خراسان/ از نجات چند داوطلب کنکور در سیلاب سراوان تا یک درس مهم درباره نقش حمایت اجتماعی در موفقیت

در روز برگزاری کنکور در سال ۱۳۸۴، سیلابی شدید در منطقه سراوان سیستان و بلوچستان، راه دسترسی دانش‌آموزان یک روستا را مسدود کرد. ۱۰ دانش‌آموز در آستانه از دست دادن آزمونی بودند که برای بسیاری از نوجوانان، یکی از مهم‌ترین دروازه‌های ورود به آینده محسوب می‌شود. در نهایت، با انتقال هوایی آنان به زاهدان، امکان حضورشان در جلسه آزمون فراهم شد. در میان این دانش‌آموزان، خواهرانی از خانواده نصرت‌زهی بودند که سال‌ها بعد به پزشکانی متخصص تبدیل شدند. این روایت را می‌توان یک اتفاق موفقیت‌آمیز دانست، اما از منظر روان‌شناختی، معنای عمیق‌تری دارد: سرنوشت انسان فقط به توانایی‌های فردی او وابسته نیست؛ گاهی یک فرصت، حمایت اجتماعی و باور دیگران می‌تواند مسیر زندگی را تغییر دهد.

استعداد زمانی شکوفا می‌شود که فرصت دیده‌شدن داشته باشد
در روان‌شناسی، بارها درباره تفاوت میان «توانایی» و «عملکرد» صحبت می‌شود. ممکن است فردی توانایی بالایی داشته باشد، اما شرایط محیطی اجازه ندهد این توانایی به عملکرد واقعی تبدیل شود. دانش‌آموزی که در منطقه‌ای محروم زندگی می‌کند، ممکن است از نظر استعداد و انگیزه هیچ تفاوتی با دانش‌آموزی در یک شهر برخوردار نداشته باشد؛ اما امکانات آموزشی، دسترسی به معلم، کیفیت مدرسه، شرایط اقتصادی و حتی امکان حضور در یک آزمون می‌تواند نتایج کاملاً متفاوتی ایجاد کند. بنابراین وقتی از موفقیت یک فرد صحبت می‌کنیم، نباید فقط از «تلاش خودش» بگوییم. موفقیت، حاصل تعامل فرد و محیط است.

۱ حمایت اجتماعی فقط کمک کردن نیست
آنچه در داستان این دانش‌آموزان اهمیت دارد، فقط انتقال آنان با بالگرد نیست. پیام روان‌شناختی این اقدام هم مهم است: جامعه به این نوجوانان نشان داد که حضورشان در آزمون ارزشمند است و نباید به دلیل شرایطی که خارج از کنترلشان بوده، فرصتشان را از دست بدهند. حمایت اجتماعی، به‌ویژه در سال‌های نوجوانی، می‌تواند احساس ارزشمندی و خودکارآمدی را تقویت کند. وقتی نوجوان احساس می‌کند خانواده، معلم یا جامعه به توانایی او باور دارد، احتمال بیشتری دارد که در مواجهه با دشواری‌ها، به جای تسلیم شدن، راه‌حل جست‌وجو کند.
۲ مراقب افسانه «موفقیت فقط با تلاش فردی» باشیم

یکی از روایت‌های رایج درباره موفقیت این است که اگر کسی به اندازه کافی تلاش کند، حتماً موفق می‌شود. این نگاه، هرچند در ظاهر انگیزه‌بخش است، اما واقعیت پیچیده زندگی انسان را ساده می‌کند. تلاش مهم است؛ اما شرایط اولیه، فرصت‌ها، حمایت اجتماعی، کیفیت آموزش و حتی اتفاقات پیش‌بینی‌نشده نیز نقش دارند. سه خواهر نصرت‌زهی احتمالاً سال‌های طولانی برای رسیدن به جایگاه حرفه‌ای خود تلاش کرده‌اند؛ اما اگر در آن روز، فرصت حضور در کنکور از آنان گرفته می‌شد، ممکن بود مسیر زندگی‌شان کاملاً متفاوت شود.

فرصت‌سازان آینده
این داستان یک پیام مهم برای والدین، معلمان و سیاست‌گذاران آموزشی دارد: بزرگ‌ترین کاری که برای آینده یک نوجوان می‌توان انجام داد، ایجاد یک فرصت است. ما همیشه نمی‌توانیم شرایط زندگی کودکان و نوجوانان را تغییر دهیم، اما می‌توانیم نگذاریم یک مانع بیرونی، تمام ظرفیت‌های درونی آنان را خاموش کند. از نگاه روان‌شناختی، شاید ارزشمندترین بخش این ماجرا نه سه پزشک فوق‌تخصص، بلکه همان لحظه‌ای باشد که به چند نوجوان گفته شد: «شرایط سخت شده، اما هنوز می‌شود ادامه داد.» گاهی یک فرصت کوچک، مسیر یک زندگی را عوض می‌کند و گاهی، مسیر یک خانواده و حتی یک نسل را.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله