خراسان/ پیوند روزمره میلیون‌ها انسان با فنجان صبحگاهی قهوه، این پرسش بنیادین پزشکی را پیش کشیده است که آیاکافئین واقعاً عامل محرک بیماری‌های قلبی-عروقی است؟ یافته‌های بالینی حاکی ازآن است که پاسخ به این معما نه یک حکم قطعی، بلکه تابعی ازسازوکارگیرنده‌های عروقی وتفاوت‌های ژنتیکی درافراد است.
واکنش ۳۰ دقیقه‌ای؛ عروق خونی چگونه غافلگیرمی‌شوند؟
کافئین پس از ورود به جریان خون، ازسد خونی-مغزی عبورکرده و فعالیت سیستم عصبی مرکزی را شدت می‌بخشد. مکانیسم اصلی این اثرگذاری به مولکول «آدنوزین» مربوط است؛ماده‌ای طبیعی دربدن که وظیفه گشادکردن رگ‌ها و القای آرامش را دارد.کافئین با مسدودکردن رقابتی گیرنده‌های آدنوزین وتحریک هم‌زمان ترشح هورمون‌های استرس نظیرآدرنالین، مانع از اتساع طبیعی عروق می‌شود.
برپایه مطالعات بالینی،جهش فشارخون معمولاً بین۳۰دقیقه تا دوساعت پس از نوشیدن قهوه اوج می‌گیرد. با این حال، شدت این نوسان درهمه مصرف‌کنندگان یکدست نیست؛کسانی که به‌طورپیوسته قهوه می‌نوشند نوعی «سازگاری متابولیک» را تجربه می‌کنند،درحالی که مصرف‌کنندگان تفننی ممکن است بلافاصله شاهد صعود ناگهانی اعداد فشارسنج باشند.
تفکیک وضعیت بالینی؛ ازفشارخون بالا تا افت ناگهانی فشار
بررسی آماری الگوهای زیستی نشان می‌دهد که قهوه رفتارمتفاوتی دربرابر پیش‌زمینه‌های بیماری ازخود نشان می‌دهد:
فشارخون بالا |اگرچه کافئین ممکن است جهش موقت ایجاد کند، اما شواهد پژوهشی نشان می‌دهدکه این جهش گذرا لزوماً به هایپرتنشن مزمن دربلندمدت ختم نمی‌شود. افراد مبتلا، به‌ویژه درموارد کنترل‌نشده، نیازمند پایش اختصاصی اثرفنجان قهوه برضربان و فشار خود هستند.
فشارخون پایین | تکیه براثرمحرک قهوه برای جبران افت فشار،یک خطای درمانی رایج است. افت فشارغالباً ناشی ازکم‌آبی، اختلالات الکترولیتی یا بیماری‌های زمینه‌ای است؛ محرک موقتی مانند کافئین هرگزجایگزین ریشه‌یابی و مداخله بالینی نخواهد شد.
آیا اسپرسو خطرناک‌تراز قهوه دمی است؟
یکی ازچالش‌های پربسامد درژورنالیسم سلامت، مقایسه روش‌های عصاره‌گیری است. غلظت کافئین درهرمیلی‌لیتر اسپرسو به مراتب بیشتر از قهوه دمی است، اما متغیرکلیدی درایجاد بارقلبی-عروقی، «حجم نهایی کافئین دریافتی» است نه صرفاً غلظت ظاهری. یک شات استاندارد اسپرسو(حدود۳۰میلی‌لیتر) اغلب کافئینی معادل یا حتی کمترازیک ماگ بزرگ قهوه دمی دارد؛بنابراین سنجش ریسک باید برمبنای میلی‌گرم ماده مؤثره ارزیابی شود.
سقف مجازمصرف روزانه برای یک فرد بزرگسال وسالم معمولاً۴۰۰میلی‌گرم کافئین برآورد می‌شود. با وجود این، فاکتورهایی نظیرسرعت متابولیسم کبدی، نوع دانه قهوه و وجود منابع پنهان دیگر(مانند چای و شکلات)، این مرزایمن را به متغیری فردی بدل می‌سازد.
رویکرد مدرن پزشکی دیگر قهوه را به‌صورت صفر و صدی ممنوع یا تجویز نمی‌کند. برای مصرف‌کنندگان، ایمن‌ترین مسیر مبتنی بر«خودپایشی عینی» است: اندازه‌گیری فشارخون پیش ازمصرف و تکرارآن یک ساعت پس از نوشیدن فنجان قهوه، الگوی پاسخ اختصاصی بدن را آشکارمی‌سازد.اگربا مصرف قهوه نشانه‌هایی چون تپش نامنظم قلب، سرگیجه یا پرش محسوس ارقام پدیدارشود، پیش ازتغییرخودسرانه دوز،تنظیم دقیق برنامه دارویی و غذایی با متخصص قلب و عروق ضرورت قطعی خواهد داشت.
نویسنده: فاطمه ملک زاده | روزنامه نگار
