سلامت/ دردهای قاعدگی بعد از روز سوم را جدی بگیرید

برترين ها/ شايد برايتان عجيب باشد اما خانم‌هايي هستند که دردهاي دوره ماهانه‌شان از روز دوم و سوم بيشتر شده و حتي تا بعد از اتمام قاعدگي نيز رفع نمي‌شود! حتي بدتر از آن در هر سيکل اين درد بيشتر از ماه قبل مي‌شود و هميشه لکه بيني دارند. در اين موارد بايد به بيماري «اندومتريوز» مشکوک شد و تست‌هاي لازم را انجام داد و اگر تشخيص تاييد شد هرچه سريع‌تر درمان را آغاز کرد زيرا اين بيماري مي‌تواند منجر به خونريزي‌هاي شديد و نازايي شود. دکتر آزيتا صفارزاده، متخصص زنان و فوق تخصص نازايي و لاپاراسکوپي در اين مقاله در اين باره توضيح مي‌دهد. وقتي بافت رحم به داخل رحم اکتفا نمي‌کند! کاشته شدن بافت رحم در قسمتي غير از جدار داخلي رحم را «اندومتريوز» مي‌گويند. بافت داخل رحم «آندومتر» نام دارد و اين بافت ممکن است به دلايل مختلفي در مکان‌هايي به غير از رحم کاشته شود. براي مثال اگر هنگام دوره ماهانه خون به جاي اينکه خارج شود، از لوله‌ها به داخل حفره شکمي بريزد ممکن است منجر به اندومتريوز شود. عوامل ارثي نيز مي‌توانند باعث شوند از ابتداي تولد بافت آندومتر در جايي خارج از حفره آندومتر براي مثال داخل شکم، تخمدان و گاهي حتي در روده، زانو و ريه کاشته شود. همچنين تغييرات بعدي سلول‌ها نيز ممکن است باعث شود اين سلول‌ها تبديل به بافت لايه پوشاننده داخلي رحم شوند. البته به تازگي آلودگي هوا نيز يکي از عوامل افزايش وقوع اين بيماري در خانم‌ها ذکر شده است. معمولا مقدار کمي از خون دوره ماهانه به داخل شکم برمي‌گردد اما اگر راه خروجي بسته شده باشد، يعني راهي که خون بايد از طريق آن از رحم به طرف واژن و به بيرون بيايد به علتي دچار اختلال باشد اين مي‌تواند باعث برگشت خون بيشتر و اندومتريوز شود. براي مثال ممکن است در سوراخ داخلي يا خارجي دهانه رحم تنگي وجود داشته باشد يا چسبندگي يا ناهنجاري‌هاي رحمي از جمله رحم‌هاي دوشاخ، سپتوم دار، تک شاخ و... يا در قسمت دهانه خروجي ناهنجاري مطرح باشد. تمام اين عوامل مي‌توانند باعث شوند خون به داخل شکم برگردد. البته يکي از دلايل کمتر شايع آن نيز پرده بکارت است که در اين حالت باقي ماندن خون در واژن و داخل رحم مي‌تواند منجر به اندومتريوز شود. راه‌هاي تشخيص تنها راه تشخيص قطعي اندومتريوز انجام لاپاراسکوپي و ديدن حفره شکم است. البته اين کار معمولا در مرحله اول انجام نمي‌شود چون به هرحال نوعي عمل جراحي محسوب مي‌شود. اما اگر در تشخيص بيماري واقعا به مشکل بربخوريم اين کار را انجام مي‌دهيم. علاوه بر اين، يکي از راه‌هاي جديدي که بسيار کمک‌کننده بوده است. استفاده از ام‌آر‌آي و انجام تستي به نام 125CA است. اين تست تا حد زيادي به تشخيص اندومتريوز کمک مي‌کند، زيرا مارکرها معمولا در اين افراد افزايش پيدا مي‌کنند. مواردي بوده است که بيمار فکر مي‌کرده بواسير يا هموروئيد دارد و به دنبال درمان آن بوده است. اما پزشک در معاينه و سونوگرافي «اندورکتال» متوجه نقاط آبي رنگ و قهوه‌اي رنگي شده است که از آنها خون دفع مي‌شود بدون اينکه در آن قسمت واريس مهمي وجود داشته باشد. بواسير در حقيقت واريس وريدهاي ناحيه روده است اما اين نقاط تکي هستند و دورشان عروق خاصي نيست و با اين حال خونريزي مي‌کنند. اندومتريوز مي‌تواند به‌راحتي با بواسير اشتباه گرفته شود. قاعدگي هاي خيلي دردناک و لکه بيني داريد؟ علائم بيماري اندومتريوز متعدد و غيراختصاصي هستند. يکي از شايع‌ترين علائم آن دردهاي هنگام دوره ماهانه است که در روزهاي سوم و چهارم معمولا بدتر مي‌شود، درست برعکس افراد عادي که دردهايشان روز اول و دوم بيشتر است. حتي بعد از اتمام دوره ماهانه نيز مدت زيادي طول مي‌کشد تا اين درد کاملا از بين برود. متاسفانه درد هنگام دوره ماهانه با گذشت زمان بدتر مي‌شود، يعني هرماه بيمار احساس مي‌کند از ماه قبل بدتر شده است چون نقاط اندومتريوز هربار خونريزي بيشتري خواهند داشت و درد شديدتر مي‌شود. البته حتما دليلي ندارد خونريزي نيز به همراه درد بيشتر از 7 روز طول بکشد اما متاسفانه يکي از علائم اين افراد لکه بيني است که ممکن است بيش از 7 روز هم مشاهده شود. گاهي اوقات اين بيماري با کيست‌هاي داخل تخمدان همراه است که اين کيست‌ها نيز باعث درد شديد هنگام دوره ماهانه مي‌شوند. در اين افراد اگر سونوگرافي انجام دهيم کيست‌هايي را در تخمدان مي‌بينيم که داخل‌شان خون است. اين کيست‌ها «کيست شکلاتي» نام دارند و به راحتي مشخص مي‌شوند. از ديگر علائم اندومتريوز مي‌توان به درد هنگام نزديکي و لکه بيني بين دو عادت ماهانه اشاره کرد. علاوه براين، گاهي اوقات در معاينه پشت رحم يا کلدوساک خلفي، بيمار دردهايي را احساس مي‌کند که اين دردها نيز به دليل نقاط اندومتريوز در پشت رحم ايجاد مي‌شوند. خانم هاي مسن نگران نباشند اندومتريوز امروزه ديگر در سن و سال خاصي اتفاق نمي‌افتد. اين بيماري معمولا در افراد بالاي 25 تا 30 سال ايجاد مي‌شد اما هم‌اکنون بيمارهاي 17، 18 و 19 ساله نيز داريم. برخي افراد معتقدند، هرقدر قاعدگي فرد در سن پايين تري شروع شود در خطر بيشتري براي ابتلا به اين بيماري وجود دارد اما اندومتريوز با اين موضوع ارتباط زيادي ندارد و بيشتر به نژاد فرد، آلودگي هوا و عواملي که مانع خروج خون مي‌شوند ارتباط دارد. وزن مناسب، رژيم غذايي سالم و ورزش همگي در ايجاد اين بيماري موثر هستند. بايد بدانيد از لحاظ تئوريکي، احتمال وقوع اين بيماري بعد از يائسگي وجود ندارد زيرا ديگر هورموني وجود ندارد و عادت ماهانه‌اي اتفاق نمي‌افتد. درمان مجردها و متاهل‌ها متفاوت است؟ درمان اين بيماري بستگي دارد به اينکه آيا بيمار مي‌خواهد باردار شود يا خير. اگر بيمار ازدواج نکرده باشد و هنوز تمايل به باروري نداشته باشد معمولا از درمان‌هاي نگهدارنده يعني درمان‌هاي دارويي استفاده مي‌شود تا بيمار اعمال جراحي کمتري را متحمل شود. براي مثال مي‌توان به صورت مداوم از قرص‌هاي ضدبارداري استفاده کرد. به اين ترتيب که بيمار قرص‌ها را 6 ماه مي‌خورد و يک ماه استراحت مي‌کند. در اين 6 ماه قرص‌ها اکثرا بايد به طور پشت‌سر هم خورده شود يعني هر جعبه قرصي که تمام مي‌شود جعبه بعدي بايد بلافاصله شروع شود تا دوره ماهانه اتفاق نيفتد و نقاط اندومتريوز خونريزي نداشته باشند. مرحله بعدي استفاده از آمپول‌هاي «دکاپپتيل» يا «ديفرلين» است که اين آمپول‌ها 28 روز يک بار تزريق مي‌شوند و باعث يائسگي دارويي يا يائسگي کاذب مي‌شوند. به اين ترتيب بيمار عادت ماهانه نمي‌شود و خونريزي و درد نخواهد داشت. اما متاسفانه همه اين داروها، چه قرص‌هاي ضدبارداري و چه آمپول‌ها عوارض جانبي خود را دارند. با اين حال اگر بيماري چند بار عمل شده باشد و سنش هنوز کم باشد و ازدواج نکرده باشد مي‌تواند به صورت نوبتي از اين داروها استفاده کند. يعني 6 ماه قرص بخورد و 3 ماه آمپول بزند و بعد دوباره 6 ماه قرص بخورد و... تا روزي که بخواهد بچه‌دار شود. متاهل‌ها هرچه زودتر بچه‌دار شوند! اگر بيمار در مرحله‌اي باشد که مي‌خواهد اقدام به بارداري کند و در عين حال کيست بزرگي نداشته باشد بهتر است سريع تر از داروهاي کمک باروري استفاده کند تا هرچه زودتر باردار شود. به ياد داشته باشيد اين افراد گاهي اوقات گرفتگي لوله‌هاي رحمي پيدا مي‌کنند که با گرفتن عکس رحمي مي‌توان متوجه شد آيا مي‌توانند با اين شرايط باردار شوند يا خير. تعجيل در بارداري اين افراد ضروري است زيرا هرقدر که مي‌گذرد قدرت باروري‌شان کاهش پيدا مي‌کند. يکي از دلايلش اين است که اين افراد معمولا يکي، دوبار عمل مي‌شوند و کيست‌هاي تخمداني دارند که برداشته مي‌شوند و يک مقدار از نسج تخمدان‌شان را از دست مي‌دهند. علاوه براين، چندين نوع ماده التهابي از نقاط اندومتريوز آزاد مي‌شود که هر کدام براي اسپرم و جنين سمي هستند و مي‌توانند مانع باروري شوند. اين بيماري با چند مکانيسم مختلف باعث نازايي مي‌شود. متاسفانه حتي بيماراني که کيست و چسبندگي هم ندارند قدرت باروري‌شان نسبت به افراد عادي کمتر است، بنابراين بهتر است زودتر براي بچه‌دار شدن اقدام کنند. گاهي اوقات ديگر راهي براي برگشت به عقب باقي نمي‌ماند. متاسفانه بيماري اندومتريوز تا زمان يائسگي با بيمار است و درمان قطعي‌اش خارج کردن کامل رحم و تخمدان‌هاست که البته اين کار براي خانم‌هاي بالاي 45 سال توصيه مي‌شود. در اين صورت بهبود خيلي زيادي در علائم بيمار پيدا خواهد شد. لازم به ذکر است که ايجاد سرطان به دنبال اين بيماري در موارد خيلي نادر اتفاق مي‌افتد اما احتمال آن بسيار کم است و بيشتر عوارض جانبي‌اش بيمار را اذيت مي‌کند.