ابوعلی سینا، آکتورسینمایی که پر از دروغ علمی است

دانستني ها/در سال 1986 ميلادي نواگوردون رمان نويس آمريکايي ، کتابي به نام طبيب نوشت که براساس زندگي جواني انگليسي به نام رابرت جريمي کول بود که در قرن يازدهم ميلادي و دوران اوج تفتيش عقايد و حکومت کليسا زندگي مي کرد. اين کتاب در سال 1375 توسط سيدجواد اشرف و تحت عنوان «حکيم» به فارسي ترجمه و از سوي انتشارات زرين در ايران منتشر شد. نواگوردون نويسنده آشنا و صاحب نامي در کشور ما نيست و بي ترديد ديدن رماني با عنوان حکيم به قلم اين نويسنده ناآشنا در نگاه اول ما را براي خريد آن ترغيب نمي کند اما دنباله عنوان کتاب که در نسخه اصلي وجود ندارد. توجه و تامل را بر مي انگيزد. «حکيم، از لندن تا اصفهان در محضر ابن سينا». در يک نگاه «طبيب» چگونه فيلمي است؟ پوريا ناظمي/«طبيب» فيلم خوش ساختي است . نه به اين معني که از نظر بازيگري داستان يا توليد، عظيم و شگفت انگيزباشد. اما به نظرم در مقياس خود، فيلمي ديدني است و از برخي جنبه ، از جمله بخش هايي از نورپردازي ، تصويربرداري، طراحي صحنه و صحنه هايي از بازيگري و گريم گاه خيره کننده مي شود. به خصوص براي ما که از نمايش هاي اغراق شده منفي از هر چيزي که مربوط به ايران باشد در فيلم هاي بزرگ خسته شده ايم. نکته اي که بايد درباره اين فيلم تاکيد کرد اين است که نبايد در انتظار ديدن فيلمي تاريخي يا زندگي نامه اي از ابن سينا باشيد چون در اين صورت به شدت نااميد مي شويد ولي اگر به چشم فيلمي خانوادگي به آن نگاه کنيد، لذت خواهيد برد. فيلم «طبيب» روايتي افسانه اي از دنياي شرق است. نويسنده و تهيه کنندگان آن سعي کرده اند تصوير نسبتا دقيقي از ايران قديم ارايه کنند. اما نبايد فراموش کرد براي آن ها قبل از دقت تاريخي آن چه اهميت داشته روايت و داستان بوده است. ابن سينا براي ما و براي مردم جهان نام شناخته شده اي است. ما چهره او را مي شناسيم. در واقع او يکي از معدود چهره هاي تاريخي ايران است که تصوير دقيقي از صورت او وجود دارد. ما با داستان زندگي او و فعاليت هايش هم آشنايي داريم و در کشورهاي غربي نيز ابن سينا يکي از چهره هاي شناخته شده اي است که درباره او و ايده هايش بسيار صحبت شده است. تصويري که بن کينگزلي از ابن سينا ارايه مي دهد شرايط اطراف او،رفتار آل بويه و سلجوقيان، پراکندگي هاي قومي و مذهبي اصفهان قرن 11 و داستان زندگي ابن سينا بخشي از يک داستان تخيلي است. فيلم طبيب را اگر قرار باشد با متر و مصداق دقت تاريخي بررسي کنيم با اثري مواجه خواهيم شد که به سرعت در اين آزمون مردود مي شود. اما در مقياس فيلم هايي که با چنين بودجه اي و در چنين حوزه اي ساخته مي شوند با يک داستان الهام گرفته از شخصيت هاي تاريخي طرف هستيم که به عنوان سرگرمي قابل تماشاست. البته که ابن سينا خودکشي نمي کند و البته که داستان تاريخي در آن دوران به گونه ديگري است اما فيلم و سازندگان آن نشان دادن واقعيت را وظيفه خود ندانسته، سعي کرده اند اثري تصويري از يک رمان و داستان ارايه کنند. در اين کار موفق هم بوده اند و حتي در مقايسه با بسياري از موارد مشابه شايد دقت بالايي نيز به خرج داده اند. امر مسلم اين است که بايد هر اثري را مورد نقد و ارزيابي قرار داد و قطعا زماني که آن اثر در رابطه ماست بايد نقد جدي تر و دقيق تري هم درباره آن انجام شود اما اين نکته را هم نبايد از نظر دور داشت که فيلم طبيب شايد از نقطه نظر وقايع تاريخي ما را ارضاء نکند اما نکته مثبت و مهم فيلم در ارتباط با شخصيت ابن سينا آن است که او در فيلم يک شخصيت برجسته ايراني است . او آن قدر معروف است که در دنياي ناشناخته غرب نامش براي طرفداران علم آشناست ديدن او و مصاحبت با او ارزش گذشتن از جان و پذيرفتن خطرات بسيار و ماجراجويي هاي تهورآميز را دارد. در کنار اين ها چيز ديگري که جالب و مهم است اين است که شخصيت اصلي فيلم در پايان فيلم با گرفتن کتابي حاوي تحقيقات ابن سينا و بردن آن به اروپا نشان مي دهد که آغاز روشنگري و دانش نوين در قرون وسطي از کجا آغاز شده است. بنابراين مي توان ابن سيناي فيلم طبيب را نماينده تمامي دانشمندان و علما و اديبان و آن بخش از حکمت شرق دانست که چراغ معرفت را در غرب روشن کردند. سازندگان فيلم شايد به عمد و شايد ناخواسته ابن سينا را همچون ققنوسي نشان دادند که در آتش مي سوزد اما در جايي دور و در انباشتي از جهل و تعصب، بار ديگر از خاکستر خود متولد مي شود. آن چنان که گفته اند علم و دانش مرز و قلمرو نمي شناسد.