ad/ طبق اظهارات معاون پژوهش و فناوری شرکت ملی گاز ایران، بیش از ۴۸۰ هزار کیلومتر خط انتقال گاز در کشور فعال است. این حجم عظیم خطوط گاز را در کنار حدود ۱۴ هزار کیلومتر خطوط انتقال نفت قرار دهید؛ حالا به‌خوبی درک می‌کنید که نقش لوله‌های فولادی مانیسمان تا چه اندازه در شکل‌گیری و تداوم این شبکه حیاتی پررنگ است. بر اساس این برآوردها، ایران بزرگ‌ترین شبکه انتقال گاز در جهان را در اختیار دارد. بنابراین، نقش حیاتی لوله مانیسمان را در ایمنی و پایداری خطوط انتقال انرژی کشور نمی‌توان نادیده گرفت. اما چرا لوله مانیسمان، مناسب‌ترین انتخاب برای پروژه‌های نفت و گاز محسوب می‌شود؟

چرا انتخاب لوله مناسب در پروژه‌های نفت و گاز حیاتی است؟

مهم‌ترین دلیل انتخاب لوله مناسب در پروژه‌های نفت و گاز، ایمنی کامل و جلوگیری از نشت مواد قابل اشتعال در فشار و دمای بالا است. خطوط انتقال نفت و گاز تحت فشار، حرارت، خوردگی و ارتعاشات شدید قرار دارند؛ بنابراین، کوچک‌ترین نقص در جنس یا ساختار لوله منجر به فاجعه‌های زیست‌محیطی و انسانی می‌شود. به همین دلیل، خرید مقاطع فولادی از تأمین‌کننده معتبر و انتخاب نوع لوله متناسب با شرایط عملیاتی پروژه، نقش مهمی در عملکرد و موفقیت سیستم دارد.

از جمله سایر دلایل انتخاب لوله مناسب برای پروژه‌های نفت و گاز عبارت‌اند از:

- مقاومت لوله در برابر فشار داخلی و ضربات ناگهانی
- کاهش احتمال ترک، نشتی و انفجار در خطوط طولانی
- سازگاری با محیط‌های خورنده، اسیدی و دارای سولفید هیدروژن
- امکان جوش‌پذیری بهتر و درزگیری کامل لوله در اتصالات حساس
- افزایش طول عمر خطوط انتقال و کاهش هزینه‌های تعمیرات دوره‌ای
- قابلیت تست و بازرسی غیرمخرب (NDT) برای اطمینان از سلامت ساختار

لوله مانیسمان چیست و چه تفاوتی با لوله‌های معمولی دارد؟

لوله مانیسمان یا لوله بدون دَرز (Seamless Pipe)، نوعی لوله فولادی بدون جوش است که در سطح آن هیچ‌گونه شکاف یا خط اتصالی وجود ندارد. این ویژگی باعث می‌شود که ساختار مولکولی فولاد در سرتاسر بدنه لوله یکنواخت باشد؛ در نتیجه، لوله مانیسمان، فشار و دمای بالا را بدون تغییر شکل یا شکستگی تحمل می‌کند. برای تولید لوله مانیسمان، ابتدا شمش فولادی را حرارت می‌دهند تا به شکل لوله تبدیل شود؛ طوری که هیچ درزی در طول آن به‌وجود نیاید. به‌همین دلیل است که لوله مانیسمان، مقاومت قابل توجهی در برابر فشار و انواع تنش‌های مکانیکی دارد. این محصول در مدل‌ها و رده‌های مختلفی تولید می‌شود؛ شناخت انواع لوله مانیسمان و مشخصات فنی هر رده، می‌تواند به انتخاب گزینه مناسب برای هر پروژه کمک کند. قیمت خرید لوله مانیسمان متناسب با نوع و کاربرد آن متفاوت است. در ادامه، تفاوت‌های لوله مانیسمان با سایر لوله‌های معمولی در چند جنبه فنی مشخص شده است:

فرایند تولید لوله مانیسمان و لوله معمولی

لوله‌های معمولی، از نورد ورق فولادی و جوش دادن درز آن ساخته می‌شوند؛ در حالی که لوله مانیسمان از طریق سوراخ‌کاری شمش فولادی در حرارت بسیار بالا (فرایند مانیسمان) تولید می‌شود و هیچ‌گونه خط جوشی در بدنه ندارد.

استحکام مکانیکی لوله‌ها

نبود درز جوش در لوله مانیسمان باعث افزایش استحکام کششی و مقاومت در برابر فشار داخلی می‌شود. در نقطه مقابل، لوله‌های فولادیِ درزدار دارای محل جوش هستند و همین موضوع، نقطه‌ضعف اصلی آن‌ها در برابر فشار است.

مقاومت حرارتی و خوردگی

لوله‌های مانیسمان به‌دلیل یکنواختی ساختار، مقاومت بیشتری در برابر خوردگی‌های داخلی ناشی از عبور گاز ترش یا مواد شیمیایی دارند. اما لوله‌های فولادی معمولی دچار زنگ‌زدگی و پوسیدگی می‌شوند؛ مخصوصاً در محل جوش.

کاربرد انواع لوله مانیسمان در صنایع حساس

در خطوط فشار بالا، مبدل‌های حرارتی و واحدهای گاز ترش فقط از لوله‌های مانیسمان استفاده می‌شود. در عوض، لوله‌های معمولی بیشتر در سیستم‌های با فشار کم یا کاربردهای ساختمانی کاربرد دارند. لوله‌های مانیسمان در قطرهای مختلف از 2/1 تا 48 اینچ و رده‌های مختلف از جمله رده 20، 40، 60 و 80 تولید می‌شوند؛ بنابراین، بیشترین تنوع را برای صنایع حساس مثل نفت و گاز دارند.

مزایای استفاده از لوله مانیسمان در خطوط انتقال

مهم‌ترین مزیت استفاده از لوله مانیسمان در خطوط انتقال، عملکرد بی‌نقص آن در شرایط ناپایدار پروژه‌های نفت و گاز است. به‌طور کلی، لوله مانیسمان با هدف کاهش خطرات و افزایش عمر مفید شبکه در خطوط انتقال انرژی استفاده می‌شود. البته مزایای دیگری هم وجود دارند که عبارت‌اند از:

مقاومت در برابر فشار و دما

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم لوله مانیسمان، تحمل فشار و دمای بسیار بالا بدون افت استحکام مکانیکی است. لوله‌های مانیسمان به دلیل ساختار یکپارچه، در مقابل فشارهای مکانیکی (تا چند صد بار) و حرارت بالاتر از ۴۰۰ درجه سانتی‌گراد هم مقاوم هستند. بد نیست بدانید که لوله مانیسمان در خطوط انتقال گاز طبیعی از نشت بخار فوق‌گرم یا مواد شیمیایی داغ جلوگیری می‌کند؛ علاوه‌براین، مانع از انبساط یا تغییر شکل ساختاری مواد شیمیایی و سیالات مختلف می‌شود.

کاهش احتمال نشت و شکستگی

کوچک‌ترین شکاف در خطوط انتقال انرژی باعث انفجار، آلودگی زیست‌محیطی و خسارات مالی گسترده می‌شود. لوله مانیسمان به‌دلیل نداشتن درز جوش، در برابر ترک‌های مویی، شکست ناشی از تنش‌های داخلی و لرزش‌های ناشی از پمپاژ مداوم، بسیار مقاوم است. همچنین، سطح داخلی و یکنواخت لوله مانیسمان، مانع از ایجاد نقاط تمرکز تنش می‌شود؛ این نقاط، معمولاً عامل اصلی ترک‌خوردگی در لوله‌های درزدار هستند.

استانداردهای بین‌المللی لوله مانیسمان در صنایع نفتی

استانداردهای بین‌المللی لوله مانیسمان، مشخصات فنی مهم از جمله ترکیب شیمیایی فولاد، استحکام کششی، ضخامت دیواره و روش‌های آزمون را تعیین می‌کنند؛ بنابراین، فقط لوله‌هایی که این استانداردها را دارند، در پروژه‌های حساس مثل نفت و گاز استفاده می‌شوند.

مهم‌ترین استانداردهای جهانی در این زمینه عبارت‌اند از:
- استاندارد ASTM A53: یکی از استانداردهای شناخته‌شده برای تولید لوله‌های فولادی کربنی از جمله مانیسمان در پروژه‌های عمومی و صنعتی است.
- استاندارد ASTM A106: این استاندارد، برای لوله‌های بدون درز فولادی برای دماها و فشارهای بسیار بالا است. استاندارد ASTM، معمولاً برای تأیید کیفیت لوله‌ها در پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها و خطوط انتقال گاز داغ یا بخار استفاده می‌شود.
- استاندارد ASTM A333: لوله‌های دارای استاندارد ASTM A333، مقاومت بسیار بالایی در برابر شکنندگی ناشی از سرمای شدید دارند؛ در نتیجه، بهترین گزینه برای خطوط انتقال انرژی در مناطق سردسیر هستند.
- استاندارد API 5L: استاندارد API 5L، استاندارد اختصاصی مؤسسه نفت آمریکا (API) برای لوله‌های خطوط انتقال نفت و گاز است. کیفیت مواد، تست‌های مکانیکی و ابعاد لوله در همین استاندارد تعریف می‌شوند.
- استاندارد DIN 2448: استاندارد آلمانی برای لوله‌های فولادی بدون درز است؛ در استاندارد DIN، پارامترهای هندسی و خواص مکانیکی لوله برای مصارف صنعتی مشخص می‌شوند.

عوامل مؤثر بر قیمت لوله مانیسمان در ایران

مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده قیمت لوله مانیسمان در بازار ایران، نوسانات نرخ ارز و وابستگی به واردات مواد اولیه فولادی باکیفیت هستند. بسیاری از مواد اولیه برای تولید لوله مانیسمان از کشورهای چین، هند و آلمان وارد می‌شوند؛ بنابراین، تغییرات نرخ ارز تأثیر مستقیمی بر روی قیمت نهایی دارد. با این حال، این موارد تنها عواملی نیستند که قیمت لوله مانیسمان را مشخص می‌کنند؛ مجموعه‌ای از پارامترهای فنی و اقتصادی هم روی قیمت تأثیرگذار هستند که عبارت‌اند از:

- نوع استاندارد تولید (از جمله استانداردهای جهانی API یا ASTM)
- جنس فولاد و گرید متریال مورد استفاده
- هزینه حمل‌ونقل و انبارداری
- قطر و ضخامت دیواره لوله
- کشور و برند تولیدکننده
- شرایط بازار جهانی فولاد

آخرین پیشنهادها و توصیه‌ها به پیمانکاران پروژه‌های انتقال

تجربه ثابت کرده است که خرید از تأمین‌کنندگان معتبر و رسمی، بهترین روش برای تهیه لوله‌های استاندارد مانیسمان با قیمت واقعی است. در مقابل، خرید از واسطه‌ها و دلال‌ها باعث افزایش هزینه‌ها، تأخیر در تحویل بار و حتی دریافت محصولات غیراستاندارد می‌شود. بنابراین، پیشنهاد ما به پیمانکاران این است که علاوه بر بررسی استانداردها و اصالت محصول، به‌ سراغ تأمین‌کنندگان بروند، نه واسطه‌ها. در یک جمله، خرید آگاهانه و حذف واسطه‌ها مساوی است با اطمینان از کیفیت لوله، صرفه‌جویی در هزینه‌ها و موفقیت پروژه.