آخرین خودرو/ در یک سال، تعهدات معوق ایران خودرو ۸۸ درصد کم شده اما همین شاخص در سایپا ۴۲ درصد بالا رفته است.
تعهدات معوق سایپا ۴۲ درصد بیشتر شد
گزارشی که در اختیار آخرین خودرو قرار گرفته نشان می دهد کل مانده تعهدات سایپا تا ۴ مهر امسال به ۲۸۵ هزار و ۱۱۴ دستگاه رسیده است. این رقم در مدت مشابه پارسال ۲۵۹ هزار و ۳۱۷ دستگاه بود و ۱۰ درصد افزایش یافته است.
بخش نگران کننده تر، تعهدات معوق است، یعنی خودروهایی که موعد تحویلشان گذشته اما هنوز به دست خریدار نرسیده اند. شمار این خودروها از ۶۴ هزار و ۸۰۰ دستگاه در ۴ مهر ۱۴۰۴ به ۹۱ هزار و ۸۳۷ دستگاه در ۴ مهر ۱۴۰۵ رسیده و ۴۲ درصد بیشتر شده است. در همین گزارش آمده است: «متاسفانه شرکت سایپا به دلایل متعددی با رشد تعهدات معوق در سال جاری مواجه بوده است.»
جدول بالا شکافی رو به افزایش را نشان می دهد. دو ردیف اول، یعنی تولید و تحویل، نسبت به پارسال حدود ۴۰ درصد کوچک شده اند، اما دو ردیف بعدی، یعنی کل تعهدات و تعهدات معوق، بزرگ تر شده اند. وقتی خروجی کارخانه بیش از ۴۰ درصد کم می شود و ورودی سفارش متوقف نمی شود، صف به طور طبیعی بلندتر می شود. به ویژه که بخشی از همین تولید محدود هم به شکل خودروی ناقص در پارکینگ مانده و به دست خریدار نرسیده است.
تحویل باقی سفارش ها با سرعت فعلی ۲۱ ماه طول می کشد
سایپا از ابتدای امسال تا ۴ مهر ۸۳ هزار و ۶۱۶ خودرو تحویل و فاکتور کرده است. یعنی به طور میانگین روزانه حدود ۴۴۰ دستگاه. اگر همین سرعت ادامه پیدا کند، تحویل ۲۸۵ هزار خودروی باقی مانده حدود ۶۴۸ روز، یعنی نزدیک به ۲۱ ماه، زمان می برد. تنها تسویه تعهدات معوق نیز حدود ۷ ماه طول می کشد. آمار تحویل روزانه سایپا در ۴ مهر ۷۵۴ دستگاه بوده است. حتی با این سرعت، که بالاتر از میانگین امسال است، تحویل کل تعهدات بیش از یک سال زمان می خواهد. بررسی های آخرین خودرو نشان می دهد سایپا هم اکنون در حال تحویل سفارش های آبان و آذر سال گذشته است.
سایپا از مرداد ۴ مرحله پیش فروش برگزار کرد و ۱۲ هزار سفارش تازه گرفت
صف تحویل فقط با سفارش های قدیمی بلند نشده است. بررسی های آخرین خودرو نشان می دهد سایپا از مرداد تا امروز ۴ مرحله پیش فروش و ثبت نام تازه برگزار کرده و حدود ۱۲ هزار سفارش جدید پشت صف ۲۸۵ هزار دستگاهی قرار داده است. آخرین نمونه آن، پیش فروش کوییک بدون قرعه کشی در ۹ آبان بود. این یعنی خودروسازی که هنوز سفارش های پاییز پارسال را تحویل می دهد، همزمان پول خریداران تازه را جذب می کند، در حالی که با تیراژ فعلی، تحویل این سفارش ها نیز به ماه ها بعد از تسویه صف قدیمی موکول می شود.
تولید ۷ ماهه سایپا به ۷۴ هزار و ۷۵۲ دستگاه رسید، ۴۶ درصد کمتر از پارسال
ریشه بزرگ شدن صف را باید در تولید جست وجو کرد. طبق آمار تولید وزارت صنعت، معدن و تجارت، گروه سایپا در ۷ ماهه ۱۴۰۵ تنها ۷۴ هزار و ۷۵۲ خودروی سواری تولید کرده است، در حالی که این رقم در ۷ ماهه ۱۴۰۴ به ۱۳۷ هزار و ۳۲۰ دستگاه می رسید. یعنی تولید سایپا ۶۲ هزار و ۵۶۸ دستگاه و حدود ۴۶ درصد کم شده و تقریبا نصف شده است. تولید این گروه در مهر نیز با ۱۲ هزار و ۱۰۲ دستگاه، ۴۰ درصد کمتر از ۲۰ هزار و ۱۹۹ دستگاه مهر پارسال بود.
در این گزارش، مشکل تامین ارز، محاصره دریایی و محدودیت حمل قطعات، کسری نقدینگی خودروسازان اصلی، آسیب به زیرساخت مواد اولیه مانند فولاد و پتروشیمی و تعطیلی تولید در فروردین از دلایل کاهش تولید خودرو در کشور عنوان شده است.
با این روند تولید، تحویل تعهدات سایپا ۲۷ ماه طول می کشد
با آمار ۷ ماهه، میانگین تولید ماهانه سایپا امسال حدود ۱۰ هزار و ۷۰۰ دستگاه است. با همین تیراژ، تولید ۲۸۵ هزار و ۱۱۴ خودروی تعهد شده حدود ۲۷ ماه، یعنی بیش از ۲ سال، زمان می برد، آن هم به شرط آنکه تمام تولید فقط صرف تعهدات قبلی شود و هیچ پیش فروش تازه ای به صف اضافه نشود. با این حساب، خریداری که امروز در صف سایپاست، با روند فعلی احتمالا تا زمستان ۱۴۰۷ منتظر می ماند. با احتساب ۱۲ هزار سفارش پیش فروش های اخیر، این زمان به حدود ۲۸ ماه می رسد. حتی تسویه ۹۱ هزار و ۸۳۷ دستگاه تعهد معوق، یعنی خودروهایی که موعدشان گذشته، با این تیراژ حدود ۸ ماه و نیم تولید کامل سایپا را می گیرد.
تولید تا پایان سال کمتر از نصف تعهدات سایپا را پوشش می دهد
شنیده های آخرین خودرو حاکی است پیش بینی می شود سایپا در ۵ ماه باقی مانده امسال نهایتا ۵۰ هزار دستگاه دیگر تولید کند. با این برآورد، کل تولید سواری سایپا در ۱۴۰۵ به حدود ۱۲۵ هزار دستگاه می رسد. این رقم کمتر از نصف ۲۸۵ هزار خودروی تعهد شده است. به این ترتیب صف تحویل سایپا با همین روند به سال ۱۴۰۶ و احتمالا فراتر از آن منتقل می شود.
حدود ۴۰ هزار خودروی ناقص در پارکینگ سایپا مانده است
طبق همین گزارش، ۳۹ هزار و ۹۹۵ خودروی ناقص در زمان تهیه گزارش در سایپا وجود داشته است. این خودروها تولید شده اند اما تا تکمیل قطعات، قابل تحویل به خریدار نیستند. به همین دلیل سایپا با وجود اینکه ۹۲ درصد تولید تجمعی خود را تحویل و فاکتور کرده، نتوانسته از رشد صف جلوگیری کند.
ایران خودرو تعهدات معوقش را ۸۸ درصد کم کرد
مقایسه دو خودروساز بزرگ، وضعیت سایپا را روشن تر نشان می دهد. تعهدات معوق ایران خودرو از ۱۹ هزار و ۷۹۴ دستگاه در ۴ مهر پارسال به ۲ هزار و ۴۴۰ دستگاه در ۴ مهر امسال رسیده و ۸۸ درصد کاهش یافته است. ایران خودرو در ۷ ماهه ۱۴۰۵ با ۲۳۴ هزار و ۷۳۷ دستگاه، بیش از ۳ برابر سایپا خودروی سواری تولید کرده است.
جدول تعهدات خودروسازان تا پایان مرداد ۱۴۰۵ نیز همین فاصله را نشان می دهد. از ۱۱۱ هزار و ۱۶۷ دستگاه تعهد معوق شش خودروساز، ۹۶ هزار و ۸۱۲ دستگاه سهم سایپا بوده است، یعنی حدود ۸۷ درصد. این سهم یک سال قبل حدود ۶۴ درصد بود. پیش از این نیز آمار اختصاصی آخرین خودرو از تعهدات معوق خودروسازان سهم بالای سایپا از این صف را نشان داده بود.
آینده صف سایپا به تولید و پیش فروش های تازه بستگی دارد
زمان انتظار خریداران سایپا به دو متغیر بستگی دارد: نخست اینکه تولید و تامین قطعه چقدر به روال پارسال برمی گردد و خودروهای ناقص با چه سرعتی تکمیل می شوند. دوم اینکه پیش فروش های تازه با چه حجمی به صف اضافه می شوند. این وضعیت در حالی است که پرونده واگذاری سایپا هنوز تعیین تکلیف نشده است.
دو نکته درباره محاسبات
(۱) محاسبه آخرین خودرو بر اساس گزارش یادشده: میانگین تحویل روزانه از تقسیم ۸۳ هزار و ۶۱۶ دستگاه بر ۱۹۰ روز (یکم فروردین تا ۴ مهر ۱۴۰۵) به دست آمده است. به دلیل تعطیلی تولید در فروردین، این میانگین ممکن است کمتر از سرعت فعلی تحویل باشد.
(۲) محاسبه آخرین خودرو بر اساس آمار وزارت صمت: ۷۴ هزار و ۷۵۲ دستگاه تقسیم بر ۷ ماه. آمار وزارت صمت فقط تولید سواری را نشان می دهد و با رقم تولید تجمعی گزارش یادشده (۹۱ هزار و ۲ دستگاه تا ۴ مهر) که دامنه آن متفاوت است، یکی نیست.
