معنای صدای پرندگان از دید امام حسین(ع)

فردا/ آيا روايتي از امام حسين(ع) وجود دارد که معناي صداي پرندگان در آن بيان شده باشد؟ پرسش صداي پرندگان به چه معنا است؟ آيا امام حسين(ع) در کودکي به اين سؤال پاسخ داده‌اند؟ و اين سخنان چقدر امروزه به اثبات رسيده است؟ پاسخ اجمالي روايات بسياري وارد شده است که امامان(ع)، مانند پيامبران نه تنها به زبان تمامي اهل عالم آشنا و قادر به تکلم آن بودند، بلکه حتي به زبان حيوانات از جمله پرندگان نيز آشنايي داشته و آن‌را مي‌فهميدند.[1] در اين ارتباط امام سجاد و امام صادق(ع) فرموده‌اند: «چنان‌که در آيه "عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ وَ أُوتِينا مِنْ کُلِّ شَيْ‏ءٍ"[2] آمده که پروردگار به حضرت سليمان(ع) علم به سخن پرندگان و برخي از اشيا را عنايت کرده به ما علاوه بر فهم و علم به سخن پرندگان، علم به تمام اشيا را عنايت فرموده‌اند».[3] هم‌چنين ابوحمزه ثمالي مي‌گويد: نزد امام سجاد بوديم هنگامي که گنجشکان آواز مي‌خواندند، امام(ع) فرمود: «آيا مي‌داني اينها چه مي‌گويند؟» گفتم نه، امام فرمود: «اين گنجشکان پروردگارشان را تقديس مي‌کنند و از او روزي امروزشان را درخواست مي‌نمايند».[4] روايت مي‌گويد: «در ايام کودکي امام حسين(ع) از آن‌حضرت، درباره صداي حيوانات سؤال شد، امام(ع) در پاسخ فرمود: «کرکس» مي‌گويد؛ اى فرزند آدم! هر گونه که مي‌خواهى زندگى کن ولى بدان که عاقبت مرگ است. «باز» مي‌گويد؛ اى دانا به امور پنهان و اى رفع‌‏کننده بلاها.[5] «طاوس» مي‌گويد؛ خدايا! به خود ظلم کردم و به زيبايي‌ام مغرور شدم، پس مرا ببخش. «خارپشت» مي‌گويد؛ خداوند بر عرش خود قرار گرفته است. «خروس» مي‌گويد؛ هر کس خدا را شناخت او را فراموش نمي‌کند. «مرغ» مي‌گويد؛ اى خدايى که بر حقى، تو بر حقى و سخن تو حق است. «قرقى» مي‌گويد؛ به خدا و روز قيامت، ايمان دارم. «لاشخور» مي‌گويد؛ به خدا توکل کن که او روزى مي‌دهد. «عقاب» مي‌گويد؛ هر کس از خدا اطاعت کند، سختى نمي‌بيند. «شاهين» مي‌گويد؛ خداوند، پاک، منزه و حقّ است، چه حقّى! «جغد» مي‌گويد؛ انس در دورى نمودن از مردم است. «کلاغ» مي‌گويد؛ اى روزى دهنده! روزى حلال برسان. «دُرنا» مي‌گويد؛ خدايا! مرا از شرّ دشمنانم حفظ کن. «لک لک» مي‌گويد؛ هر کس از مردم فاصله بگيرد، راحت‌‏تر است. «اردک» مي‌گويد؛ آمرزش تو را خواهانم اى خدا!. «هدهد» مي‌گويد؛ چقدر شقى و بدبخت است کسى که گناه مي‌کند. «قمرى» مي‌گويد؛ اى داناى به اسرار و پنهانها، اى خدا!. «کبوتر» مي‌گويد؛ تويى خدا و غير از تو خدايى نيست.[6] «زاغ» مي‌گويد؛ منزّه است کسى که بر او چيزى مخفى نيست. «طوطى» مي‌گويد؛ ياد خدا باعث مغفرت گناهان است. «گنجشک» مي‌گويد؛ طلب آمرزش مي‌کنم از گناهانى که خدا را به خشم آورد. «بلبل» مي‌گويد؛ لا إِلهَ إِلَّا الله حقّا حقّا.[7] «کبک» مي‌گويد؛ قيامت نزديک است. «بلدرچين» مي‌گويد؛ اى فرزند آدم! چه چيز تو را از مرگ غافل کرده است. «مرغ شکارى» مي‌گويد؛ لا إِلهَ إِلَّا الله مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله و آله خيرة الله. «فاخته»[8] مي‌گويد؛ يا واحد يا احد يا فرد يا صمد. «دارکوب» مي‌گويد؛ خداى من! مرا از آتش نجات بده. «چکاوک» مي‌گويد؛ خدايا! گناهان مؤمنان را ببخش. «کبوتر صحرايى» مي‌گويد؛ خدايا! اگر مرا نبخشى، بدبخت مي‌شوم.[9] «مرغ عشق» مي‌گويد؛ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ [العلىّ‏] العظيم. «شتر مرغ» مي‌گويد؛ معبودى به غير از خدا نيست. «پرستو» هنگام صدا کردن، سوره حمد را مي‌خواند و مي‌گويد؛ اى قبول‌‏کننده توبه‌‏کنندگان! اى خدا! حمد و ثنا براى تو است».[10] پس از آن امام به تفسير صداي غير پرندگان از حيوانات ديگر پرداخت و در خاتمه با استناد به آيه «وَ إِنْ مِنْ شَيْ‏ءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لکِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ»،[11] فرمود که تمام مخلوقات خداوند او را تسبيح مي‌کنند.[12] بنابراين به استناد آيه مذکور و روايات ياد شده، تمامي حيوانات بلکه مخلوقات، داراي نطق و کلام هستند و تسبيح‌‌گوي پروردگار متعال مي‌باشند که کلامشان براي انبياء و امامان مفهوم است. [1]. شيخ مفيد، الاختصاص، محقق، مصحح، غفاري، علي اکبر، محرمي زرندي، محمود، النص، ص 289 - 301، قم، المؤتمر العالمي لالفية الشيخ المفيد، چاپ اول، 1413ق. [2]. «اى مردم! زبان پرندگان به ما تعليم داده شده، و از هر چيز به ما عطا گرديده است». نمل، 16. [3]. همان، ص 293. [4]. همان. [5]. قطب الدين راوندي، سعيد بن عبد اللّٰه، الخرائج و الجرائح، ج 1، ص 248، قم، مؤسسه امام مهدي عجل الله تعالي فرجه، چاپ اول، 1409ق. [6]. همان، ص 249. [7]. همان، ص 250. [8]. نوعي کبوتر، قمري. [9]. الخرائج و الجرائح، ج ‏1، ص 250. [10]. همان، ص 251. [11]. «هر موجودى، تسبيح و حمد او مي‌گويد ولى شما تسبيح آنها را نمي‌فهمي». اسراء، 44. [12]. الخرائج و الجرائح، همان، ص 252.