ستاره/ نجات يک پرنده زخمي، بيمار يا بيحال روي زمين، نياز به دانستن اطلاعات کافي و آگاهي از اقدامات اوليه و فوري براي مراقبت از پرنده بيمار (صدمه ديده) دارد. اگر چه بسياري از ما تخصص لازم براي مراقبت از جانوارن صدمه ديده را نداريم، اما آشنايي با کمکهاي اوليه مورد نياز و زمان مراجعه به دامپزشک ميتواند مهمترين اقدام هنگام مواجه با يک پرنده صدمه ديده باشد.
در اين مطلب با اقدامات اوليه و فوري براي مراقبت از پرنده بيمار، برخورد با پرنده زخمي، مراقبت از پرندهاي که دچار شکستگي بال شده و آگاهي از علائم اوليه بيماري پرندگان آشنا شويد.
اقدامات اوليه و فوري براي مراقبت از پرنده بيمار (صدمه ديده)
۱. بررسي وضعيت پرنده
بررسي موقعيت و وضعيت پرنده اولين مرحله براي کمک رساني به يک پرنده زخمي است. به اين منظور به نکات زير توجه کنيد:
اگر پرنده بسيار کوچک است و هيچ گونه بال و پري ندارد، جوجهاي است که از بالاي آشيانه خود پرت شده است. اطراف را بررسي کنيد و در صورت پيدا کردن لانه، جوجه را به آشيانهاش منتقل کنيد. اگر آشيانه را پيدا نکرديد، جوجه را روي شاخه درختان يا شمشادها، جايي که از دسترس ساير جانوران مانند گربهها در امان باشد، قرار دهيد.
اگر پرندهاي که پيدا کردهايد، جوجه است، ولي کرک و پر دارد، مطمئن باشيد والدين جوجه در حال ياد دادن پرواز به او هستند، بنابراين پرنده را رها کنيد تا پرنده مادر به جوجه پرواز را ياد بدهد. اگر مدتي گذشت و والدين سراغ جوجه نيامدند ميتوانيد در صورت پيدا کردن آشيانهاش آن را به آنجا انتقال دهيد يا روي شاخه بلندي بگذاريد.
اگر پرندهاي در مقابل شما به پنجره يا ماشيني برخورد کرد، احتمال شوک که مهمترين علامت آن عدم تحرک پرنده، تنفس سريع و چشمهاي نيمه باز است، وجود دارد؛ بنابراين براي مراقبت از پرنده بيمار در اين موقعيت، جاي او را تغيير داده و به يک محل گرم و کم نور انتقال دهيد. پرنده را در يک جعبه داراي سوراخ قرار دهيد و پس از چند ساعت آن را از جعبه خارج کنيد. در بيشتر مواقع شوک برطرف شده و پرنده قادر به پرواز مجدد خواهد بود.
۲. تشخيص زخم يا آسيب ديدگي پرنده
بعد از بررسي وضعيت پرنده، تشخيص زخم يا جراحت مهمترين اقدام براي مراقبت از پرنده صدمه ديده است.
توجه: بسياري از افراد به دليل ناآشنا بودن با نحوه گرفتن پرندگان در هنگام کمک به اين حيوانات با اشتباه بلند کردن يا نحوه غلط در دست گرفتن پرنده، باعث شکسته شدن بال يا پنجه اين حيوانات ميشوند؛ بنابراين توصيه ميکنيم تا حد امکان به آرامي پرنده را از زمين بلند کرده و آن را روي حوله، پارچه يا لباسي قرار دهيد تا جابهجايي راحتتر و ايمنتر انجام شود.
به آرامي پارچه را دور بالها بگيريد و پرنده را بلند کرده داخل يک جعبه قرار دهيد.
بالهاي پرنده را به دقت بررسي کنيد و درصورتي که خونريزي و جراحت مشاهده کرديد روي محل زخم را با گاز استريل بپوشانيد و براي بند آمدن خون از جوش شيرين يا زاج سفيد استفاده کنيد. شستشوي محل زخم با آب سرد نيز به بند آمدن خونريزي کمک ميکند.
نکات مهم
اگر با پرنده وحشي که صدمه ديده است مواجه شديد، مراقب باشيد، زيرا پرندگان وحشي به شدت از انسان ميترسند و ممکن است در هنگام مراقبت از آنها به خودشان و شما آسيب برسانند، بنابراين اگر در اين کار تازه وارد هستيد از افراد متخصصتر کمک بگيريد.
براي اينکه بتوانيد پرنده را آرام نگه داريد و از ميزان استرس جانور بکاهيد، ميتوانيد چشمهاي پرنده را با پارچه بپوشانيد.
از دادن آب و غذا به پرنده خودداري کنيد تا از مشکل پرنده مطمئن شويد. نحوه نادرست آب دادن به پرندگان جوان در بسياري موارد باعث مرگ پرنده ميشود.
پرنده را گرم نگه داريد. دماي محيطي مناسب براي نگهداري پرنده بيمار و صدمه ديده دماي ۳۰ تا ۳۵ درجه سانتيگراد است؛ بنابراين پوشاندن پرنده با حوله يا پارچه در گرم نگه داشتن دماي بنده پرنده نيز کمک خواهد کرد.
از وارد آمدن استرس به پرنده پرهيز کنيد. پرنده را تا زماني که به دامپزشک مراجعه کنيد يا از نحوه کامل مراقبت از آن مطلع شويد؛ در مکاني خلوت قرار دهيد و از در دست نگه داشتن، لمس کردن بيش از حد پرنده و جابهجا کردن مدام آن خودداري کنيد.
اگر پرنده به خواب رفته است، از سر و صدا و ايجاد تنش پرهيز کنيد تا پرنده زمان کافي براي استراحت و بازسازي قواي از دست رفتهاش داشته باشد.
پرنده را در محلي نيمه سايه نيمه آفتاب قرار دهيد و مراقب باشيد که آفتاب مستقيم باعث بالا رفتن بيش از اندازه دماي بدن پرنده نشود.
۳. مراجعه به دامپزشک
مهمترين مرحله در هنگام مراقبت از پرنده بيمار مراجعه به موقع به دامپزشک متخصص است.
چه داروهايي ميتوان به پرنده داد؟
استفاده و تجويز دارو براي يک پرنده بيمار نياز به تخصص و دانش کافي دارد، بنابراين در صورت نداشتن اطلاعات کافي حتما به دامپزشک مراجعه کنيد.
مهمترين داروهايي که ميتوان به پرندگاني مانند طوطي، مرغ عشق، مرغ، کبک، غاز، اردک، کاسکو، بلدرچين، فنچ و قناري داد شامل موارد زير ميشود:
مولتي ويتامينها؛ براي بهبود تغذيه، افزايش باروري و پيشگيري از ضعيف شدن پرنده بيمار
ويتامين ب.کمپلکس؛ براي تقويت سيستم دفاعي بدن پرنده و همچنين افزايش اشتها و انرژي در پرنده
آنتي بيوتيکها؛ براي درمان سرما خوردگي، عطسه، آبريزش بيني و دهان و اسهال سبز
آنتي آسما؛ براي بيماريهايي مانند تنگي نفس و خفگي
آنتي استرس؛ براي پرندگاني که دچار غش و استرس شدهاند
آويسانول؛ براي پرندگاني که دچار پرريزي نامنظم و بيموقع شدهاند
مازوتن؛ براي رفع شپش بدن پرنده
داروي هگزن؛ براي ضدعفوني کردن زخمهاي دهان و پاي پرنده
اقدامات لازم براي پرندهاي که دچار شکستگي بال شده چيست؟
براي مراقبت از پرنده بيمار (صدمه ديده) که دچار شکستگي بال شده است، بهترين کار مراجعه سريع به دامپزشک است. با اين کار از درد کشيدن پرنده براي مدت طولاني پيشگيري ميکنيد.
پرنده را در يک جعبه سوراخدار قرار دهيد تا حرکت او به حداقل رسيده و استرس کمتري را تحمل کند و به منظور کاهش حرکت استخوان آسيب ديده ميتوانيد با يک تکه چوب بسيار سبک، بال شکسته را آتلبندي کنيد.
اگر شکستگي همراه با خونريزي است همانند آنچه در بالا گفته شد، به آرامي محل را با آب سرد شستشو داده و روي زخم را با گاز استريل بپوشانيد و مقداري پماد آنتي بيوتيک روي موضع بماليد.
علائم اوليه بيماري پرندگان چيست
تشخيص بيماري يک پرنده و آشنايي با علائم اوليه بيمار بودن پرنده هم در موقع خريد آن مهم است و هم اگر تجربه کافي در زمينه نگهداري از پرندگان نداريد در مراجعه به موقع به دامپزشک به شما کمک خواهد کرد.
مهمترين علائم اوليه بيماري پرندگان عبارت است از:
مدفوع غير طبيعي: تغيير رنگ مدفوع، مشاهده خون در مدفوع و هر گونه حالت و شکل غير طبيعي مدفوع پرنده نسبت به روزهاي ديگر، اولين علامت وجود بيماري در بيشتر پرندگان است.
پرهاي کثيف و ژوليده: از ديگر علائم اوليه بيماري پرندگان داشتن پرهاي ژوليده و کثيف است. به طور کلي پرندگان حيوانات تميزي هستند، بنابراين اگر متوجه کثيفي و آلودگي در پرهاي پرنده به ويژه در قسمت انتهايي شديد، بلافاصله او را به دامپزشک برسانيد.
آبريزش از چشم: آبريزش از چشمها ميتواند علامت بيماري تنفسي، عصبي و يا عضلاني در پرنده باشد که براي پيشگيري از شدت يافتن بيماري و مرگ پرنده لازم است به دامپزشک مراجعه شود.
تنفس با دهان باز: نفس کشيدن پرنده با دهان باز اگر براي چند روز ادامه يابد نشانهاي از وجود بيماري تنفسي در پرنده است.
تکان دادن دم: حرکت غير ارادي و بيش از اندازه دمها نيز يکي از اولين علائم وجود بيماري تنفسي در پرنده است. اگر پرنده دچار مشکلات تنفسي شده باشد، عضلات دم نميتوانند کار خود را به خوبي انجام دهند و به همين دليل پرنده مجبور است مرتبا دم خود را تکان دهد.
کم اشتهايي و کاهش وزن پرنده: اشتهاي کم و کاهش وزن پرنده نيز از علائم وجود بيماري در پرنده است که تشخيص به موقع آن توسط دامپزشک کمک شاياني به بازگشت سريعتر سلامتي حيوان خواهد کرد.
تغيير صدا: در پرندگاني مانند قناري، مرغ عشق و طوطي تغيير صداي پرنده ميتواند علامتي آشکار از بيمار شدن او باشد.
سخن پاياني
همانطور که در اين مقاله گفته شد، مهمترين اقدام براي مراقبت از پرنده بيمار، بعد از بررسي وضعيت و موقعيت پرنده، مراجعه به دامپزشک است. متاسفانه هنوز هم آمار تلفات پرندگان در کشور ما در حيات وحش و حتي پرندگان خانگي بسيار زياد است که دليل عمده آن ناوارد بودن افراد و استفاده از درمانهاي خودسرانه است؛ بنابراين اگر ميبينيد که وضعيت پرنده خيلي وخيم است و در مورد پرندگان اطلاعات کمي داريد، حتما به دامپزشک مراجعه کنيد.
بازار