خراسان/ چرا تغییر مقطع تحصیلی در کودکان اضطراب ایجاد می‌کند و والدین چطور می‌توانند به سازگاری آن‌ها با شرایط تازه کمک کنند؟
نویسنده: سعیده سادات اکبرزاده | کاندیدای دکتری تخصصی روان‌شناسی
بسیاری از والدین می‌گویند: «فرزندم قبلاً خودش تنها به مدرسه می‌رفت، اما حالا که مدرسه یا مقطعش عوض شده، انگار آدم دیگری شده است.» این تغییر رفتار تصادفی نیست. اضطراب تغییر مقطع با اضطراب جدایی متفاوت است. کودک از جدا شدن از شما نمی‌ترسد، بلکه از ورود به جهانی ناشناخته با قوانین تازه می‌هراسد. او نمی‌داند معلم جدید سختگیر است یا مهربان، همکلاسی‌ها او را می‌پذیرند یا مسخره‌اش می‌کنند و آیا از پس درس‌های دشوارتر برمی‌آید یا نه. این «ناشناخته بودن» برای مغز کودک، حکم یک تهدید واقعی را دارد.
چرا این سنین حساس‌اند؟
در ورود به پایه اول، کودک از دنیای بازی به دنیای «عملکرد» پرتاب می‌شود. در ورود به متوسطه اول، با چند معلم، چند کتاب و انتظار استقلال بیشتر روبه‌رو می‌شود و در متوسطه دوم، ترس از آینده، کنکور و انتخاب رشته به آن اضافه می‌شود. در هر سه نقطه، کودک یا نوجوان موقعیتی داشته که اکنون باید آن را رها کند و موقعیت تازه‌ای بسازد. این فرایند، ذاتاً اضطراب‌آور است.
نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفت
در این شرایط، نشانه‌ها بیشتر شناختی و اجتماعی هستند:
۱. نگرانی افراطی درباره عملکرد، «اگر از پس درس‌های جدید برنیایم و خراب کنم، چه می‌شود؟»
۲. ترس از قضاوت، «بچه‌ها مسخره‌ام می‌کنند، معلم فکر می‌کند من خنگم.»
۳. کمال‌گرایی ناگهانی، پاک کردن مکرر مشق، ترس از اشتباه.
۴. اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی جدید، تمایل ندارد با کسی حرف بزند.
۵. شکایت جسمی مخصوص صبح‌های مدرسه (نه در همه اوقات).
۶. پرسش‌های وسواس‌گونه، «اگر گم شوم؟ اگر زنگ را نفهمم؟»
۷. افت تمرکز و بی‌قراری در کلاس.
راهکارهای متناسب با اضطراب
آشنایی با «ناشناخته»| پیش از شروع سال تحصیلی، مدرسه را از نزدیک ببینید و محل کلاس، سرویس بهداشتی و بوفه را به کودک نشان دهید. هرچه مجهولات کمتر شود، آژیر خطر مغز ضعیف‌تر می‌شود.
شبیه‌سازی سناریو| با کودک تمرین کنید: «اگر معلم سؤالی پرسید که نمی‌دانستی، چه می‌گویی؟» پاسخ‌های آماده مانند «می‌توانم بعداً جواب بدهم؟» به او حس کنترل می‌دهد.
عادی‌سازی اشتباه| از اشتباهات خودتان در دوران مدرسه برای فرزندتان بگویید. پیام پنهان این کار آن است که «اشتباه کردن، پایان دنیا نیست.»
تمرکز بر مهارت، نه نتیجه| به جای «حتماً باید نمره ۲۰ بگیری»، بگویید: «همین که تلاشت را بکنی، کافی است.» این جمله فشار کمال‌گرایی را کم می‌کند.
ساخت یک «نقطه اتصال»| اگر امکان دارد، پیش از شروع سال تحصیلی با یکی از همکلاسی‌های آینده فرزندتان ارتباط بگیرید. داشتن حتی یک آشنا، اضطراب ورود را به‌شدت کاهش می‌دهد.
آموزش خودگویی مثبت| به کودک بیاموزید در لحظه اضطراب به خود بگوید: «این حس، جدید و کمی ناراحت‌کننده است، ولی من قبلاً هم چیزهای سخت را پشت سر گذاشته‌ام.»
هماهنگی با مشاور یا معلم مدرسه| از قبل به مدرسه اطلاع دهید که کودک در حال سازگاری با شرایط جدید است. معلمی که آگاه باشد و حمایت کند، بزرگ‌ترین سپر، در برابر اضطراب است.
چه زمانی نگران شویم؟
اگر اضطراب بیش از چهار هفته ادامه یافت، کودک از رفتن به مدرسه امتناع کامل کرد، یا نشانه‌های افسردگی مانند بی‌حالی و بی‌علاقگی به همه‌چیز ظاهر شد، مراجعه به روان‌شناس کودک ضروری است. درمان شناختی-رفتاری و مهارت‌آموزی اجتماعی، از مؤثرترین رویکردها در این زمینه هستند.
اضطراب تغییر مقطع، نشانه ضعف نیست؛ ترس از ناشناخته است. کودک شما در حال بزرگ شدن است و مغزش در حال بازسازی نقشه جهان. کار شما این نیست که نقشه را برایش بکشید؛ کار شما این است که چراغ‌قوه‌ای در دستش بگذارید و بگویید: «برو جلو، من پشتت هستم.»
ترس از ناشناخته‌ها در مدرسه
1405/07/21 - 14:00
798
1405/07/21 - 14:00
