آپشن‌شناسی به سبک ایـرانی

عصر خودرو/ امکانات و آپشن‌هاي ارائه شده روي هر خودرو، بدون‌شک يکي از مهم‌ترين المان‌ها براي انتخاب خودروي مورد نظر شما محسوب مي‌شوند؛ امکاناتي که اصولا براي رفاه حال سرنشينان و جذب مشتري‌هاي بيشتر، همه‌ساله با ايده‌هاي خلاقانه گسترده‌تر مي‌شوند و البته هر کدام بنا به سليقه خودروساز مبدع، يک نام تجاري اختصاصي مي‌گيرند. اما از آنجايي که اصولا اين نام‌ها به صورت لاتين و بيگانه با زبان پارسي نگارش مي‌شوند، اکثر واردکنندگان و نمايشگاه‌داران داخلي به سراغ معادل‌هاي جديدي براي اين امکانات مي‌روند که گاه به دليل تفهيم بهتر و گاه براي سهولت در اداي امکان مورد نظر به کار مي‌رود. در اين نوشتار به سراغ چندي از اين اصطلاحات خواهيم رفت. صندلي‌هاي اين خودرو 4 گرم و 2 سرد دارد! خودروسازان اين روزها براي بالا بردن سطح رفاه سرنشينان يک خودرو، پتانسيل زيادي ‌روي ارائه ايده‌ها و امکانات مختلف ‌روي صندلي‌هاي يک خودرو مي‌دهند. براي مثال، پيش از فرا رسيدن دهه 70 ميلادي، صندلي‌هاي رديف جلوي اکثر خودروهاي مردمي آمريکايي به صورت يکپارچه و تخت و نه‌چندان ايمن بودند اما با رد شدن از اين برهه، طرح‌هاي خاصي براي نشيمن‌هاي 2 سرنشين رديف جلو در نظر گرفته شد که اين روزها با حالات مختلفي به بازار عرضه مي‌شوند. صندلي‌هاي چرمي، پارچه‌اي و ساخته‌شده از متريال‌هاي ديگر با قابليت تغيير وضعيت بالچه‌ها براي بهتر در‌بر‌گرفتن سرنشين در خودروهاي اسپرت، تنظيم هر يک از صندلي‌ها به همراه حافظه جانبي براي سهولت دسترسي به تنظيمات قبلي و در نهايت سيستم‌هاي تغيير دماي صندلي‌ها، اين روزها از جمله امکاناتي هستند که‌ روي نشيمن هر خودرو تعبيه مي‌شوند. اين سيستم که معمولا در خودروهاي کٌره‌اي بازار ايران جايگاه ويژه و ثابتي دارد، با استفاده از شبکه‌هاي حرارتي/ برودتي، سطح صندلي را گرم يا سرد مي‌کنند تا هنگام رانندگي و يا در سفرهاي کوتاه و بلند، فضاي راحت‌تري براي سرنشين ايجاد شود. در هر خودرو اصولا بيش از يک حالت براي درجه گرما يا سرماي صندلي‌ها در نظر گرفته شده‌ که هنوز ارائه سردکن براي صندلي‌هاي رديف عقب براي خودروسازان کُره‌اي و مردمي‌تر چندان جا نيفتاده است. بسياري از نمايشگاه‌داران از يک اصطلاح جالب براي توضيح اين آپشن‌ روي خودرويي استفاده مي‌کنند. براي مثال در اتومبيلي که هر دو رديف از گرمکن و تنها رديف اول از سرد‌کن بهره مي‌گيرند، از اصطلاح 4 گرم و 2 سرد بهره مي‌گيرند. استارتر همانطور که مي‌دانيد، عمده اين امکانات قرار گرفته‌ روي خودروهاي مدرن، به جهت بالا رفتن رفاه حال و آسايش راننده و سرنشينان هر خودرو طراحي مي‌شوند که در اين بين، ابزارک‌هاي کمکي راننده نقش عمده‌اي در کاربردي‌بودن مجموع امکانات مورد استفاده‌ روي يک خودرو دارند. مطمئنا بارها با اصطلاح «استارتر» براي يک خودروي مدرن مواجه شده‌ايد. اين ابزارک و آپشن در واقع جايگزيني براي سوئيچ و روشن‌کردن خودرو به طريقه کلاسيک، يعني با چرخاندن کليد در توپي است که با جزئيات متفاوتي در خودروهاي مختلف استفاده مي‌شود. عمده خودروهاي اصطلاحا مجهز به «استارتر» به جاي توپي سوئيچ، يک دکمه با عنوان Start/Stop و يا Engine Start و امثال اين نام‌ها دارند که اين نکته مشترکي در بين انواع استارترهاست. در نمونه‌هاي کمي پيشرفته‌تر، شما نياز به قرار دادن ريموت خودرو در شياف يا اسلات خاصي نداريد؛ چرا که حتي با وجود سوئيچ در جيب شلوار يا کت خود، ريموت از طريق امواج و به صورت بي‌سيم توسط خودرو شناسايي مي‌شود. در بسياري از خودروهاي مجهز به اين سيستم معمولا با نزديک شدن به خودرو، چراغ داخل روشن و آينه‌هاي جانبي باز مي‌شوند و شما تنها با فشردن يک دکمه بسيار کوچک ‌روي دستگيره درب مي‌توانيد خودرو را قفل يا قفل در‌‌ها را باز کنيد. لازم به ذکر است که استارتر دکمه‌اي تنها زماني عمل مي‌کند که دسته دنده خودرو در حالت N يا P قرار داشته باشد و شما ترمز را با پاي راست خود نگاه داريد. سقف شيشه‌اي! برخي آپشن‌ها و امکانات تنها براي لذت بيشتر از فضا‌ هنگام رانندگي و يا قرارگيري در خودرو ساخته مي‌شوند و صرفا با رويکرد کاربردي بودن روانه بازار نشده‌اند. انواع سقف‌هايي که براي خودروهاي توليدي در نظر گرفته مي‌شود نيز از همين دسته امکانات به شمار مي‌روند. البته لازم به ذکر است که در صدر اين دسته آپشن‌هاي ارائه شده، سقف‌هاي باز‌شو با قابليت قرار‌گيري در صندوق عقب قرار دارند که به دليل سيستم پيچيده و پيشرفته و در نهايت ملزومات تقويت شاسي در خودرو، هزينه را بسيار افزايش مي‌دهد و معمولا براي خودروهاي خانوادگي نيز چندان کاربردي نيست. در اين صورت تنها يک راه براي لذت بردن از آسمان هنگام رانندگي داريد و آن هم سفارش يا خريداري خودروي مدنظر خود با سقف‌هاي شيشه‌اي و سانروف است. اما با توجه به فراگير‌شدن استفاده از سقف‌هاي پانوراماي تمام‌شيشه‌اي در بسياري خودروهاي جديد، اين روزها سانروف‌هاي کوچک قرار گرفته ‌روي سر رديف اول تا حدودي از مد افتاده‌اند. از آنجايي که سقف‌هاي پانوراما با 2 سانروف، در ظاهر کاملا شيشه‌اي به نظر مي‌رسند؛ نمايشگاه‌هاي وطني اين آپشن را تحت عنوان «سقف شيشه‌اي» به مشتري معرفي مي‌کنند. هر چند که طبق گفته‌هاي خطوط بالا، در اين نوع سقف‌ها هم از چارچوب فلزي قرص و محکم استفاده مي‌شود. فلان خودرو رادار دارد شايد بارها شنيده‌ايد که فلان خودرو‌ مدرن آلماني يا کُره‌اي آپشني تحت عنوان «رادار» را يدک مي‌کشد. عموم مردم با شنيدن اين جمله و لفظ «رادار»، با توجه به ذهنيت‌هاي قبلي خود به خود به ياد سيستم‌هاي ناوبري قديمي و کلاسيک مي‌افتيم. اما اين سيستم در واقع به نوعي پيشرفته از تثبيت‌کننده‌هاي سرعت «کروز کنترلر سرعت» اطلاق مي‌شود که جديدا ‌ روي محصولات لوکس خودروسازان روز دنيا مي‌بينيم. در خودروهاي مجهز به اين امکان، شما قادر به تثبيت سرعت خود بر اساس خودروي جلويي خواهيد بود. به اين صورت که در فاصله‌اي مطمئنه از خودروي جلويي قرار گرفته و کروز مي‌کنيد؛ سپس رادار تعبيه شده در بخش پوزه خودرو، سرعت و فاصله خودروي جلويي را تشخيص داده و با بهره‌گيري از اطلاعات به‌دست آمده، مسير را همراه با خودروي Origin انتخاب شده طي مي‌کنيد. بدان معنا که با اين کروز کنترل هوشمند، خودرو قادر به تغيير سرعت به صورت هماهنگ با خودروي جلويي نيز خواهد بود و در اکثر نمونه‌ها، فاصله خود را به صورت خودکار با خودروي جلويي کنترل مي‌کند. 3 گزينه براي فرمان! اما يکي از اصلي‌ترين بخش‌هايي که اين روزها آپشن‌هاي جالبي‌ روي آن قرار مي‌گيرد، سيستم فرمان و غربيلک خودروست که صرفا به جهت راحتي بيشتر راننده به امکانات مختلف مجهز مي‌شود. پيش از اين، سيستم‌هاي کمکي هيدروليکي فرمان به عنوان يکي از مهم‌ترين آپشن‌هاي به کار رفته در اين بخش به شمار مي‌رفت اما با پيشرفت و نو‌‌آوري‌هاي بيشتر خودروسازان، پاي الکترونيک نيز به اين قست باز شد. اين روزها اگر قصد خودرويي مدرن داشته باشيد، با گزينه‌هايي همچون کروز کنترل روي فرمان، اينترفيس و کنترل سيستم صوتي از روي فرمان و ... مواجه مي‌شويد. اما در اين بين دو آپشن بيش از ديگر امکانات قابل انتخاب براي فرمان به چشم مي‌خورند. گرمکن غربيلک فرمان که در واقع مکمل سيستم تهويه مطبوع و با کارکردي شبيه به گرمکن صندلي‌ها ‌روي خودروهاي مدرن تعبيه مي‌شود، يک گزينه کاربردي براي رانندگي در زمستان خواهد بود. کما اينکه در برخي خودروهاي لوکس آلماني، سردکن فرمان نيز ديده مي‌شود. اما چيزي که نمايشگاهي‌ها به عنوان آپشن اصلي فرمان مي‌شناسند و اصولا با چيزي شبيه به جمله «اين خودرو فرمان هم دارد!» به مشتري معرفي مي‌کنند، استفاده از قدرت کمکي الکتريکي براي جعبه فرمان و حالت‌هاي مختلف سبکي و سنگيني غربيلک است. بدين ترتيب در خودروهاي مجهز به اين آپشن، شما رانندگي راحت‌تري خواهيد داشت؛ چرا‌که خودرو با شرايط مد نظر شما وفق مي‌يابد. اصولا اين امکان با 3 حالت معمولي، اسپرت و راحت در خودروها ارائه مي‌شود که گزينه اسپرت سفت‌ترين حالت ممکن را براي پايداري بيشتر به راننده ارائه مي‌کند. انواع جعبه‌دنده‌ها با ابزارک‌هاي متفاوت! نقش جعبه‌دنده در خودرو بيشتر از پيشرانه نباشد کمتر نيست! و بدون شک اگر قصد تجربه يک رانندگي ايده‌آل و دلچسب را داشته باشيد بايد خودرويي را انتخاب کنيد که در بخش فني، گيربکس خوبي نيز داشته باشد. اگر بخواهيم انواع جعبه‌دنده‌هاي دستي را فاکتور بگيريم، اين روزها تنوع خوبي در بين جعبه‌دنده‌هاي اتوماتيک يا خودکار ديده مي‌شود و خودروسازان براي جلب مشتري بيشتر و ارائه امکانات بهتر، قابليت‌ها و ابزارک‌هاي متنوعي را به اين بخش از مجموعه انتقال قدرت خودرو اضافه مي‌کنند. اما براي شروع بايد گفت که تا پيش از فرا رسيدن دهه 90 ميلادي، اکثر خودروهاي گيربکس اتوماتيک توليدي در دنيا در واقع از جعبه دنده‌هاي خودکار مکانيکي- فشار روغن استفاده مي‌کردند که رفته‌رفته کامپيوتر و سنسورها و ادوات برقي به مجموع قطعات تشکيل‌دهنده يک جعبه دنده خودکار اضافه شدند. از همين رو دست خودروسازان براي مانور ‌روي امکانات مختلف اين دسته گيربکس‌ها نيز بازتر شد. اما از جعبه دنده‌هاي اتوماتيک ساده و بدون حالت دستي (توجه داشته باشيد که در خودروهايي همچون نيسان ماکسيما از جعبه دنده‌هاي خودکار ساده استفاده شده است که حالت‌هاي قابل انتخابي که به عنوان L1 و L2 و ...، بعد از D قرار گرفته‌اند؛ به معناي تعويض دنده دستي نيستند و تنها براي شرايط خاص و محدود‌کردن رنج دنده‌ها تعبيه شده است.) که بگذريم، به نوعي ارتقا‌يافته يعني گيربکس‌هاي اتوماتيک تيپ ترونيک مي‌رسيم که البته در واقع با ديگر نام‌هاي تجاري همچون اسپرت ترونيک (آلفا رومئو)، استپ ترونيک (ب‌ام‌و)، اکتيو سلکت (اپل/ واکسهال)، جي ترونيک (مرسدس بنز) و ... توسط بسياري از خودروسازان ارائه مي‌شود. در اين نوع جعبه‌دنده‌ها تنها يک برنامه‌ريزي بسيار ساده‌ روي واحد کنترل کامپيوتري جعبه دنده (TCU) انجام گرفته تا راننده با قرار‌دادن ليور در وضعيت تعويض دستي بتواند دنده را به دلخواه خود تعويض کند. البته توجه داشته باشيد که برخي محدوديت‌ها همچون محدوديت دور موتور براي اين نوع تعويض دنده وجود دارد که در صورت اعمال فشار اضافي به روي خودرو، کامپيوتر به گيربکس دستور تعويض دنده را مي‌دهد. اين حالت معمولا با به چپ يا راست دادن ليور دنده (در حالت D) انتخاب مي‌شوند و معمولا با جلو دادن ليور دنده بعدي و با عقب آوردن ليور دنده قبلي انتخاب مي‌شود. هرچند که در برخي خودروها همچون مزدا3 عکس اين حالت اتفاق مي‌افتد. اما تکليف «پدال پشت فرمان»، آپشن مورد علاقه نمايشگاهي‌ها و فروشندگان در مقابله با يک خريدار جوان چيست؟! اين يک ابزارک تکميل‌کننده جعبه دنده‌هاي تيپ‌ترونيک است که شما با قرار دادن گيربکس در حالت دستي، قادر به تعويض دنده از طريق دو پدال تعبيه شده در دو طرف پشت فرمان خواهيد بود. معمولا پدال سمت راستي با علامت + مربوط به تعويض به دنده بالاتر و پدال سمت چپي با علامت – مربوط به کاهش دنده است. البته براي تکميل اين عرايض بايد گفت که در برخي خودروها همچون محصول جديد MG 3، از جعبه دنده AMT بهره گرفته شده که اين گيربکس در واقع يک جعبه دنده خودکار ناقص است. بدين معنا که در اين خودرو شما تنها حالت تيپ ترونيک را داريد و قادر به انتخاب حالت اتوماتيک نخواهيد بود. در نهايت به گيربکس‌هاي ضريب متغير يا CVT با طراحي تسمه‌مخروطي مي‌رسيم. در اين جعبه دنده‌ها به عنوان نوعي پيشرفته و در حال تکميل از گيربکس‌هاي اتوماتيک، به جاي چرخ دنده از دو مخروطي و يک تسمه انتقال قدرت بسيار مستحکم استفاده شده است که ضريب دنده را پيوسته و بنا به شرايطي همچون ولتاژ دريچه گاز تغيير مي‌دهد. اين جعبه دنده‌ها که‌ روي خودروهايي همچون نيسان تي‌ينا، مورانو، ميتسوبيشي ASX و ... استفاده شده، در واقع نقش بسزايي در کاهش مصرف سوخت دارند؛ چرا‌که نوسان دور موتور در خودروهاي مجهز به گيربکس CVT حداقل است. در نهايت هم بايد اشاره‌اي داشت به «اوردرايو» يا نيم‌دنده کاهش مصرف سوخت که در بسياري از خودروهاي مجهز به گيربکس اتوماتيک ديده مي‌شود. اوردرايو در واقع يک گيربکس مجزا و کوچک به شمار مي‌رود که با انتخاب دنده آخر (يا يکي مانده به آخر) و معمولا در جاده‌هاي کفي وارد مي‌شود. به اين صورت که اگر در دنده آخر تنها چند لحظه دور موتور در جايي ثابت باشد، شاهد کاهش ناگهاني دور موتور و درگير شدن اوردرايو خودرو خواهيد بود.