شفاخونه/ درمان کمردرد از دیدگاه شیخ الرئیس بوعلی سینا

دانشکده طب سنتي کرمان/ دکتر عليرضا عباسيان، متخصص طب سنتي و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران علم پزشکي توانسته تنها ۱۵ درصد از عوامل بروز کمردرد را شناسايي کرده و ۸۵ درصد دلايل بروز اين بيماري هنوز از نگاه علم پزشکي جديد ناشناخته باقي مانده است. در طب سنتي داروهايي که براي درمان درد کمر تجويز مي شود، به صورت تجربي شناسايي شده اند و به طور کلي درمان قطعي براي آن وجود ندارد. با اين حال، اين طب براي هر يک از انواع دردهاي کمر اصطلاح خاصي را انتخاب کرده و هر يک تعريف متفاوتي دارند. وجع ظهر: به هر دردي که در ناحيه پشت ايجاد شود، وجع ظهر مي گويند. اين دردي است که از زير کتف تا ناحيه باسن را درگير مي کند. وجع قطن: دردي است که درست در ناحيه کمر ايجاد مي شود. وجع الورک: دردي که ناحيه پايين کمر و باسن را درگير کند. عرق النسا: اين درد از کمر شروع شده و درد آن به پاها منتشر مي شود. عرق النسا معادل همان دردهاي سياتيک است. نبايدها براي داشتن کمر سالم: پرخوري و کمردرد: خوردن غذاي زياد باعث مي شود مازاد بر نياز بدن در اعضاي ضعيف تر که به هر دليل آسيب ديده يا ضعيف شده اند، تجمع يابند. بنابراين اگر کسي در ناحيه کمر دچار ضعف باشد، پرخوري قطعاً باعث تشديد کمردرد مي شود. سوء هاضمه و کمردرد: اگر غذايي که مي خوريد به خوبي هضم نشود، دچار کمردرد مي شويد. افرادي که توصيه هاي تغذيه اي را رعايت نمي کنند، در معرض کمردرد قرار دارند. به اين نکته ها دقت کنيد: ـ جويدن: افرادي که غذا را خوب نمي جوند بايد منتظر بروز نشانه هاي کمردرد باشند. ـ آب: بعضي عادت دارند حين صرف غذا، آب بنوشند. اين افراد بايد بدانند که نوشيدن آب در حين غذا خوردن، شيرابه هاي غليظ گوارشي را رقيق کرده و هضم غذا به خوبي انجام نمي شود. در نتيجه غذا به جاي اينکه هضم و جذب بدن شود، به ماده اضافي تبديل شده و فرد را به تفرق اتصال دچار مي کند. سکون و کمردرد: بسياري افراد شغل شان ايجاب مي کند مدت طولاني پشت ميز بنشينند. خانم هاي خانه داري که در منزل تحرک ندارند، بايد فکري به حال ورزش بکنند وگرنه ممکن است دچار کمردرد شوند. فعاليت عنيفه(شديد) و کمردرد: هر نوع فعاليت شديد در طب سنتي «فعاليت عنيفه» است. بنا به گفته ابن سينا فعاليت زناشويي مکرر و بيش از حد باعث تشديد عرق النسا مي شود. مخلوط خوري و کمردرد: ابن سينا مي گويد در يک وعده غذايي نبايد چند نوع غذا خورد چون بدن به طور خودکار براي هر غذايي آنزيم ويژه اي ترشح مي کند. وقتي کسي در يک ميهماني چند نوع غذا ميل مي کند؛ عملکرد طبيعي دستگاه گوارش دچار مشکل شده و هضم به خوبي انجام نمي شود. احتباس و کمردرد: براساس ساختار بدن هر شخص يا براساس عملکرد طبيعي بدن، بعضي مواد به طور طبيعي از بدن خارج مي شوند. به خارج نشدن اين مواد از بدن در طب سنتي «احتباس استفراغات» مي گويند. اين مسئله يکي از عوامل بروز درد در ناحيه کمر است. به اين موارد توجه کنيد: ـ خانمي که عادت ماهانه منظمي دارد، به هر دليل ديگر دوره عادت ماهانه نداشته باشد و خون اضافي در بدنش باقي بماند در اصطلاح دچار احتباس استفراغات شده است. اين مسئله زمينه بروز کمردرد است. ـ افرادي که عادت کرده اند طبق برنامه مشخص در زمان مشخصي حجامت کنند، اگر به يک باره حجامت را کنار بگذارند، دچار کمردرد مي شوند. ـ بعضي ها به دليل مشکلات دستگاه گوارشي از داروهاي مسهل استفاده مي کنند. آنها هم نبايد بدون مقدمه و بدون مشورت مصرف قرص ها را قطع کنند. ورزش و کمردرد: ورزش کردن بلافاصله بعد از خوردن غذا يکي ديگر از عادت هاي اشتباه است. پس از غذا خوردن، غذايي که براي هضم بايد به معده برود، از مسير طبيعي منحرف شده و به ماهيچه ها مي رود. از آنجا که اين غذا مورد استفاده عضله ها هم نيست، در بافت تفرق و اتصال ايجاد کرده و باعث بروز کمردرد مي شود. حمام و کمردرد: حداقل يک ساعت و نيم تا دو ساعت بعد از خوردن غذا نبايد ورزش کرد. مي توانيد پيش از استحمام غذاي مختصري که حاوي مواد قندي باشد، بخوريد و بعد از استحمام (با فاصله) غذاي اصلي را ميل کنيد. خستگي هاي روزمره و کمردرد: هر وقت احساس خستگي کرديد، کمي استراحت کنيد. استراحت نکردن به ميزان کافي زمينه ساز ابتلا به کمردرد است. اسب سواري، رانندگي، نشستن يا ايستادن به مدت طولاني در طب سنتي از عوامل ايجاد خستگي هستند. ضعف عمومي و کمردرد: افراد سالخورده و زنان باردار از جمله کساني هستند که بايد مراقب وضع سلامت خود باشند و با تقويت بنيه مانع ابتلا به کمردرد شوند. زمين سفت و سرد و کمردرد: فرقي نمي کند زمين باشگاه يا آسفالت باشد. معمولاً کساني که اهل ورزش هستند بعد از بازي يا براي رفع خستگي حين بازي چند دقيقه اي روي زمين مي نشينند. در حالي که نمي دانند اثر ورزش را خنثي مي کنند و خودشان را در معرض دردهاي کمر قرار مي دهند. بايدها براي داشتن کمر سالم: شال پيچي: قديم رسم بر اين بود که مردم سر تا پايشان را با شال مي بستند. البته در اين کار از روش و اصول خاصي پيروي مي کردند اما در هر صورت به اين ترتيب از مشکلات جسمي زيادي خلاص مي شدند. در طب سنتي توصيه مي شود که در هر چهار فصل وقتي از حمام بيرون مي آييد، حتماً سر را بپوشانيد؛ مچ دست و پا را ببنديد تا حين کارهاي سخت و پياده روي هاي طولاني آسيب نبينند. به همين دليل هيچ وقت واريس يا کمردرد نمي گرفتند. هوا به هوا نشويد: به طور ناگهاني از يک محيط سرد به يک محيط گرم و برعکس نرويد. چند دقيقه اي وقت بگذاريد تا بدن تان کم کم به هواي تازه عادت کند. جکوزي هم يکي از همين موارد است. معمولاً افرادي که استخر مي روند از جکوزي استفاده مي کنند يا بعد از استفاده از حوضچه آب گرم يک باره وارد حوضچه آب سرد مي شوند و فکر مي کنند اين کار مفيد است؛ در حالي که به هيچ وجه توصيه نمي شود. حتي براي يک جوان ورزشکار خوش بنيه هم ضرر دارد تا چه رسد به کساني که ناراحتي قلبي و تنفسي و ديگر مشکلات جسمي دارند. يک عمل جايگزين وجود دارد که باعث نشاط جسمي مي شود بدون آنکه به سلامت آسيبي برساند. مي توانيد بعد از استحمام يا استفاده از حوضچه آب گرم استخر، پاها را تا مچ در آب سرد قرار بدهيد. روان سالم: غير از عوامل جسمي، عوامل دروني هم در کمردرد موثر هستند. خشم ناگهاني و عدم کنترل عواطف شديد مي تواند فرد را در معرض خطر ابتلا به کمردرد قرار دهد. امتلا را رفع کنيد: به دريافت بيش از نياز مواد غذايي که باعث انباشته شدن اخلاط در بدن باشد «امتلا» مي گويند، اين اتفاق در حالت ساده و حادش با احساس سنگيني پس از پرخوري و در حالت مزمن با انباشتگي اخلاط در اعضاي مختلف و احساس سنگيني عمومي در بدن بروز مي کند. هر وقت احساس امتلا کرديد، بلافاصله در جستجوي راهي براي برطرف کردنش باشيد. با توجه به احساس و تشخيص خودتان مي توانيد يکي از اين راهکارها را امتحان کنيد: ـ ديگر غذا نخوريد و در صورت امکان حتي روزه بگيريد. ـ يک وعده غذايي را حذف کنيد. تا وقتي امتلا به طور کامل از بين نرفته، غذا نخوريد يا اصطلاحاً سد جوع بکنيد؛ يعني به قدري غذا ميل کنيد که گرسنه تان نشود؛ نه بيشتر. بهتر است از غذاهاي سبک مانند ميوه و سبزي تازه استفاده کنيد که راحت هضم مي شوند.