خراسان/ «به خرس سفید فکر نکن» همین جمله کافی است تا تصویر یک خرس قطبی فوراً در ذهن شکل بگیرد. این پدیده در روان‌شناسی با عنوان «مسئله خرس سفید» شناخته می‌شود. مفهومی که نشان می‌دهد تلاش برای سرکوب یک فکر، اغلب باعث بازگشت پررنگ‌تر آن می‌شود. این ایده در اواخر دهه ۱۹۸۰ توسط روان‌شناس دانشگاه هاروارد، دنیل وگنر توسعه یافت. الهام آن نیز به جمله‌ای از نویسنده مشهور روس، فئودور داستایفسکی بازمی‌گردد: «سعی کن به خرس قطبی فکر نکنی و خواهی دید که هر دقیقه به ذهنت می‌آید.»

چرا افکار سرکوب‌شده قوی‌تر بازمی‌گردند؟
به گزارش فرارو، بر اساس نظریه «فرایندهای طنزآمیز ذهن»، زمانی که می‌کوشیم فکری را کنار بزنیم، بخشی از ذهن ما ناخواسته در حال پایش آن فکر باقی می‌ماند تا مطمئن شود به آن فکر نمی‌کنیم. همین نظارت پنهان، باعث می‌شود آن فکر با قدرت بیشتری بازگردد و حتی بار هیجانی بیشتری پیدا کند. برای مثال، ممکن است «خرس سفید» شما خرید کالایی باشد که در توان مالی‌تان نیست. هرچه بیشتر تلاش کنید به آن فکر نکنید، میل شما برای داشتنش افزایش می‌یابد. یا پیش از یک جلسه مهم، مدام به خود بگویید «عصبانی نشو»، اما همین تاکید، اضطراب شما را بیشتر می‌کند.
به جای خرس سفید، دلفین آبی
راهکاری که وگنر و پژوهشگران پس از او پیشنهاد کرده‌اند، یافتن «نقطه تمرکز جایگزین» است، فکری که بتواند بلافاصله توجه ما را از خرس سفید منحرف کند. این فکر جایگزین را می‌توان «دلفین آبی» نامید. دلفین آبی در واقع یک جایگزین آگاهانه و از پیش تعیین‌شده است. هر زمان فکر مزاحم ظاهر شد، به‌جای جنگیدن با آن، تمرکز خود را به موضوعی دیگر منتقل می‌کنیم.اگر خرس سفید شما خرید خودرویی گران‌قیمت است، ممکن است ماجرا با یک جست‌وجوی ساده در اینترنت آغاز شود، سپس تماشای ویدئوهای بررسی و مقایسه و در نهایت تصمیمی عجولانه که بعداً پشیمانی به همراه دارد. اما اگر از پیش «دلفین آبی» خود را مشخص کرده باشید، به محض ظاهر شدن آن فکر، توجه‌تان را به گزینه‌ای دیگر معطوف می‌کنید، مثلاً برنامه‌ریزی برای سفری مقرون‌به‌صرفه یا بررسی خودرویی متناسب با بودجه‌تان. در مثال جلسه کاری نیز می‌توان به جای تکرار «عصبانی نشو»، جمله‌ای جایگزین انتخاب کرد: «من برای این جلسه آماده‌ام و می‌توانم آن را به‌خوبی مدیریت کنم.» در این حالت، انرژی منفی بالقوه به انرژی سازنده تبدیل می‌شود.
چرا این روش مؤثر است؟
نکته کلیدی این است: ما کنترلی کامل بر ورود افکار نداریم، اما می‌توانیم میزان توجه و ماندگاری آن‌ها را مدیریت کنیم. دلفین آبی با ارائه یک جایگزین مثبت و هدفمند، ذهن را از تمرکز مداوم بر فکر مزاحم دور می‌کند و به فرد احساس کنترل بیشتری می‌دهد. با استفاده مستمر از این روش، فرد می‌آموزد به جای غرق شدن در افکار منفی، آن‌ها را هدایت و از تبدیل شدن‌شان به هیجانات پایدار و فرساینده جلوگیری کند.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله