با ضعف عضلانی و مه مغزی بعد از درمان کرونا چه کنیم؟

تبيان

بروزرسانی 1399/05/11 - 16:46

با ضعف عضلانی و مه مغزی بعد از درمان کرونا چه کنیم؟

تبيان/ شش ماه بعد از شيوع ويروس کرونا و بيماري کوويد 19، بيماران بسيار زيادي هستند که وارد فاز بلندمدت ريکاوري شده‌اند و تجربه مي‌کنند که اين ويروس تأثيراتي بيشتر و فراتر از سيستم تنفسي بر بدنشان گذاشته است.
تقريباً 80 درصد از بيماراني که به کوويد – 19 مبتلا شده‌اند، علائم خفيف تا متوسط اين بيماري را دارند و در عرض چند هفته بهبود مي‌يابند. 20 درصد بقيه نيز دچار علائم شديدتر و جدي‌تر اين ويروس مي‌شوند، از جمله التهاب شديد و آسيب ارگاني.

ضعف عضلاني
مدت طولاني روي تخت بيمارستان يا خانه دراز کشيدن مي‌تواند سبب ضعف عضلاني شود، زيرا عضلات بدن طي اين مدت به طور بسيار محدود به کار گرفته مي‌شوند. افراد سالم با استراحت طولاني‌مدت در رختخواب مي‌توانند تقريباً روزانه يک تا يک و نيم درصد از قدرت عضلاني خود را از دست بدهند. آن‌هايي که مريض هستند، طبيعتاً مقدار بيشتري از قدرت عضلاني خود را از دست مي‌دهند. بيماران مبتلا به کوويد 19 به طور متوسط 8 روز در بيمارستان بستري مي‌شوند. در عرض تنها يک هفته، فرد بيمار مي‌تواند 12 درصد از قدرت عضلاني خود را از دست بدهد.
براي خيلي از بيماران، ريکاوري يکي از سخت‌ترين چالش‌هاي فيزيکي و رواني است که بايد آن را متحمل شوند. بيماران کوويد 19، اينطور گزارش مي‌کنند که دچار نقص‌هاي عملکردي، مثلاً طولاني‌مدت شدن مشکلات ريوي، ضعف عضلاني و مشکلات ادراکي، از مه مغزي گرفته تا دليريوم يا روان‌آشفتگي مي‌شوند.

چه بايد کرد؟
رفع اين مشکلات پيچيده نيازمند چند رويکرد درماني است. يک تيم فيزيوتراپي و توان‌بخشي مي‌تواند به بيمار کمک کند تا هر چه زودتر دوره‌ي ريکاوري بعد از کوويد – 19 را پشت سر بگذارد. متخصص فيزيوتراپي، موانع عملکردها و فعاليت‌هاي روزمره را شناسايي کرده و به بيمار در غلبه بر آن‌ها کمک مي‌کند که اغلب اين شيوه بدون نياز به عمل جراحي و مصرف طولاني‌مدت دارو خواهد بود.
بيمار مبتلا به ويروس کرونا، هر چه زودتر بتواند توانبخشي را شروع کند، احتمال اينکه کاملاً ريکاوري شود بيشتر خواهد بود. به‌واسطه‌ي ترکيبي از فيزيوتراپي، ورزش‌هاي ادراکي و توانبخشي مخصوص، به بيمار کمک مي‌شود تا بر اثرات کوويد – 19 بر ريه‌ها، عضلات و عملکرد مغز خود غلبه نمايد.

ريکاوري ريه
تأثيرات تنفسي کوويد – 19 همان علائم آن هستند: سرفه خشک، مشکل تنفسي و در موارد شديدتر، نياز به ونتيلاتور براي کمک به تنفس. بافت ريه نسبت به آسيب ناشي از خود ويروس و آسيب ناشي از التهاب فعاليت بيش از اندازه ايمني بدن، بسيار حساس است. در نتيجه، عملکرد ريه فرد ممکن است به ميزان چشمگيري افت کند. وقتي ريه‌ها نتوانند به طور مؤثر از هوا پُر شوند، بقيه قسمت‌هاي بدن از اين اکسيژن‌گيري ناکافي متأثر خواهند شد. اين اتفاق سبب احساس ضعف و خستگي مي‌شود، حتي اگر کمي تلاش فيزيکي هم صورت بگيرد.
بيماران گزارش مي‌کنند طي ريکاوري از کوويد – 19، احساس مي‌کنند حتي بعد از انجام فعاليت‌هاي ساده‌اي مانند مسواک زدن دندان‌ها يا دوش گرفتن، خسته مي‌شوند. اين اتفاق مي‌تواند مانند يک شوک باشد، خصوصاً براي بيماراني که پيش از ابتلا به بيماري، خيلي فعال و پُرتحرک بوده‌اند.
چه بايد کرد؟
با ايجاد تغييراتي در سبک زندگي که به نفع عملکرد سالم ريه‌ها مي‌باشد مي‌توانيد هر چه سريع‌تر به فعاليت‌هاي عادي خود برگرديد.
اجتناب از قرار گرفتن در معرض دود دست‌دوم سيگار و در صورت سيگاري بودن بيمار، ترک سيگار، کليد ريکاوري سريع‌تر و بهتر است.
ورزش‌هاي قلبي و عروقي (هوازي) مانند پياده‌روي و در صورت امکان، دوي آهسته به عملکرد بهتر ريه‌ها کمک مي‌کنند.
تمرينات تنفس عميق، از جمله يوگا و مديتيشن، هم به سلامت تنفسي کمک مي‌کنند و هم بيمار را از استرس رها مي‌سازند.

تأثيرات مستقيم کوويد – 19 بر عضلات
خيلي از ويروس‌ها سبب فيبروميالژيا يا دردهاي گنگ بدني مي‌شوند. به تجربه‌اي که از ابتلا به يک آنفلوانزا يا سرماخوردگي شديد داريد فکر کنيد؛ تمام قسمت‌هاي بدنتان درد مي‌کرد، حتي دندان‌ها و موهايتان! اطلاعات مربوط به کوويد – 19 نشان مي‌دهد تقريباً 45 درصد از بيماران، طي دوره‌ي بيماري خود، دردهاي عضلاني را تجربه مي‌کنند.
گزارشات تحقيقاتي کوويد – 19 نشان مي‌دهند درد و ضعف در اين بيماري مي‌تواند با آسيب واقعي ناشي از اين بيماري و ويروس مرتبط باشد. مطالعه‌اي نشان داده رابدوميلوزيس که تخريب بافت عضله است، مي‌تواند يکي از عوارض جانبي ديرهنگام ويروس کرونا باشد. طي اين تخريب عضلاني، آنزيم‌هايي مانند کراتين کيناز و لاکتات دهيدروژناز وارد جريان خون مي‌شوند. اين آنزيم‌ها در خون بيماران کوويد – 19 پيدا شده‌اند.
عضلات ميان تنه و عضلات نزديک به پا مانند عضلات سريني معمولاً خيلي زود آتروفي مي‌شوند يا تحليل مي‌روند. اين عضلات به ما کمک مي‌کنند بايستيم، راه برويم و در وضعيت درستي بنشينيم و تنفسي درست داشته باشيم. وضعيت بدني درست، فضاي بيشتري براي حرکت ديافراگم ايجاد مي‌کند. ديافراگم يکي از اصلي‌ترين عضلاتي است که به ريه‌ها کمک مي‌کند منقبض و منبسط شوند.
چه بايد کرد؟
هيچ راهي براي پيش‌بيني اين مسئله که کدام بيماران به علائم عضلاني ويروس کرونا دچار خواهند شد وجود ندارد چون تأثير اين ويروس بر افراد متفاوت است؛ اما ما مي‌دانيم که غلبه بر ضعف عضلاني در افراد سالمند، بسيار سخت‌تر است. توده‌ي عضلاني به طور طبيعي با افزايش سن کاهش مي‌يابد و همين مسئله، بازسازي عضله را در افراد سنين بالا دشوارتر مي‌کند. فيزيوتراپ مي‌تواند ميزان کاهش توده عضلاني فرد بيمار را تعيين کرده و تمرينات قدرتي لازم را اولويت‌بندي و برنامه‌ريزي کند. تمرينات ساده قدرتي از همان زماني که بيمار روي تخت بيمارستان است شروع مي‌شوند. با قوي‌تر شدن عضلات بيمار، تمرينات انعطاف‌پذيري براي بهبود عملکرد عضلاني کم‌کم اضافه مي‌شوند.

مشکلات مربوط به بافت مغز: دليريوم و از دست دادن حافظه
بيماران کوويد – 19 در سراسر دنيا، مشکلات گوناگون ادراکي را نيز تجربه مي‌کنند. طبق آمار، بيش از 30 درصد از بيماران کوويد – 19 در ووهان چين، احساس سرگيجه و از دست دادن حس بويايي و چشايي و حتي سکته مغزي را تجربه کرده بودند. مطالعه‌ي ديگري دريافت 58 نفر از 64 بيماري که به دليل کرونا در بيمارستان بستري شده بودند، دچار افت قدرت تمرکز، احساس آشفتگي و سراسيمگي بودند. در برخي از بيماران، علائم ادراکي ثابت هستند. بيماران از عبارت «مه مغزي» براي توضيح مشکلشان در تمرکز يا فراموش کردن چيزها استفاده مي‌کردند. عده‌اي نيز نمي‌توانستند به خاطر بياورند کارهاي ساده‌ي روزمره را چگونه بايد انجام دهند.
علائم شديدتر مي‌توانند ناشي از دليريوم (Delirium) باشند. دليريوم يک عارضه‌ي آشفته کننده است که به دليل بيماري يا عفونت جدي ايجاد مي‌شود. دلريوم در بيماران سالمند شايع‌تر است. ماندن در آي سي يو، استفاده از ونتيلاتور و يا دريافت داروهاي آرام‌بخش و عواملي همچون تنهايي مي‌توانند در بروز دليريوم دخيل باشند. کوويد – 19 مي‌تواند از طريق آنزيم ACE2 که در سطح اندام‌ها، از جمله مغز وجود دارد، بدن را دچار عفونت کند. محققان عقيده دارند اين ويروس با ACE2 جفت شده، به بدن حمله کرده و شروع به اثرات مخربي مي‌کند. ACE2‌ در مغز نزديک به عصب‌هايي است که حس بويايي و چشايي را تسهيل مي‌کنند. اين اتفاق مي‌تواند توجيه کند چرا بعضي از بيماران کرونا دچار اشکالاتي در عملکردهاي ادراکي مي‌شوند.
اجتناب از قرار گرفتن در معرض دود دست‌دوم سيگار و در صورت سيگاري بودن بيمار، ترک سيگار، کليد ريکاوري سريع‌تر و بهتر است

چه بايد کرد؟
توانبخشي نورولوژيکي و روانشناسي مي‌تواند به بيمار در رفع اختلالاتي مانند فراموشي و افت تمرکز و ... کمک کند. پزشک تشخيص خواهد داد عملکرد مغز بيمار چگونه تحت تأثير ويروس قرار گرفته و سپس بهترين رويکرد درماني را توصيه مي‌کند. در خيلي از موارد، تمرينات شناخت درماني مي‌تواند به مغز کمک کند مسيرهاي عصبي لازم براي عملکردهاي معمول خود (مثلاً به يادآوردن شماره تلفن) را بازيابي کرده يا دوباره بسازد.
به عنوان بخشي از برنامه‌ي درمان، احتمالاً به بيمار توصيه مي‌شود تغييراتي در سبک زندگي خود ايجاد کند تا روند پيشرفت و بهبودي‌اش در خانه ادامه پيدا کند. مثلاً تشخيص عوارضي مانند فشارخون بالا، ديابت و يا افسردگي و البته داشتن خواب کافي که مي‌توانند بر عملکرد ادراکي اثر بگذارند. پرداختن به فعاليت‌هاي ادراکي روزمره يا مشغول شدن به برخي از بازي‌ها نيز مي‌تواند مفيد باشد. گاهي لازم است براي کنترل استرس و اضطراب اقداماتي صورت بگيرد تا ريکاوري از کوويد – 19 نيز بهتر انجام شود.

کلام آخر
وقتي به عنوان يک بيمار کم‌کم احساس بهتر شدن مي‌کنيد، شايد وسوسه شويد به کار و زندگي عادي خود برگرديد؛ اما نبايد فراموش کنيد که بهبودي يک فرايند زمان‌بر است و بايد تدريجاً فعاليت‌هاي خود را از سر بگيريد. به بدنتان گوش دهيد و مکرراً استراحت کنيد و پيش از اينکه خسته شويد، دست از کار و فعاليت بکشيد.
کوويد – 19 يک ويروس جديد است و هر روز اطلاعات و دانش ما درباره‌ي آن و همچنين تأثيري که بر بيماران مي‌گذارد و اينکه چگونه مي‌توان بر آن غلبه کرد نيز افزايش مي‌يابد. اما تاکنون با قاطعيت مي‌دانيم که مشکل تنفسي و حرکتي و رواني مي‌تواند تأثيرات واقعاً بد و مخربي بر کيفيت زندگي شخصي و حرفه‌اي بگذارد، حتي زماني که اين ويروس مدت‌هاست بدن را ترک کرده است. اگر جزو افرادي هستيد که دچار ويروس کرونا شده‌ايد و دوره‌ي بيماري سختي را گذرانده‌ايد؛ اما عوارض بلندمدت آن آزارتان مي‌دهند، حتماً به دنبال برنامه‌اي براي غلبه کردن هر چه سريع‌تر بر چالش‌هاي آن باشيد تا وضعيت سلامت و تندرستي بلندمدت خود را بهبود ببخشيد.