بانویی که شیخ مفید به درخواست او «احکام النساء» را نوشت

مهرخانه/ نام کتاب محمد بن حسين بن موسي بن محمد بن موسي بن ابراهيم بن موسي کاظم عليه السلام، آشناتر از نام گردآورنده‌اش است. کتاب شريف «نهج‌البلاغه» از ارزشمندترين کتب شيعه است؛ کتابي که به نقل سخنان، خطابه‌ها و حکمت‌هاي حضرت علي عليه‌السلام پرداخته است و امروزه، سندي معتبر و مرجعي گران‌قدر براي سخنان ايشان به‌شمار مي‌رود. نگاهي به زندگي، خانواده و تربيت مؤلف اين اثر ارزشمند، شايد مسير حرکت و الگو و راهنمايي براي آناني باشد که به دنبال داشتن بهترين فرزندان هستند. محمد بن حسين، يا همان سيدرضي، در سال 359.ق در بغداد به دنيا آمد. پدر او ابواحمد حسين بن موسي علوي، معروف به طاهر ذوالمناقب، عالم و زعيم و نقيب طالبيان بود و سرپرستي همه آنان و نظردادن درباره مظالم و اميري حج مردم را به‌عهده داشت و مادرش فاطمه دختر حسن (يا حسين) بن احمد بن حسن بن علي بن عمر الاشرف بن علي بن حسين بن علي بن ابي طالب عليه السلام بود. فاطمه؛ سيده جليله و فاضله جايگاه فضل و کمالات اين بانو در حدي بود که شيخ مفيد، سرآمد فقهاي شيعه، کتاب «احکام النساء» را به درخواست و براي او تأليف کرده و در مقدمه اين کتاب مي‎نويسد: «من از سيده جليله فاضله‌اي اطلاع يافتم که مايل به تدوين کتابي هستند مشتمل بر همه احکامي که مکلفين محتاج به آن هستند، و مخصوصاً زنان بايد از آن آگاه باشند. او علاقه خود را براي تأليف اين کتاب به من اطلاع داده است... .» با توجه به اين جايگاه و فضل و کمالات اين بانوي بزرگ، شايد بتوان گفت، سيد رضي و برادرش سيد مرتضي، آن‌چه که به دست آورده‌اند را مديون تربيت و توجه مادرند؛ مادري که در زماني که پدر مشغول امور ديني و اجتماعي و رتق و فتق امور علويان بود و بعدها گرفتار زندان و تبعيد دستگاه ظلم و جور، به تنهايي تربيت اين دو کودک را برعهده گرفت و با نظري بلند و همتي عالي، از هيچ کوششي براي رشد و شکوفايي استعدادهاي آنان فروگذار نکرد. فرزندانم را فقه بياموز! ابن ابي الحديد در مقدمه شرح نهج‌البلاغه، به نقل از فخار بن معد علوي موسي، داستاني در رابطه با اين بانو نقل مي‌کند که بيان آن خالي از تذکر نيست؛ او مي‌نويسد: شبي شيخ مفيد در خواب مي‌بيند که حضرت زهرا سلام‌الله‌عليها، به همراه دو فرزندش حسن و حسين عليهماالسلام نزد او آمدند. حضرت پس از سلام رو به شيخ فرمودند: به اين دو فقه بياموز! شيخ درشگفت از اين خواب، به محل درس خود مي‌رود و ناگهان بانويي باوقار و باکمال را مشاهده مي‌کند که دست در دست دو پسرش نزد او مي‌آيند. شيخ در برابر ايشان به پا مي‌ايستد و بانو رو به شيخ سلام کرده و مي‌گويد: من همسر طاهر ذوالمناقب هستم و اين دو کودک فرزندان من هستند؛ ايشان را نزد شما آورده‎ام تا علم فقه و احکام بياموزي. شيخ مفيد که خواب خود را تعبيرشده مي‌بيند، به گريه افتاده و خواب را براي بانو تعريف مي‌کند و با اشتياق تمام، تعليم و تربيت آن دو کودک را تا رسيدن به مدارج عالي علمي و عملي برعهده مي‌گيرد. خدا نيز آنان را از نعمت خود بهره‌مند گردانيد و درهاي علوم و فضايل را به روي ايشان گشود تا جايي که در سراسر جهان مشهور شدند. اگر همه مادران به خوبي و پاکي و وظيفه‌شناسي تو بودند، فرزندانشان از وجود پدر بي‌نياز بودند اين بانوي بزرگوار در سال 385.ق زماني که از عمر سيدرضي 26 سال بيشتر نگذشته بود، از دنيا رفت. سيدرضي در فراق مادر قصيده‌اي 68 بيتي سرود و به فضايل و کمالات مادر اشاره کرده و در وصف او گفت: «روزگار را به پاکدامني و زهد سپري کردي و مشقت‌ها را متحمل شدي روزهاي گرم، روزه گرفتي و شب‌هاي تار، به عبادت خدا مشغول بودي هرکس که در اين جهان سختي‌هاي زندگي را به خاطر آسايش بهشت متحمل شود، مغبون نيست اگر همه مادران به خوبي و پاکي و وظيفه‌شناسي تو بودند، فرزندانشان از وجود پدر بي‌نياز بودند»