آخرین خبر/ تا به حال شده درست قبل از یک امتحان، جلسه کاری مهم، یک مصاحبه یا حتی یک خبر نگرانکننده، ناگهان معدهتان به هم بریزد؟ دلپیچه، تهوع، نفخ، بیاشتهایی یا نیاز ناگهانی به رفتن به سرویس بهداشتی، از واکنشهایی هستند که بسیاری از ما در شرایط پراسترس تجربه کردهایم.
شاید در نگاه اول عجیب باشد که یک اتفاق ذهنی بتواند روی معده و روده اثر بگذارد، اما علم نشان میدهد که مغز و دستگاه گوارش ارتباطی بسیار نزدیک و دائمی با یکدیگر دارند؛ ارتباطی که میتواند توضیح دهد چرا گاهی «حال بد ذهن» خودش را در معده نشان میدهد.
مغز و روده؛ یک ارتباط دوطرفه
دانشمندان برای توضیح ارتباط میان مغز و دستگاه گوارش از اصطلاح «محور مغز ـ روده» استفاده میکنند. این ارتباط از طریق سیستم عصبی، هورمونها و پیامرسانهای شیمیایی مختلف برقرار میشود.
به زبان ساده، مغز دائماً اطلاعاتی درباره وضعیت بدن دریافت میکند و دستگاه گوارش نیز تحت تأثیر پیامهایی قرار میگیرد که از مغز دریافت میکند.
به همین دلیل، احساساتی مانند اضطراب، نگرانی و استرس میتوانند در عملکرد معده و روده تغییر ایجاد کنند.
وقتی استرس وارد بدن میشود
هنگامی که فرد دچار استرس میشود، بدن وارد حالت آمادهباش میشود. سیستم عصبی تلاش میکند بدن را برای مقابله با یک تهدید احتمالی آماده کند.
در این شرایط، عملکرد برخی بخشهای بدن از جمله دستگاه گوارش میتواند تغییر کند. حرکات معده و روده ممکن است افزایش یا کاهش پیدا کند و حساسیت دستگاه گوارش نیز بیشتر شود.
نتیجه میتواند علائمی مانند دلدرد، نفخ، تهوع، اسهال یا یبوست باشد.
چرا یک نفر با استرس دلدرد میگیرد و دیگری نه؟
واکنش افراد به استرس یکسان نیست. ژنتیک، سبک زندگی، کیفیت خواب، رژیم غذایی، میزان فعالیت بدنی و سابقه مشکلات گوارشی میتوانند در این زمینه نقش داشته باشند.
برای مثال، فردی که از قبل با برخی مشکلات عملکردی دستگاه گوارش روبهروست، ممکن است در دورههای پراسترس علائم شدیدتری را تجربه کند.
به همین دلیل نمیتوان برای همه افراد یک نسخه واحد پیچید.
استرس مزمن چه بلایی سر گوارش میآورد؟
استرس کوتاهمدت معمولاً بخشی از واکنش طبیعی بدن است. مشکل زمانی جدیتر میشود که استرس برای مدت طولانی ادامه پیدا کند.
وقتی بدن دائماً در وضعیت تنش قرار داشته باشد، ممکن است علائم گوارشی نیز بیشتر یا آزاردهندهتر شوند. البته این موضوع به معنای آن نیست که هر بیماری گوارشی ناشی از استرس است.
بیماریهای گوارشی دلایل مختلفی دارند و تشخیص علت آنها نیازمند بررسی پزشکی است.
آیا زخم معده هم از استرس است؟
یکی از باورهای رایج این است که استرس مستقیماً باعث زخم معده میشود؛ اما واقعیت پیچیدهتر است.
عواملی مانند عفونت هلیکوباکتر پیلوری و مصرف برخی داروهای ضدالتهابی از دلایل مهم زخم معده هستند. با این حال، استرس میتواند علائم برخی بیماریهای گوارشی را تشدید کند و شرایط فرد را دشوارتر کند.
بنابراین نباید همه مشکلات معده را به «اعصاب» نسبت داد.
چطور ارتباط مغز و معده را مدیریت کنیم؟
مدیریت استرس یکی از بخشهای مهم مراقبت از سلامت عمومی است. خواب کافی، فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، کاهش مصرف محرکها و اختصاص زمان برای استراحت میتواند به بهتر شدن شرایط کمک کند.
روشهایی مانند تنفس عمیق، پیادهروی، فعالیتهای آرامشبخش و در صورت نیاز کمک گرفتن از متخصص سلامت روان نیز میتوانند در مدیریت استرس مؤثر باشند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر مشکلات گوارشی شدید، مداوم یا رو به تشدید هستند، بهتر است آنها را صرفاً به استرس نسبت ندهیم.
علائمی مانند کاهش وزن بیدلیل، خونریزی گوارشی، استفراغ مداوم، مشکل در بلع یا درد شدید نیازمند بررسی پزشکی هستند.
مغز و معده، همکارانی نزدیک
رابطه مغز و دستگاه گوارش نشان میدهد که بدن انسان مجموعهای از بخشهای جدا از هم نیست. آنچه در ذهن ما اتفاق میافتد، میتواند روی بدن اثر بگذارد و وضعیت بدن نیز میتواند بر احساس و عملکرد ذهن تأثیر داشته باشد.
پس اگر در یک روز پراسترس معدهمان واکنش نشان داد، چندان عجیب نیست؛ مغز و معده واقعاً با یکدیگر در ارتباطاند.
نویسنده: زینب غلامی
