خراسان/ روان‌شناسان معتقدند سیگار برای بسیاری از زنان نه صرفاً یک عادت، بلکه مکانیسمی برای مدیریت اضطراب و بازیابی احساس قدرت است

در سال‌های اخیر، آمارها حاکی از افزایش معنادار مصرف سیگار در میان زنان و دختران جوان در کشور است. براساس آماری که به تازگی اعلام شده، مصرف دخانیات در میان دختران با رشد ۱۳۵ درصدی همراه بوده است؛ پدیده‌ای که صرفاً نمی‌توان آن را نتیجه‌ تغییرات فرهنگی دانست. از منظر روان‌شناسی، سیگار بیشتر از آن‌که نشانه‌ انتخابی لذت‌جویانه باشد، به‌نوعی پاسخ به فشارهای روانی و هیجانی نهفته در زندگی فردی و اجتماعی زنان تبدیل شده است.

پناهگاه خاموش در حلقه‌های دود
از آن جا که بخش زیادی از مسئولیت‌ها و نقش‌های اجتماعی و خانوادگی بر دوش زنان است، احساس خستگی روانی، اضطراب مزمن و کمبود فضاهای امن برای تخلیه‌ هیجانی، آن‌ها را به‌سمت مکانیسم‌هایی سوق می‌دهد که آرامش لحظه‌ای ایجاد می‌کند. سیگار یکی از در دسترس‌ترین این مکانیسم‌هاست. کشیدن سیگار در عمل پیامی پنهان دارد: «می‌خواهم برای چند دقیقه از همه فاصله بگیرم.»
دودی که کنترل اوضاع را به دست می‌گیرد
از منظر روان‌تحلیل‌گرانه، این رفتار می‌تواند نوعی تلاش برای بازیابی کنترل در شرایطی باشد که زن احساس می‌کند بر وضعیت زندگی یا عواطف خود تسلط ندارد. دود سیگار در این جا استعاره‌ای از رهایی است. شکلی نمادین از خروج موقتی از قواعد اجتماعی یا فشار نقش‌های زنانه. به بیان دیگر، سیگار برای بسیاری از زنان، نه صرفاً یک عادت جسمی، بلکه مکان روانیِ آزادی است. عامل دیگر، فشار اجتماعی و نیاز به پذیرش گروهی است. در برخی محافل دوستانه یا فضاهای دانشگاهی، سیگار کشیدن به نشانه‌ای از جسارت یا مدرن بودن تبدیل شده است. برای زنان جوان، که در مرحله‌ شکل‌گیری هویت شخصی هستند، پذیرش اجتماعی و احساس تعلق اهمیتی حیاتی دارد. وقتی سیگار به بخشی از زبان غیرکلامی گروه تبدیل می‌شود، مقاومت در برابر آن دشوارتر خواهد بود.
از منظر شناختی، احساس استقلال و کنترل از جمله باورهای تقویت‌کننده در رفتار سیگار کشیدن زنان است. بسیاری از زنان سیگاری در مصاحبه‌ها بیان می‌کنند که سیگار برایشان نوعی «قدرت شخصی» است. ابزاری برای حفظ آرامش در موقعیت‌هایی که کنترل محیط از دست آن‌ها خارج است. در این معنا، دود سیگار نه اعتیاد، بلکه زبان بی‌کلامِ قدرت‌نمایی در برابر استرس است.
رسانه‌ها و تصویر زن جسورِ سیگاری
نمی‌توان از نقش رسانه‌ها و بازنمایی فرهنگی نیز چشم پوشید. در بسیاری از آثار سینمایی و تصاویر فضای مجازی، زن سیگاری با صفات خاصی مانند جسارت، بی‌پروایی و قدرت همراه می‌شود. این تصویر ذهنی در ناخودآگاه زنان جوان اثر می‌گذارد و سیگار را نه به عنوان خطر، بلکه نشانه‌ای از بلوغ یا هویت مستقل بازتعریف می‌کند. به‌ویژه برای دخترانی که در محیط‌های محدودکننده بزرگ شده‌اند، سیگار کشیدن نوعی مرزگذاری در برابر کنترل دیگران به نظر می‌رسد.
خلأ عاطفی و جایگزین‌سازی هیجانی
در عین حال، نباید فراموش کرد که خاستگاه اصلی این رفتار، اغلب در خلأ عاطفی و فشار روانی نهفته است. زنانی که با احساس تنهایی، اضطراب یا فقدان حمایت عاطفی مواجه‌اند، بیشتر در معرض جایگزین‌سازی هیجانی از طریق سیگار قرار می‌گیرند. این رفتار، در سطح ناخودآگاه، نوعی مراقبت از خود است، پاسخی ناپخته اما صادقانه به نیاز به آرامش و امنیت ذهنی.
بنابراین، برای کاهش این روند، نمی‌توان صرفاً به برخوردهای تنبیهی یا شعارهای سلامت تکیه کرد. باید نخست صداهای خاموش در پسِ دود سیگار را شنید. باید به زنان فضایی داد تا بدون قضاوت، درباره‌ خستگی‌های ذهنی و فقدان حمایت سخن بگویند. رویکرد روان‌شناسی می‌گوید: پیشگیری واقعی از اعتیاد، از درک زخم‌ها آغاز می‌شود، نه از منع رفتار. دود سیگار، نمادی است از نیازهای روانی فروخورده، ناگفته‌ها و ناکامی‌های هیجانی که در قالب رفتاری ظاهراً ساده نمود پیدا کرده است. اگر جامعه بخواهد از افزایش مصرف سیگار در میان زنان جلوگیری کند، باید از گفت‌وگو و توجه به روانِ خسته‌ آنان آغاز کند.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله