خراسان/چرا پرس‌وجو درباره نتیجه کنکور، حتی با نیت خیر، می‌تواند به فشارروانی، مقایسه و احساس قضاوت‌شدن دامن بزند؟چرا پرس‌وجو درباره نتیجه کنکور، حتی با نیت خیر، می‌تواند به فشارروانی، مقایسه و احساس قضاوت‌شدن دامن بزند؟
فصل اعلام نتایج آزمون سراسری که فرا می‌رسد، فضای روانی جامعه ناگهان دستخوش التهابی همگانی می‌شود.دراین میان، فضا به دوگروه کاملاً متمایزتبدیل می‌شود: یک گروه، نوجوانانی که ماه‌ها زیربارفشارسنگین درس،کتاب و تست زیسته‌اند و اکنون با قلبی تپنده منتظر روشن شدن وضعیت آینده تحصیلی خود هستند؛ وگروه دیگر، اطرافیان دلسوزیا کنجکاوی که ناخودآگاه با یک پرسش پنج‌کلمه‌ای، به استقبال آنان می‌روند: «خب، رتبه‌ات بالاخره چند شد؟!»
احوال‌پرسی ناخوشایند
درنگاه نخست، شاید تصورشود پشت این سوال هیچ سوءنیتی نیست. معمولاً این پرسش درلفافه«پیگیری احوال»، «تبریک زودهنگام» یا «محبت خویشاوندی» مطرح می‌شود. اما حقیقت این است که ازدیدگاه روان‌شناختی، این سوال به ظاهربی‌خطر، حامل بارهیجانی بسیارمخربی است. برای نوجوانی که شاید رتبه‌اش با آرزوهای خودش یا انتظارات سنگین خانواده همخوانی ندارد، پاسخ به این پرسش درست شبیه به باز کردن پانسمان یک زخم تازه درملأعام است.
ارزش انسان به چند رقم خلاصه نمی‌شود
نخستین آسیب این نوع سوالات، پدیده «ارزش‌گذاری شرطی» است. وقتی نخستین کلام ما با یک جوان پس ازاعلام نتایج، بازجویی درباره رتبه اوست، این پیام خطرناک و ناخودآگاه را به روان او مخابره می‌کنیم: «ارزش انسانی، عزت‌نفس و جایگاه تو در خانواده،درگروِ این رقم چند رقمی است». کنکوردرذات خود فرایندی پراسترس است، حال اگرداوطلب حس کند احترام و پذیرش اجتماعی‌اش فقط وابسته به همین رتبه است، درصورت عدم کسب نتیجه دلخواه، با افت شدید عزت‌نفس، احساس بی‌کفایتی مطلق و احساس شرم درونی روبرو خواهد شد. این درحالی‌است که هوش هیجانی، خلاقیت، تعهد اخلاقی و مهارت‌های فردی هیچ‌گاه درقاب یک آزمون تستی چندساعته سنجیده نمی‌شوند.
قرارنیست کارنامه را به همه نشان دهیم
درفرهنگ تعاملات اجتماعی سالم، احترام به حریم خصوصی افراد یک اصل خدشه‌ناپذیراست. همان‌طورکه درعرف اخلاقی، پرسیدن از رقم دقیق درآمد ماهیانه، وزن اشخاص، جزئیات بیماری‌ها یا مسائل خصوصی زناشویی رفتاری نامناسب و ناپسند تلقی می‌شود، آگاهی ازکارنامه و رتبه کنکورهم در زمره خصوصی‌ترین حریم‌های تحصیلی فرد قراردارد. این حق بنیادی هرداوطلب است که تصمیم بگیرد نتیجه تلاشش را با چه کسانی، درچه زمانی و چگونه مطرح کند. واقعیت ساده این است: اگر فردی از رتبه خود رضایت داشته باشد و تمایلی برای اشتراک‌گذاری ببیند، بدون نیاز به اصرار، پرس‌وجو یا تماس تلفنی دیگران، آن را به اشتراک خواهد گذاشت. سکوت داوطلب به معنای تمایل او به حفظ حریم شخصی است.
مسابقه مقایسه
پیامد ناگوار پرسیدن رتبه، معمولاً در همان نقطه تمام نمی‌شود، بلکه آغازی است بر مقایسه‌های دردناک فامیلی: «حیف شد، اگریک سال دیگرمی‌خواندی بهتر بود!» یا «فلان فرزند فامیل با امکانات کمتر رتبه دورقمی آورد». این جملات به ظاهر راهگشا، خنجری است بر روان خسته نوجوانی که بیش از هر زمان دیگر به احساس امنیت و شنیده شدن بدون قضاوت نیازدارد. سرزنش‌های ناشی ازمقایسه، زمینه‌ساز بروز اضطراب فراگیر، انزوای اجتماعی و حتی گسست عاطفی فرزندان ازبسترخانواده وفامیل دراین دوران حساس است.
به جای رتبه‌ات چند شد، چه بگوییم؟
اگرواقعاً دغدغه حمایت روانی و همراهی با فرزندان کنکوری اقوام، دوستان و آشنایان را داریم، بهتر است که ادبیات گفتاری خود را پالایش کنیم و به جای واکاوی عدد رتبه، این الگوهای حمایتی را به کار بگیریم:«خداقوت بابت یک سال تلاش مستمری که داشتی؛ فارغ از هر نتیجه‌ای، پشتکار تو برای ما محترم و ارزشمند است.»«روزهای پرفشاری را پشت سرگذاشتی؛ حالا بهترین فرصت است که استراحت کنی و برای روحیه‌ات وقت بگذاری.»«زندگی بسیار وسیع‌تر ازیک آزمون است؛ مسیر موفقیت بن‌بست ندارد و ما همیشه در کنارت هستیم.»
به جای رتبه تلاشش را ببین
کنکورصرفاً یک نقطه عطف یا یک گذرگاه آموزشی میان ده‌ها مسیر پیش‌روی انسان است، نه معیارسنجش شرافت، لیاقت یا آینده یک جوان. دراین روزهای حساس، بیایید به جای ترازوی ارزیابی و بازپرسی، پناهگاهی امن و سرشار از پذیرش بی‌قیدوشرط برای فرزندانمان باشیم.
رتبه‌ات چند شد؟
1405/07/12 - 11:41
394
1405/07/12 - 11:41
