فرهمندپور: حرف‌های فمینیست‌ها درد زنان استان‌ها نیست، حرف‌های ما طلبه‌ها هم درد آنها نیست

مهرخانه/در تعدد زوجات ما مي‌توانستيم آن را چندوجهي ببينيم، اما نديديم و فکر کرديم وظيفه ما فقط حفاظت از اين حکم ديني است. به بندرعباس که سفر کرده بودم، امام جمعه اين شهر به خاطر وضعيت زناني که به دليل سوءاستفاده از اين حکم قرباني شده بودند و کسي هم به داد آنها نمي‌رسيد، اشک مي‌ريخت. در کنار صيانت از اين حکم شرعي که درصدد حل يک مسئله اجتماعي است، مسئله‌هايي که اين زنان با آن مواجه هستند نيز بايد مورد پژوهش قرار گيرد. مراسم افتتاحيه مرکز تحقيقات زن و خانواده؛ واحد تهران، صبح پنجشنبه در محل اين مرکز برگزار شد. در اين مراسم دکتر فهيمه فرهمندپور؛ مشاور امور بانوان وزارت کشور و رييس مرکز مطالعات زن و خانواده دانشگاه تهران و دکتر فريبا علاسوند؛ عضو هيئت علمي مرکز تحقيقات زن و خانواده، در ميزگرد تخصصي با عنوان «بايسته‌هاي پژوهش و نحوه تعامل مراکز پژوهشي در عرصه زن و خانواده» به بيان ديدگاه‌هاي خود پرداختند. در ابتداي اين نشست فاطمه قاسم‌پور؛ عضو هيئت علمي مرکز تحقيقات زن و خانواده بيان کرد: دغدغه‌اي که موجب طراحي اين نشست شد، خلأ نظريه‌پردازي در حوزه زنان است؛ همان‌طورکه مقام معظم رهبري در نشست انديشه‌هاي راهبردي، يکي از مهم‌ترين مسايل زنان در اين عرصه را خلأ نظريه‌پردازي عنوان کردند، مرکز تحقيقات زن و خانواده که يک نهاد پژوهشي است امروز در افتتاحيه رسمي دفتر تهران، اين نشست را طراحي کرد تا اين دغذغه با حضور پژوهشگران اين عرصه بررسي شود و در مورد آن بحث و تبادل نظر ضورت گيرد و موانع پژوهش‌هاي مبتني بر نيازهاي جامعه مخاطب، احصا گردد. بسياري، دور باطل مي‌زنند و با استفاده از پژوهش‌هاي کشورهاي ديگر، مسايل جامعه ما را مطالعه مي‌کنند در ابتداي اين ميزگرد علاسوند با بيان اين‌که صحبت‌هاي خود را در دو محور پيگيري خواهد کرد، عنوان داشت: محور اول در خصوص پژوهش و ضرورت آن در حوزه مطالعات زن و خانواده است. ما بايد به سمت پژوهش‌هاي جدي‌تر در اين عرصه برويم. مشکل اول به خصوص در حوزه پژوهش‌هاي غيرديني در اين عرصه، اين است که پژوهش زنان يک پژوهش عيني است و بسياري، دور باطل مي‌زنند و با استفاده از پژوهش‌هاي کشورهاي ديگر، مسايل جامعه ما را مطالعه مي‌کنند که بسياري از اين پژوهش‌ها نيز مربوط به دهه‌ها 60 و 70 ميلادي است. البته ما انتظار داشتيم اعضاي اين تفکر از کليدواژه‌هاي جديدي براي تحليل مسايل زنان استفاده کنند، اما متأسفانه تحقيقات روزآمدي نديدم. حتي به نگاه‌هاي متکثر در کشورهاي ديگر نيز توجهي نداشتند و اين مسئله، اين بي‌اعتمادي را به وجود مي‌آورد که دغدغه‌ها بيشتر سياسي است. وي افزود: کماکان منازعه بين ادبيات توسعه و مخالف توسعه وجود دارد. ادبيات مخالف توسعه تکليف خود را از نظر علمي مشخص نکرده است. از سوي ديگر، مقام معظم رهبري از واژه پيشرفت به جاي توسعه استفاده کرده‌اند، اما بايد ببينيم اين پيشرفت در حوزه زنان به چه معناست؟؛ کماکان مفهوم برابري در جهان مسلط است، اما ما هنوز نتوانسته‌ايم تکليف خود را با برابري مشخص کنيم. دين، پرچم‌دار برابري است، اما بايد ببينيم چرا دايم اينگونه معرفي مي‌شويم که مي‌خواهيم زاويه مشخصي با برابري داشته باشيم. صرفاً ادبيات مخالفان توسعه کفايت نمي‌کند. فقدان مسئله‌يابي براساس فهم بومي از مسايل عضو هيئت علمي مرکز تحقيقات زن و خانواده با اشاره به فقدان مسئله‌يابي براساس فهم بومي از مسايل، خاطرنشان کرد: در جلسه‌اي که فمينيست‌ها تشکيل داده بودند به اين نتيجه رسيدند که در رابطه با مسايل زنان نياز به ايران‌گردي دارند. آنها مي‌گفتند وقتي در يکي از استان‌هاي جنوبي ديدگاه برابري را مطرح کرديم، اولين مخالفان آن زنان بودند، زيرا مسايلي مانند اشتغال و برابري به کار آنها نمي‌آمد، اما معتقد بودند مهريه مزيتي براي آنهاست. اين مسئله فاصله بين فهم زنان توده و فعالان زن را نشان مي‌دهد. نهادهاي پژوهشي بايد مسايل زنان را از شهرستان‌ها و استان‌ها بگيرند و بعد به سمت پايتخت بيايند؛ نه برعکس وي در ادامه گفت: ما گاهي فکر مي‌کنيم تمام مسايل زنان کشور مسايل زنان پايتخت است، اما نهادهاي پژوهشي بايد مسايل زنان را از شهرستان‌ها و استان‌ها بگيرند و بعد به سمت پايتخت بيايند؛ نه برعکس. کسي از عواقب وخيم مشکلات زنان خبر ندارد و مسئله‌ها گاهي فانتزي و مسئله زنان طبقه متوسط پايتخت‌نشين مي‌شود. پژوهش نياز به جريان آزاد دارد، اما اگر پژوهشگر احساس آزادي نکند، منتهي به ايجاد علم فرمايشي مي‌شود. اگر دانشمند از بحث‌کردن بترسد، به نتايج خوبي نمي‌رسد. حتي ما نياز به اعلام يک کمپين علمي داريم تا تمام طرفين دعوا بر سر يک ميز بيايند. در ادامه فهيمه فرهمندپور با اشاره‌ به پيشينه تحصيلات و فعاليت‌هاي خود گفت: من مجموعه‌اي از تجارب متنوع دارم که در اينجا براساس آن تجربيات صحبت مي‌کنم. از 12 سالگي مطالعه و درس و بحث در حوزه علميه را آغاز کردم و در اين 33 سال، فرصت حضور در دانشگاه و تحصيل در چند رشته دانشگاهي را به‌طور هم‌زمان داشتم و توانستم سرمايه ارزشمند حوزه را به محک واقعيت‌هاي علمي در دانشگاه بزنم. بعد هم فرصت حضور در عرصه‌هاي مديريتي را پيدا کردم و دانستم چگونه مي‌توانم از تجربياتم در عرصه مديريت استفاده کنم. الان هم يک سال و نيم است فرصت کردم در فضاي اجرا وارد شوم. اين چهار عرصه متفاوت تجربه، منظومه واقع‌بينانه‌اي براي من به وجود آورده است که متکي بر آنها صحبت مي‌کنم. در اين يک سال سفرهاي زيادي به روستاها و استان‌ها داشتم و از جمع زنان فرهيخته گرفته تا زندان زنان حضور پيدا کردم و مستندات عرايض من اينهاست. هم‌چنان‌که حرف‌هاي فمينيست‌ها درد آن استان‌ها نيست، حرف‌هاي ما طلبه‌ها هم درد آنها نيست مشاور امور بانوان وزارت کشور بيان داشت: اشاره کردند که چقدر نهادهاي علمي درگير شرايط ميدان هستند؟؛ خانم علاسوند اين مسئله را متوجه کساني دانستند که با مباني غربي غيربومي پژوهش مي‌کنند، اما علاوه برآن، من اين مسئله را به طور جدي متوجه حوزه‌هاي دروس و پژوهش حوزوي و ديني مي‌دانم؛ هم‌چنان‌که حرف‌هاي فمينيست‌ها درد آن استان‌ها نيست، حرف‌هاي ما طلبه‌ها هم درد آنها نيست. چه مي‌شود در ميان زنان جامعه ما ورود به اشتغال و نان‌آوري دغدغه شده است؟/ دغدغه خانواده در مردان کاسته شده است وي خاطرنشان کرد: وقتي مقام معظم رهبري مي‌گويند اشتغال زنان اولويت ما نيست، در اين مسئله ترديد نکنيد، اما چه مي‌شود در ميان زنان جامعه ما ورود به اشتغال و نان‌آوري دغدغه شده است؟ بخشي از اين مسئله به شرايط اقتصادي برمي‌گردد، اما ما آنقدر که براي زنان بايد و نبايد تعيين کرده‌ايم؛ چه بايد بکنيد و چه نبايد بکنيد را براي مردان تعريف نکرده‌ايم. دغدغه خانواده در مردان کاسته شده است. اگر قرار است مراکز علمي ديني به اشتغال زنان موضع بگيرند، بايد ببينند چه شده که اين اتفاق افتاده است. ما مخالف‌خواني کرديم، اما مفهوم‌سازي نکرديم. هنوز اشتغال و ممانعت از ورود زنان به عرصه‌هاي مديريتي دغدغه جامعه ماست، اما بايد ببينيم چه اتفاقي افتاده که اين مسئله دغدغه زنان شده است مشاور امور بانوان وزارت کشور اظهار داشت: مسايل زنان را حل کنيد و به پرسش‌هاي جامعه پاسخ دهيد. وقتي از من در مورد تعدد زوجات مي‌پرسند، مي‌گويم براي اين‌که دين بايد پاسخي به مسئله واقعي جامعه باشد، اما دغدغه و مسئله جامعه فقط اين نيست. هنوز اشتغال و ممانعت از ورود زنان به عرصه‌هاي مديريتي دغدغه جامعه ماست، اما بايد ببينيم چه اتفاقي افتاده که اين مسئله دغدغه زنان شده است. ما بايد تعامل بين بخش‌هاي علمي در گذشته را آسيب‌شناسي کنيم تا ببينيم چه مشکلاتي در اين تعامل وجود داشته که ادامه پيدا نکرده است. لزوم توجه به مسايل کاربردي زنان در ادامه اين نشست، مشاور امور بانوان وزارت کشور با اشاره به اين‌که به جاي پرداختن به مسايلي که قرار است تنها مشکلات نظري را حل کند، بايد به مسايل کاربردي نيز فکر کنيم، اظهار داشت: مقام معظم رهبري فرمودند 3 مشکل را حل کنيد. ما احتياج به نظريه‌پردازي داريم، اما محتواي نظريه‌هاي ما قرآن و حديث است. از سوي ديگر نيازمند گفتمان‌سازي هستيم؛ يعني دستاورد علمي مثل هوا براي مردم در معرض تنفس قرار گيرد و در مرحله بعد نيز اين گفتمان اجرايي شود. عناوين کلي مشکلات بايد تبديل به دغدغه شوند. مشکل امنيت زنان در ابعاد مختلف در سطح کشور فرهمندپور عنوان داشت: مشکل امنيت زنان به‌طور ‌جدي در سطح کشور وجود دارد. اين امنيت ابعاد مختلفي دارد که بخش جدي آن به امنيت خانوادگي برمي‌گردد. تعدد زوجات، ازدواج موقت و طلاق‌هاي شرعي بدون ثبت رسمي و قانوني احساس امنيت زنان را تهديد مي‌کند. مشکل ديگر زنان، امنيت معيشت است. بسياري از زنان ما دغدغه لقمه سفره فرزندانشان را دارند و براي همين به شغل و وام گرفتن فکر مي‌کنند. حل اين مسايل نياز به تربيت جامعه مردان وگفتمان‌سازي دارد. چقدر زن‌ها را درست کنيم تا جامعه درست شود؟! وي افزود: مشکل ديگر ما امنيت اجتماعي و برخورد با آسيب‌هاي اجتماعي است. زنان ويژه امروز مهم‌ترين عامل انتقال بيماري‌هاي مقاربتي هستند. در مورد آنها چه کنيم؟ آنها را به رسميت بشناسيم و ياد بدهيم که رفتارشان را با کمترين آسيب بهداشتي انجام دهند يا اين که چشم‌مان را به روي آنها ببنديم؟ بزه‌هاي خرد و دختران فراري از ديگر آسيب‌هاي اجتماعي هستند که بايد ببينيم چه برخوردي بايد داشته باشيم که مناسب باشد. افسردگي در ميان دختران، ناشي از احساس نابرابري، بازماندگي از خانواده، رشد و تحصيل نيز از اين مسايل موجود در ميان زنان است که بايد ببينيم با وضع موجود چه مي‌توان کرد.