پدال/ فرمان خودرو بعد از خاموش شدن موتور چرا سفت می‌شود؟ دلیل این اتفاق به نوع سیستم فرمان و از بین رفتن نیروی کمکی مربوط است؛ اما چه زمانی باید نگران شد؟

اگر تا به حال بعد از خاموش کردن خودرو خواسته باشید فرمان را بچرخانید، احتمالاً متوجه شده‌اید که همان فرمان نرم و راحت چند لحظه قبل، حالا به‌مراتب سفت‌تر شده است. این اتفاق به‌خصوص هنگام پارک کردن کاملاً محسوس است و گاهی آن‌قدر فرمان سنگین می‌شود که ممکن است راننده تصور کند مشکلی برای جلوبندی یا سیستم فرمان پیش آمده است.

در بیشتر خودروها، چنین تغییری طبیعی است. فرمان خودرو همچنان به چرخ‌ها متصل است و ارتباط مکانیکی آن از بین نمی‌رود، اما بخشی از نیرویی که معمولاً به چرخاندن فرمان کمک می‌کند، دیگر در اختیار راننده نیست. این نیروی کمکی بسته به نوع خودرو توسط سیستم هیدرولیک یا موتور برقی تأمین می‌شود.

چرا فرمان بدون کمک سنگین می‌شود؟
برای اینکه بهتر بتوان تفاوت را درک کرد، کافی است فرمان را در دو حالت امتحان کنید؛ یک بار خودرو روشن باشد و بار دیگر موتور را خاموش کنید. وقتی خودرو روشن است، سیستم کمکی فرمان بخشی از نیروی مورد نیاز برای چرخاندن چرخ‌ها را تأمین می‌کند. وقتی این کمک از مدار خارج شود، همان نیرویی که پیش از آن توسط سیستم فرمان تأمین می‌شد باید از طریق دست راننده وارد شود.

در خودروهای قدیمی‌تر و بسیاری از مدل‌های مجهز به فرمان هیدرولیک، پمپ هیدرولیک معمولاً به وسیله موتور خودرو به حرکت درمی‌آید. پمپ، روغن را تحت فشار قرار می‌دهد و این فشار هنگام چرخاندن فرمان به کمک راننده می‌آید؛ بنابراین با خاموش شدن موتور، پمپ نیز دیگر مانند قبل کار نمی‌کند و کمک هیدرولیکی از بین می‌رود. در واقع فرمان هنوز کار می‌کند، اما برای چرخاندن آن باید زور بیشتری به کار برد.

چرا هنگام توقف، فرمان خیلی سفت‌تر احساس می‌شود؟
اگر خودرو خاموش باشد و فرمان را در حالت توقف کامل بچرخانید، سختی آن بیشتر هم به چشم می‌آید. علت را باید تا حد زیادی در لاستیک‌ها جست‌وجو کرد.

چرخ‌های جلو در حالت توقف روی سطح زمین قرار دارند و برای تغییر جهت آن‌ها باید مقاومت لاستیک در برابر سطح زمین و نیروهای واردشده به مجموعه فرمان غلبه شود. وقتی خودرو حتی کمی حرکت می‌کند، این مقاومت کمتر می‌شود و تغییر جهت چرخ‌ها آسان‌تر خواهد بود.

به همین دلیل است که چرخاندن فرمان خودروی خاموش در پارکینگ، مخصوصاً روی سطح خشک و اصطکاکی، می‌تواند بسیار دشوار باشد؛ درحالی‌که همان فرمان در حال حرکت راحت‌تر می‌چرخد.

فرمان برقی هم بعد از خاموش شدن سنگین می‌شود؟
بله اما سازوکار آن کمی متفاوت است. در خودروهای مجهز به فرمان برقی (EPS)، دیگر خبری از پمپ هیدرولیک و روغن فرمان نیست. یک موتور الکتریکی وظیفه تأمین نیروی کمکی را بر عهده دارد. حسگر گشتاور میزان نیرویی را که راننده به فرمان وارد می‌کند تشخیص می‌دهد و واحد کنترل بر اساس این اطلاعات، مقدار کمک لازم را به موتور برقی فرمان می‌فرستد.

وقتی خودرو خاموش می‌شود، سیستم برقی فرمان نیز بسته به طراحی خودرو دیگر نیروی کمکی عادی را تأمین نمی‌کند. به همین دلیل فرمان سفت‌تر می‌شود. اتفاقاً یکی از مزیت‌های فرمان برقی این است که برخلاف پمپ‌های هیدرولیکی متصل به موتور، برای تأمین کمک فرمان الزاماً به روشن بودن موتور احتراق داخلی وابسته نیست. همین ویژگی باعث شده EPS در خودروهای هیبریدی و برخی سیستم‌هایی که موتور احتراقی خاموش می‌شود، کاربرد بیشتری پیدا کند.

آیا این سنگین شدن به معنی خرابی فرمان است؟
نه اگر فقط زمانی اتفاق بیفتد که خودرو خاموش است، معمولاً جای نگرانی ندارد.

مشکل زمانی مطرح می‌شود که فرمان درحالی‌که موتور روشن است ناگهان سنگین شود. در خودروهای هیدرولیکی، کمبود روغن، نشتی، خرابی پمپ یا ایراد در بخش‌های مختلف مدار هیدرولیک می‌تواند باعث کاهش کمک فرمان شود. در خودروهای مجهز به EPS نیز خرابی موتور برقی، حسگرها، واحد کنترل یا مشکل در تأمین برق می‌تواند کمک فرمان را کاهش دهد. از دست رفتن کمک در سیستم‌های برقی لزوماً اتصال مکانیکی فرمان را از بین نمی‌برد، اما نیروی بیشتری از راننده می‌گیرد.

بنابراین اگر هنگام رانندگی متوجه شدید فرمان ناگهان سنگین شده، موضوع را نباید با سنگین شدن طبیعی فرمان پس از خاموش کردن خودرو اشتباه گرفت. روشن شدن چراغ هشدار فرمان، شنیدن صدای غیرعادی از پمپ، مشاهده نشتی روغن یا تغییر ناگهانی در نیروی لازم برای چرخاندن فرمان، همگی دلایلی برای بررسی خودرو هستند.

در پایان باید گفت سنگین شدن فرمان پس از خاموش کردن خودرو معمولاً نتیجه از دست رفتن نیروی کمکی است، نه خراب شدن خود فرمان. وقتی موتور خاموش می‌شود، در سیستم‌های هیدرولیکی پمپ دیگر فشار لازم را ایجاد نمی‌کند و در بسیاری از سیستم‌های برقی نیز موتور کمکی غیرفعال می‌شود. فرمان همچنان از نظر مکانیکی قابل استفاده است، اما راننده باید نیروی بیشتری برای تغییر جهت چرخ‌ها وارد کند. این تفاوت هنگام پارک کردن و چرخاندن فرمان در حالت توقف، بیشتر از هر زمان دیگری احساس می‌شود.

به پیج اینستاگرامی «آخرین خودرو» بپیوندید
instagram.com/akharinkhodro.ir