همه آنچه که درباره «درجه هنری» باید بدانید از زبان دبیر سابق شورای ارزشیابی هنرمندان و نویسندگان

سينماپرس/ محمدحسين نيرومند نماينده تام الاختيار وزير در شوراي ارزشيابي هنرمندان، نويسندگان و شاعران کشور و دبير اين شورا در دولت نهم و دهم در گفت‌وگويي، با اشاره به حواشي به وجود آمده پس از اهداي درجه هنري به ۱۸ سينماگر در مراسم تجليل از هيأت‌هاي انتخاب داوري بخش بين‌الملل جشنواره فيلم فجر، گفت: از آنجايي که بنده بيش از ۷ سال به عنوان دبير اين شورا در دولت نهم و دهم مشغول به فعاليت بودم، لازم است براي پاسخگويي به برخي ابهامات، نکاتي را مطرح کنم تا اولاً اهالي هنر با اين شورا بيشتر آشنا شوند و ثانياً اظهارنظرهاي برخي از هنرمندان که در روزهاي اخير در اين خصوص منتشر شده است را تکميل کنم و اگر اشتباهاتي را که مطرح کرده اند، اصلاح کنم. وي افزود: در تاريخ ۲۸ آبان ماه ۸۴ نامه‌اي از سوي رئيس‌جمهور وقت به وزارت ارشاد نوشته مي‌شود که به پيوست اين نامه، متمم آيين‌نامه شوراي ارزشيابي هنرمندان، نويسندگان و شاعران کشور ابلاغ مي شود تا هرچه سريع تر شوراي ارزشيابي فعاليت دور جديداش را آغاز کند. آقاي هرندي وزير وقت فرهنگ و ارشاد اسلامي ابتدا اين نامه را به معاونت هنري ارجاع دادند و با پيشنهاد معاون هنري قرار شد بنده پيگير مفاد آيين‌نامه متمم باشم. نيرومند در ادامه خاطرنشان کرد: طبق اين آيين‌نامه ابتدا نياز بود تا اعضا شورا مشخص شوند. خوشبختانه يک نماينده ي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، يک نماينده از سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور، يک نماينده از فرهنگستان هنر و دو نفر اساتيد برجسته از هرکدام موضوعات تخصصي با توجه به موضوع جلسه معرفي شدند. نهايتاً اعضاي شورا را به همراه معاونان وزير جلسات شورا را تشکيل داديم. اين پروسه حدوداً دو ماه به طول انجاميد. اولين دستور جلسه، نگارش شيوه‌نامه‌ هاي اجراي لازم بود تا اين شورا بر اساس آن ها بتواند به نحو مطلوبي به ارزشيابي هنرمندان براي احراز درجه هنري بپردازد. دبير سابق شوراي ارزشيابي هنرمندان، نويسندگان و شاعران کشور در ادامه گفت: بحث ارزشيابي هنرمندان فاقد مدرک تحصيلي به قبل از انقلاب باز مي گردد. اما اين کار تا سال ۶۶ به تعويق مي افتد تا اين که سرانجام با پيگيري‌هاي هنرمندان و وزارت ارشاد، سازمان مديريت و برنامه با تشکيل شوراي ارزشيابي مشاغل هنرمندان موافقت مي کند. به عبارتي اين شورا تنها مي توانست هنرمندان شاغل دستگاه هاي دولتي را ارزيابي کند. اين موضوع سال‌ها ادامه داشت، تا اين که هنرمندان هنرهاي سنتي نيز از شوراي انقلاب فرهنگي درخواست شکل گيري شوراي ارزشيابي هنرمندان سنتي مي کنند. شوراي عالي انقلاب فرهنگي با پيشنهاد هنرمندان هنرهاي سنتي موافقت مي کند و عملاً دو تشکيلات مجزا يکي در وزارت ارشاد و ديگري در سازمان ميراث فرهنگي براي اهداي درجه هنري اقدام مي کنند. سال ۸۴ طبق مصوبه ۵۶۹ شوراي عالي انقلاب فرهنگي متممي تصويب شد که اين دو شورا در يکديگر ادغام شدند و متقاضيان صرفاً از شاغلان دستگاه‌هاي دولتي خارج شدند و اعلام شد همه هنرمندان مي‌توانند براي اعطاي درجه هنري درخواست بدهند. بدين ترتيب شوراي که همکنون فعال است شکل گرفت. توجه داشته باشيد رئيس اين شورا شخص وزير ارشاد هستند و طبق متمم آيين نامه الواح درجات هنري توسط ايشان امضاء مي شود. * هنرمندان برجسته و تراز اول کشور درخواست درجه هنري نمي‌دهند نيرومند در پاسخ به اين سؤال که آيا صرفاً اهداي درجه هنري منوط به درخواست هنرمند است يا خير، گفت: اساس کار درخواست خود هنرمند است و همه هنرمندان متقاضي دريافت درجه هنري بايد يک مسير مشخصي را طي کنند. به عبارتي اصل بر آن است همه هنرمندان خودشان اقدام به درخواست درجه از شورا به نمايند، اما برخي از هنرمندان برجسته و تراز اول کشور چندان تمايلي به چنين نوع درخواستي ندارند، لذا طبق مصوبه شورا قرار شد با معرفي معاون مربوطه اين نوع هنرمندان خارج نوبت ارزيابي شوند. به واقع اعطاي اين درجه به اين هنرمندان تکريم و پاسداشت آن ها محسوب مي شود. مشاور هنري سابق وزير ارشاد همچنين در خصوص روند تکميل تقاضاي درجه هنري توسط هنرمندان اظهار داشت: روند کار به اين صورت است که ابتدا هنرمندان بايد با مراجعه به دبيرخانه تخصصي معاونين مربوطه فرم‌هايي را دريافت کنند و در اين فرم‌ها مواردي گنجانده شده است که پس از تکميل آن، جهت ارزيابي درخواست، به شوراي تخصصي ارائه مي‌شود و در اين شورا پس از بررسي‌هاي لازم مشخص مي‌شود که هنرمندي که درخواست درجه هنري داده، اساساً چه درجه‌اي را مي‌تواند دريافت کند. سپس دبيرخانه شوراي تخصصي پروند تکميل شده و درجه پيشنهادي کميته هاي تخصصي را به دبيرخانه شوراي ارزشيابي هنرمندان، نويسندگان و شاعران کشور واقع در وزارت ارشاد ارجاع مي دهند. درنهايت، شوراي ارزشيابي پس از توجه به نقطه‌نظرات شوراهاي تخصصي، نسبت به اهداي درجه هنري اقدام مي‌کند. معمولاً نظرات کميته‌هاي تخصصي توسط شوراي اصلي در اهداي نوع درجه هنري اعمال مي‌شود. نيرومند در پاسخ به اين سؤال که از بين ۱۸ سينماگر اخير، چه تعداد خودشان درخواست درجه هنري داده‌اند، گفت: احساس بنده اين است که با توجه به شأن بالاي هنري بسياري از اين افراد، بي‌ترديد تعداد زيادي از آنها مستقيماً توسط معاون سينمايي به شوراي ارزشيابي براي دريافت درجه يک هنري معرفي شده‌اند. * در اهداي درجه هنري به اين ۱۸ سينماگر، هيچ مسير خلاف قانوني صورت نگرفته است دبير سابق شوراي ارزشيابي هنرمندان، نويسندگان و شاعران کشور با تأکيد بر اينکه در اهداي درجه هنري به اين ۱۸ سينماگر، هيچ مسير خلاف قانوني صورت نگرفته است، گفت: البته ممکن است برخي از اين افراد شأنيت لازم را براي دريافت مستقيم درجه هنري نداشته باشند و حتماً بايد مسير طراحي‌شده و معمول را طي مي‌کردند، اما اگر اينگونه هم نباشد، باز هم هيچ مسير خلافي طي نشده است و معاون مربوطه مي‌تواند براساس اختيارات محوله، هرکدام از هنرمنداني را که احساس مي‌کند شأنيت لازم را براي دريافت درجه هنري دارند، به شوراي مرکزي معرفي کند. محمدحسين نيرومند خاطرنشان کرد: البته نکته ديگري هم وجود دارد که برخي از دوستان متأسفانه به دليل عدم آشنايي با آيين نامه جديد، اظهارنظرهايي مي‌کنند که خلاف واقع است. مثلاً مي گويند درجه هنري هيچ امتياز ويژه‌اي براي هنرمندان ندارد. اما داستان اينگونه است که در همين آيين‌نامه آمده است؛ هنرمنداني که شاغل دستگاه‌هاي دولتي باشند، در صورتي که پيش از بازنشستگي درجه هنري دريافت کنند، مي‌توانند از مزاياي همترازي با مدارک علمي بهره‌مند شوند، اما اگر هنرمندي که در دستگاه‌هاي دولتي شاغل است، پس از زمان بازنشستگي درخواست دريافت درجه هنري کند، طبيعتاً اين درجه هيچ تأثيري در حقوق و مزاياي او نخواهد داشت. همچنان که مدرک تحصيلي آن ها پس از بازنشستگي اين گونه است. * درجه هنري را نبايد با نشان هنري اشتباه گرفت وي همچنين در خصوص اينکه برخي معتقدند با توجه به اينکه درجه هنري يک معادل دکترا است و کساني که اين درجه را دريافت کرده‌اند بايد کرسي‌هاي تدريس به آنها اختصاص داده شود، گفت: طبق آيين نامه ي اجرايي تبصره ماده(۶۶) قانون مديريت خدمات کشوري کساني که در دستگاه‌هاي دولتي شاغل هستند، در صورتي که قبل از دوران بازنشستگي بتوانند اين درجه را دريافت کنند، امتيازات اداري و استخدامي آن ها در درجه يک همتراز دکترا، درجه دو معادل فوق‌ليسانس و درجه سه معادل ليسانس است. با اين وضع نبايد اين اشتباه را بکنيم، کسي که درجه هنري گرفته، مدرک دکترا دريافت کرده‌ است، بلکه در امور استخدامي دولتي مدرک او معادل دکترا است و اين معادل‌سازي، دليلي براي تدريس و يا کرسي تدريس نمي‌شود. پس با اين وصف اصولاً نسبت دکترا دادن به هنرمنداني که درجه يک هنري دريافت کردند خلاف قوانين است. از طرفي بايد توجه داشت که اين درجات کيفيت فعاليت هاي هنري و خلاقه ي هنرمندان را ارزيابي مي کند نه ميزان دانش و آگاهي هاي علمي آن ها را. لذا با صرف داشتن اين نوع مدارک، امکان تدريس در دانشگاه ها فراهم نمي شود. البته ممکن است هنرمندان درجه يکي باشند که از هر دو توانايي برخوردار باشند، چنانچه دانشگاهي از تواني آنها بهرمند شوند بايد معادل دکتري به آن ها برخورد اداراي و استخدامي کنند. در اين جا بايد به يک نکته ديگر هم اشاره کنم. درجه هنري، نشان هنري نيست. نبايد اين درجات را با نشان هاي دولتي اشتباه بگيريم. * درجه هنري براي هنرمندان مستقل صرفاً يک اعتبار هنري محسوب مي‌شود دبير سابق شوراي ارزشيابي هنرمندان، نويسندگان و شاعران کشور همچنين در پاسخ به سؤال ديگري مبني بر اينکه بسياري از ۱۸ سينماگري که نشان هنري دريافت کردند، سن بازنشستگي را رد کرده‌اند و اين درجه هنري چه کمکي مي‌تواند به آنها بکند بيان داشت: بحث‌هاي زيادي با برخي از کارشناسان سازمان مديريت انجام شده بود. حتي نامه نگاري هاي زيادي تا سطح وزير در اين خصوص انجام شده بود. هنرمندان هم نامه هاي متعدي نوشته اند اما سازمان مديريت به دليل مسائلي همچون بار مالي به دولت و اين که اگر اين امر را بپذيرد ظلم به کساني است که پس از باز نشستگي مدرک تحصيلي بالاتري را دريافت کردند، لذا تاکنون حاضر به پذيرش اين پيشنهاد نشده اند. به هر حال هزاران نفر از هنرمندان شاغل از اين مزيت استفاده مي کنند، اما بنده هم قبول دارم که آن حجم وسيعي از هنرمندان غير شاغل دستگاه هاي نمي‌توانند از مزيت درجات هنري استفاده کنند و صرفاً براي آنها يک اعتبار هنري محسوب مي‌شود. وي در ادامه تأکيد کرد: به گواهي اسناد موجود، بسيار تلاش شد تا درجه هنري مواهب مادي نيز به همراه داشته باشد. مثلاً قرار بود الويت اعطاي مسکن به هنرمندان براساس درجه هنري باشد. اگر دولت امتيازي براي نخبه گان هنري قائل شود، مرجع تشخيص نخبگان اين شورا باشد. که متأسفانه اين اتفاق رخ نداد. من اميدوارم وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامي در دوره جديد، به جديت اين موضوع را پيگيري کند. * ملاک‌هاي اعطاي درجه هنري به سينماگران نيرومند همچنين در پاسخ به اين سؤال که چه ملاک‌هايي براي اهداي درجه هنري درنظر گرفته شده است، اظهار داشت: شورا سعي کرده ملاک‌هاي مشخصي را براي ارزشيابي تعيين کند و مشخصاً در حوزه سينما، کار بسيار راحت‌تر از حوزه‌هاي ديگر است. يکي از ملاک‌هاي مهم حوزه سينما ، دريافت سيمرغ بلورين جشنواره فيلم فجر است. وي افزود: تعداد داوري در جشنواره‌هاي مختلف و جشنواره‌هاي تخصصي، نگارش و چاپ آثار مکتوب، استمرار فعاليت در حوزه تخصصي و دريافت لوح‌هاي تقدير از جمله ملاک‌هايي است که جمع اين نمرات و فعاليت‌هاي آن هنرمند به عددي مي‌رسد که اگر بتواند به آن عدد دست پيدا کند، درجه يک هنري مي‌گيرد، البته بخشي از کار، داوري است و شايد اشکالاتي وجود داشته باشد، اما تلاش شد که تمامي هنرمنداني که درجه هنري مي‌گيرند، براساس مدارک و مستندات متقن، اين موضوع برايشان محقق شود. * اعطاي درجه هنري به تعداد زيادي از مديران سينما در دوره‌ گذشته صحت ندارد در مصاحبه يکي از اعضاي کميته تخصصي سينمايي گفته شده که در دوره پيش حساسيت چنداني وجود نداشت و تعداد زيادي از مديران نشان درجه يک دريافت کرده‌اند؛دبير سابق شوراي ارزشيابي هنرمندان، نويسندگان و شاعران کشور همچنين در پاسخ به اين مطلب و برخي انتقادها از فعاليت دوره گذشته شورا گفت: به عنوان دبير سابق شورا، در دفاع از تلاش همکارانم به ويژه اعضاي شوراي ارزشيابي هنرمندان بايد عرض کنم که بنده با دوست بزرگواري که اين مطلب را با يکي از خبرگزاري‌ها گفته‌اند تلفني صحبت کردم. از ايشان خواستم از اين تعداد زياد مديران قبل!!! اسم تعداي از آن ها را ببرند. ايشان نام سه نفر را اعلام کردند. يکي از آن ها که نام بردند، مدير نبود و دو نفر ديگر که اتفاقاً هنرمند هستند و البته در معاونت سينمايي دولت دهم مدير بودند از شوراي ارزشيابي درجه دو هنري دريافت کرده بودند. بنابراين اين موضوع که تعداد زيادي از مديران سينما در دوره‌ گذشته درجه يک هنري گرفتند، به هيچ وجه صحت ندارد. خوشبختانه ايشان سخنانشان را اصلاح کردند و در جايي گفتند که يک نفر از مديران درجه يک هنري گرفته‌اند! * اگر در دوره گذشته حتي ۵ نفر بي‌دليل درجه هنري گرفته باشند عذرخواهي مي‌کنم نيرومند در بخش ديگري از صحبت‌هايش اظهار داشت: شورا در دوره گذشته در طول هر سال به طور متوسط به ۱۶ تا ۲۰ هنرمند، درجه هنري اعطا مي‌کرد و در طول بيش از ۷ سالي که مسئوليت اين شورا برعهده بنده بود حدود ۱۴۰هنرمند نشان درجه يک هنري گرفتند و من از عملکرد شورا اينگونه دفاع مي‌کنم که اگر حتي ۵ نفر را معرفي کنند که اعطاي درجه يک هنري، استحقاق آنها نبوده است، من رسماً از همه عذرخواهي مي‌کنم، اما عقيده خود من اين است که از بين ۱۸ سينماگري که اخيراً نشان درجه يک هنري گرفتند، حتماً کساني هستند که توسط شوراي قبل، درجه يک هنري دريافت نمي‌کردند. به هرحال بايد توجه داشت اين ارزيابي نوعي داوري محسوب مي شود. ممکن است برخي به اين داوري ها نقدي داشته باشند.