دستی بدون پدال کلاچ که کلاچ به‌ صورت الکترونیکی و خودکار عمل می‌کرد. ایده در ظاهر هوشمندانه به نظر می‌رسید، اما در عمل مشکلاتی جدی داشت. در برنامه معروف تاپ‌ گیر، جیمز می تلاش کرد با یک ساب مجهز به گیربکس سنسونیک پارک دوبل در سربالایی انجام دهد که با دشواری‌های مضحک و واقعی رو به‌ رو شد؛ خودرو به‌ راحتی عقب یا جلو می‌رفت و کنترل دقیق ممکن نبود. جرمی کلارکسون نیز آن را یکی از بدترین گیربکس‌های تاریخ توصیف کرد. این بخش از برنامه هنوز هم برای طرفداران تاپ‌ گیر نوستالژیک و خنده‌ دار است و نشان می‌ دهد حتی نوآوری‌های ساب گاهی بیش از حد پیچیده یا ناقص از آب درمی‌آمد

مدل‌های شاخص؛ از ۹۰۰ تا ۹-۵
ساب ۹۰۰ نمادین‌ ترین مدل تاریخ برند شد. ایمنی بالا، فضای داخلی هوشمند، دید عالی و نسخه‌های توربو آن را به انتخاب محبوب مهندسان، پزشکان و رانندگان حرفه ای تبدیل کرد. نسخه کانورتیبل نیز طرفداران پر و پاقرصی داشت. مدل ۹۰۰۰ ساب را به سگمنت اجرایی برد و بر پایه پلتفرم مشترک با فیات، لانچیا و آلفا رومئو توسعه یافت.

در دوران مالکیت جنرال‌ موتورز، مدل‌های ۹-۳ و ۹-۵ معرفی شدند. مهندسان ساب همچنان سعی داشتند شخصیت برند را حفظ کنند، اما پلتفرم‌های مشترک و فشار هزینه، هویت را تا حدی رقیق کرد. فروش جهانی حتی در بهترین سال‌ها به ندرت از ۱۳۰ هزار دستگاه فراتر رفت؛ عددی که برای پوشش هزینه‌های مهندسی و بازاریابی کافی نبود.

افول، ورشکستگی و تلاش نافرجام احیا
پس از بحران مالی ۲۰۰۸، جنرال‌ موتورز تصمیم به فروش ساب گرفت. در سال ۲۰۱۰ شرکت هلندی اسپایکر مالکیت این زیبا پرهزینه را عهده دار شد، اما منابع مالی کافی در اختیار نداشت. تولید در ۲۰۱۱ متوقف و شرکت اعلام ورشکستگی کرد. در سال ۲۰۱۲ کنسرسیوم NEVS دارایی‌ها را خرید و تلاش کرد با خودروهای الکتریکی برند را احیا کند، اما مشکلات مالی و از دست رفتن حق استفاده از نام ساب، این تلاش را ناکام گذاشت. بخش هوافضا و دفاعی شرکت مادر اما همچنان موفق به کار خود ادامه می‌دهد.

میراث
ساب برندی بود که هویت مهندسی قوی و وفاداری مشتریان خاص داشت، اما تعادل میان کمال‌گرایی و واقعیت‌های تجاری مقیاس بزرگ را نیافت. میراث آن در ایمنی، توربوشارژر، Night Panel، سوئیچ استارت میانی، برف‌پاک‌کن چراغ و رویکرد دقیق مهندسی همچنان زنده است. در حالی که آلفا رومئو با شور و هیجان به یاد می‌ماند، ساب با حس اطمینان و کاردرستی در خاطره‌ها باقی مانده است؛ برندی که شاید بیش از حد کامل می‌خواست باشد و به همین دلیل نتوانست در بازار بی‌رحم خودرو دوام آورد.

به پیج اینستاگرامی «آخرین خودرو» بپیوندید
instagram.com/akharinkhodro.ir