«افسانه جهانگیری» بانوی موسیقی ایل قشقایی

ايرنا/افسانه جهانگيري بانوي فعال در عرصه موسيقي ايل قشقايي که هفته گذشته پس از 15 سال بار ديگر در شيراز به عرضه هنر خويش به علاقه مندان به موسيقي اقوام پرداخت، نخستين بار به درخواست يک رسانه براي گفت و گو پاسخ داد. اين هنرمند يکشنبه شب و در حالي که از سوي نازلي و طهمورث خواهر و برادر هنرمندش همراهي مي شد، به دعوت خبرنگار ايرنا براي گفت و گو پاسخ مثبت داد که ماحصل آن را در ادامه مي خوانيد. آوا و آواز ايلياتي و قشقايي افسانه، نازلي و طهمورث جهانگيري را دوستداران موسيقي اقوام ايران مي شناسند به ويژه آن که آواي افسانه در موسيقي متن فيلم 'گبه' به آهنگسازي حسين عليزاده ماندگار شد. افسانه جهانگيري متولد 1336 اين روزها به خوبي روزهاي زندگي ايلاتي در منطقه شولان سرحد و چهاردانگه را به ياد مي آورد؛ آنجا که استاد محمدرضا لطفي براي شناسايي استعدادهاي برتر به اين منطقه رفت و خواهر افسانه يعني مرحوم شهين را برگزيد. افسانه درباره خواهر فقيد خود مي گويد: روزي محفل ايل قشقايي در 'شولان' برپا بود و حدود يکصد جوان قشقايي همزمان در حال آواز و نغمه سرايي بودند، در اين ميان، مرحوم استاد لطفي، صداي خواهرم شهين را نوايي ملکوتي خواند و اين گونه شهين را به جامعه هنري قشقايي معرفي کرد. محمدرضا لطفي نوازنده برجسته و سرشناس تار، سه تار و رديف دان، موسيقي دان و آهنگ ساز و همچنين پژوهشگر و مدرس موسيقي سنتي ايراني بود که ارديبهشت 93 درگذشت. لطفي همچنين کمانچه، دف و ني مي نواخت. ** آواز دختران در ايل محدود بود افسانه جهانگيري ادامه داد: در حالي که مرحوم شهين براي ضبط آوازش در صداوسيما آماده مي شد، در اثر سانحه رانندگي جان به جان آفرين تسليم کرد. اين هنرمند عرصه موسيقي قشقايي گفت: شهين و ديگر اعضاي خانواده در روزگاري به تشويق پدر وارد عرصه موسيقي شديم که آواز خواندن دختران در ايل محدود به يک زن بود به نام ماه پرويز. جهانگيري اظهار کرد: علاقه و اهميت موسيقي براي پدر به حدي بود که زماني به اتفاق پدر از چهار راه زند شيراز مي گذشتيم، پدر با وجودي که کار مهمي داشت اجازه داد که من نيم ساعتي به آواز هنرمندي در اين مکان گوش کنم. وي گفت: پس از فوت شهين، من و خواهرم نازلي کار در عرصه موسيقي را جدي تر کرديم تا مرهمي باشد بر دل دردمند پدر از فوت دختر هنرمندش. اين بانوي هنرمند در عرصه موسيقي اقوام گفت: پدرم براي حمايت از فعاليتم در حوزه موسيقي زميني را در شيراز به من هديه کرد که توانستم کارهاي هنري متعدد با حمايت ايشان انجام دهم و مقام هاي موسيقي قشقايي(عاشيقي و چنگي) را به اتفاق همسرم فرود گرگين پور ثبت و ضبط کنم. وي ادامه داد: در دهه 1360 انتشار چندين کاست به نام هاي 'کوراوغلي' و 'هجران' با استقبال زياد مردم روبرو شد، به عنوان نمونه، نوار کاست 'هجران' در هفته اول 40 هزار نسخه فروش داشت که تلاش زيادي براي عرضه موسيقي اصيل قشقايي در آن داشتم. ** ازدواج با 'فرود' جهانگيري در ادامه درباره ازدواجش با 'فرود گرگين پور' هنرمند ويولون نواز و محقق و پژوهشگر عرصه موسيقي قشقايي نيز گفت: اختلاف سني حدود 20 سال با فرود، نابينا بودن وي و تفاوت هاي فرهنگي دو خانواده باعث شد در زمان خواستگاري وي، برخي اعضاي خانواده با اين درخواست مخالفت کنند اما من به خاطر عشق و علاقه اي که به موسيقي داشتم به فرود پاسخ مثبت دادم و در ادامه اين راه نيز پدر و ديگر اعضاي خانواده حامي ام بودند. وي گفت: آقاي گرگين پور پس از سال ها خدمت به موسيقي قشقايي و تدوين و گردآوري آواها و ترانه هاي اصيل اين ايل، سهم مهمي در ماندگاري اين موسيقي و دوري آن از آسيب و گزند داشت. همسر فرود گرگين پور هنرمند عرصه موسيقي گفت: برخي ادعا مي کنند که اگر ما نبوديم موسيقي قشقايي از بين رفته بود و اين در حالي است که افرادي مانند آقاي گرگين پور سال ها براي اين موسيقي و صيانت از اصالت و تداوم آن زحمت کشيده است و از اين رو، مباحث طرح شده از سوي آن افراد نادرست است. وي ادامه داد: اين گونه اظهارنظرها نه تنها نادرست است بلکه ناسپاسي به زحمات ساليان دراز آقاي گرگين پور در عرصه موسيقي اقوام از جمله ايل قشقايي است. افسانه جهانگيري بيان کرد: آقاي گرگين پور همه نواها و موسيقي هاي قشقايي ساليان دور را جمع آوري مي کرد و موسيقي هاي معاصر را نيز ضبط مي کرد و به خانه مي آورد و ساعت ها روي اين موسيقي کار مي کرد تا به طور مدون مشخص شود در اين موسيقي آهنگ ها چگونه بايد نواخته شوند. بانوي موسيقي ايل قشقايي اظهار کرد: اين روزها آقاي گرگين پور وضعيت جسمي مناسبي ندارد و به دنبال بستري کردن وي براي درمان در يکي از بيمارستان هاي خوب شيراز يا تهران هستيم. جهانگيري گفت: به اتفاق خانواده ام و فرزندانم صبا، کاوه و دنا در سال هاي گذشته زحمات زيادي براي بهبود آقاي گرگين پور انجام داده ايم. از زندگي ام راضي ام و همگي ما فرود را خيلي دوست داريم. ** افسانه از نگاه فرود بررسي منابع اينترنتي نيز از آن حکايت دارد که فرود گرگين پور نيز چنين احساسي دارد. فرود گرگين پور در اين منابع درباره همسرش افسانه جهانگيري گفته است: افسانه، همسرم ايلياتي است. زنِ رشيدِ ايل قشقاييم که مادري مي کند براي دِنا و صبا و کاوه. اين هنرمند عرصه موسيقي قشقايي افزوده است: افسانه صدايش، مخملِ تازه رُستة سبزِ بهار است. افسانه صدايش رنج دارد. به زبان ايلياتي ها مي خواند و تمام خانه تصوير ايل مي شود؛ رفته هاي دور، کوه هاي بلندِ پُربرف و تابستان هاي داغ که تمام خانه پُر مي شود از آوازِ لاي لايِ مَشک. با ويولُن و پيانو موسيقي ايل مي نوازم. دستهايم مي لغزد روي نرمي ساز. بچه ام، کودکم. نُت هاي غنوده بيدار مي شوند. يک به يک، گام به گام. افسانه دَم مي گيرد به لالايي هاي دور. صبا و کاوه سراغ سازهايشان مي روند. رسمِ عشق مي گيريم به شکوهِ نوا. مي زنيم و م يزنيم. رنجهايمان در اشکهايمان رها مي شود. دلمان شورِ عشق مي گيرد. دشتي و همايون و بيات و افشار، سه گاه و چهارگاه. خوشيم با عشق. سودايي دارد اين عالم. ** آواي بانوي ايل در سرزمين مادري افسانه جهانگيري در اين گفت و گو اين را نيز گفت که اين روزها و در حالي که ضرورت ورود جدي تر هنرمندان خبره و آگاه از آوا و ساز قشقايي احساس مي شود، برخي شايعه مي کنند که افسانه ديگر نمي خواند و حال اين که اين نيز نادرست است و براي صيانت از موسيقي قشقايي آوايم را دريغ نمي کنم. اين هنرمند عرصه موسيقي قشقايي اظهار کرد که سال هاي 70 و 71 حدود 30 ساعت آواز قشقايي را به دعوت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در استوديو تالار رودکي تهران ضبط راديويي و تلويزيوني با صداي طهمورث جهانگيري انجام داديم. جهانگيري گفت: علاوه بر اين با گروه هم آوايان استاد حسين عليزاده، در کشورهاي اروپايي مانند آلمان، اتريش، فرانسه و بلژيک به اجراي برنامه پرداخته ام وسال 93 هم دربرنامه خيريه به نفع بچه هاي سرطاني در شهر ساري با گروه پريرخ بي بي ( پروين نمازي، افسانه جهانگيري، نازلي جهانگيري، پريسا کاشفي، سيما شکراني)و با گروه شمشال به سرپرستي حسين حميدي و پس از آن در کنسرت به ياد استاد محمدرضا لطفي با حضور ماهور لطفي، مهرزاد هويدا امين اکبر پور، سجاد مهرباني، افسانه جهانگيري، نازلي جهانگيري در فرهنگسراي نياوران اجرا داشتيم. وي ادامه داد: همچنين در آثار هنري ديگر از جمله آلبوم مادران زمين با استاد حسين عليزاده و در آلبوم اوجاداغلار با حسين حميدي همکاري داشتيم. آنچنانکه جهانگيري مي گويد وي در موسيقي ساير اقوام از جمله لري، آذري، کردي، گيلکي، مازني و خراساني نيز تبحر دارد. قشقايي يا ايل قشقايي يکي از اتحاديه هاي ايلي کشورمان است که مخلوطي از قبيله هايي با ريشه هاي قومي گوناگون لر، کرد، عرب و ترک است اما بيشتر قشقايي ها ريشه اي ترک دارند و تقريبا تمامشان به گويشي از زبان هاي ترکي اغوز غربي صحبت مي کنند. مرکز اصلي اين ايل استان فارس است اما به دليل وسعت اراضي و قلمرو در ديگر استان ها نيز ساکن هستند. از جمله مي توان به استان هاي کهگيلويه وبويراحمد، چهارمحال و بختياري (جونقان، بلداجي، بروجن، سامان، شهرکيان، طاقانک)، خوزستان (هفتکل)، اصفهان (قسمتهايي از سميرم، شهرضا، دهاقان، فريدن، بخش هاي مختلف شهرستان لنجان به ويژه بخش مرکزي اين شهرستان در اطراف زرين شهر، بيستگان، باباشيخعلي و چم ها)، قم، مرکزي، و بوشهر (دشتستان و دشتي) اشاره کرد. ** گبه آدم را به ايل مي برد اين هنرمند عرصه موسيقي قشقايي درباره طنين آوايش در موسيقي متن فيلم گبه نيز به خبرنگار ايرنا گفت: موسيقي متن اين فيلم نوعي لالايي بود و من چون تنها با ساز کار کرده بودم برايم سخت بود که بدون ساز اين کار را اجرا کنم. در اين شرايط آقاي حسين عليزاده موزيک را با گوشي به من دادند، در نهايت کار به حدي زيبا و جذاب شد که هر کس مي شنيد تصور مي کرد که در ايل بوده است؛ اين موسيقي کوچ ايل را با همه عظمتش به ياد من مي آورد. سخن پاياني افسانه جهانگيري نيز دلنشين است. او مي گويد: جوان تر ها که مي خواهند در حوزه موسيقي اقوام ورود کنند بايد ابتدا فرهنگ و باورهاي آن قوم و ايل را مطالعه کنند و در کنار آن شيوه و فن آوا و ساز ايل را فراگيرند تا موفق باشند. اين بانوي موسيقي ايل قشقايي افزود: انتظار است که خود دستگاه هاي فرهنگي ورود کنند تا افراد خبره و توانمند در موسيقي قشقايي راز و رمز ساز و آواي ايل را به جوانان قشقايي و ديگران ياد بدهند تا اين موسيقي ماندگار شود و حيات بالنده آن تداوم يابد. کنسرت موسيقي گروه قشقايي شيدا تازه ترين اجراي افسانه جهانگيري است که 27 و 28 فروردين ماه امسال در باشگاه فرهنگي رفاهي دانشگاه شيراز برگزار شد. او را در اين کنسرت برادرا نش طهمورث (آواز) و نصرالله (تکنواز سه تار) و خواهرش نازلي و هنرمنداني ديگر همراهي کردند. منصور رستمي کشکولي (آواز)، محسن جمال پور (آکاردئون)، بهرام دلاوري (ويولون) و طاها مهدوي (سه تار) از ديگر اعضاي اين گروه موسيقي هستند. بر اين اساس، سازهاي کوبه اي اين گروه را نيز مهرزاد هويدا (دف)، ماهور لطفي برادرزاده استاد محمدرضا لطفي (تنبک و دايره ) و پيمان سلماني زاده پسر استاد گنجي (نقاره) مي نوازند. نازلي جهانگيري سرپرست گروه موسيقي قشقايي شيدا در اين باره گفته است: با توجه به استقبال گسترده از اجراي اين گروه موسيقي در شيراز،درحال برنامه ريزي براي اجراي اين برنامه فرهنگي و هنري در ديگر نقاط استان فارس و کشور هستيم. ک/3