دلیل نام‌گذاری محله‌های تهران

گردالي/ ساکنان شهر تهران هر روز سوار بر وسايل نقليه و يا اتومبيل شخصي خود مي‌شوند و از منزل‌شان به ديگر مناطق تهران مانند گيشا، نياوران، نارمک و غيره مي‌روند. اما وجه تسميه‌ي اين محله‌ها چيست؟ داستان آن‌ها چيست؟ چرا نام يک محله پل چوبي است در صورتي که امروزه هيچ سازه‌ي چوبي‌اي در آن نيست. با کجارو همراه باشيد. جماران زمين‌هاي جماران متعلق به سيد محمد باقر جماراني از روحانيان معروف در زمان ناصر الدين شاه بوده است. برخي از اهالي معتقدند که در کوه‌هاي اين محله از قديم مار فراوان بوده و مارگيران براي گرفتن مار به اين ده مي‌آمدند و دليل نامگذاري اين منطقه نيز همين بوده است و عده‌اي هم معتقدند که جمر و کمر به معني سنگ بزرگ است و چون از اين مکان سنگ‌هاي بزرگ به دست مي آمده است، آن‌جا را جمران، يعني محل به‌دست آمدن جمر ناميده‌اند. لويزان اين منطقه از گسترش روستاي لويزان و شيان شميرانات به‌وجود آمده که داراي آب و هواي بسيار مطبوع در گذشته و حال است. کامرانيه زمين‌هاي اين منطقه ابتدا به ميرزا سعيدخان، وزير امور خارجه‌ تعلق داشت، و سپس کامران ميرزا پسربزرگ ناصرالدين شاه، با خريد زمين‌هاي حصار بوعلي، جماران و نياوران، اهالي منطقه را مجبور به ترک زمين‌ها کرد و سپس آن جا را کامرانيه ناميد. محموديه در اين منطقه باغي بوده که متعلق به حاج ميرزا آقاسي بوده است و چون نام او عباس بوده آن را عباسيه مي‌گفتند. سپس علاءالدوله اين باغ بزرگ را از دولت خريد و به نام پسرش، محمودخان احتشام‌السلطنه، محموديه ناميد. نياوران نام قديم اين منطقه گردوي بوده است و برخي معتقدند در زمان ناصرالدين شاه نام اين ده به نياوران تغيير کرده است به اين ترتيب که نياوران مرکب از “نيا” (حد، عظمت و قدرت)؛ ”ور” (صاحب) و “ان‌” علامت نسبت است و در مجموع يعني کاخ داراي عظمت. نارمک نام محله‌اي واقع در شمال شرق تهران است. در گذشته دهي در ۹ کيلومتري جنوب شرقي تجريش و ۵ کيلومتري راه شوسهٔ دماوند به تهران بوده است. محله نارمک تهران که به محله صد ميدان معروف است، داراي ۷/۱۲ کيلومتر مربع مساحت و سه ناحيه شهري است. ۸۹ هزار و ۱۰۳ خانواده با ۳۳۶ هزار و ۷۷۲ نفر جمعيت دارد. اين منطقه يکي از قديمي‌ترين مناطق تهران است که در قديم، نام آن ده نارمک بوده است، يکي از مناطق خوش آب و هوا و سردسيري تهران به شمار مي‌رود. اين محله که در ضلع شمالي محله تهران‌نو واقع شده، به همراه محله تهرانپارس در دهه ۲۰ توسط فرانسوي‌ها ساخته شد. اين محله داراي ۱۰۰ ميدان سرسبز مي‌باشد و ميدان نبوت (هفت حوض) در نارمک حالت مرکزي و تجاري دارد و از شمال و جنوب به سي‌متري نارمک (خيابان آيت) و از شرق به غرب به خيابان گلبرگ متصل مي‌شود. اين محله داراي مسجدهاي بسيار است که يکي از مساجد معروف مسجد جامع نارمک در خيابان سمنگان است. نارمکاز شمال به خيابان فرجام از غرب به بزرگراه امام علي (ع) و از شرق به بزرگراه شهيد باقري و از جنوب به خيابان دماوند و خيابان نظام‌آباد متصل مي‌گردد. خيابان‌هاي مهم آن آيت، شهيد ثاني (۴۶متري نارمک)، هنگام، رسالت، سامان، سمنگان، دردشت، فرجام و مدائن و قنبريان و خيابان شيرمرد … است. اين محله در سال ۱۳۳۰ شمسي براي سکونت فرهنگيان آموزش و پرورش ساخته شد. جوانمرد قصاب جوانمرد قصاب نام يک شخصيت نيمه افسانه‌اي، نيمه تاريخي، و آرامگاهي (بقعه)‌ در نزديکي شهر ري است . محله پيرامون اين بقعه نيز محله جوانمرد قصاب نام دارد.اين محل بسيار زيباست و به نسبت بقيه جاهاي تهران از آلودگي کمتري رنج مي برد . ونک نام ونک تشکيل شده است از دو حرف (ون) به نام درخت و حرف (ک) که به صورت صفت تصغير ظاهر مي‌شود. يوسف آباد منطقه يوسف آباد را ميرزا يوسف آشتياني مستوفي‌الممالک در شمال غربي دارالخلافه ناصري احداث کرد و به نام خود، يوسف آباد ناميد. پل چوبي قبل از اين که شهر تهران به شکل امروزي خود درآيد، دور شهر دروازه‌هايي بنا شده بود تا دفاع از شهر ممکن باشد. يکي از اين دروازه‌ها، دروازه شميران بود با خندق‌هايي پر از آب در اطرافش که براي عبور از آن، از پلي چوبي استفاده مي‌شد. امروزه از اين دروازه و آن خندق پر از آب اثري نيست، اما اين محل همچنان به نام پل چوبي معروف است. دزاشيب روايت شده است که قلعه بزرگي در اين منطقه به نام «آشِب» وجود داشته است و در گذشته نيز به اين منطقه دزآشوب و دزج سفلي و در لهجه محلي ددرشو مي‌گفتند. شميران نظريات مختلفي درباره اين نام شميران وجود دارد. يکي از مطرح ترين دلايل عنوان شده ترکيب دو کلمه سمي يا شمي به معناي سرد و «ران» به معناي جايگاه است و در واقع شميران به معناي جاي سرد است. همچنين در نظريه ديگري به دليل وجود قلعه نظامي در اين منطقه به آن شميران مي‌گفتند و همچنين برخي نيز معتقدند که يکي از نه ولايت ري را شمع ايران مي‌گفتند که بعدها به شميران تبديل شده است. فرحزاد اين منطقه به دليل آب و هواي فرح بخشش به اين نام معروف شد. البته نام اصلي آن «فره زاد» بوده و گويا به سبب پيدايش آب در آنجا آن را «توشه با عظمت» شمرده اند. تهران‌نو خيابان‌کشي اين محله نظم هندسي دارد و خيابان‌هاي شمال غربي به جنوب شرقي آن با بهره‌گيري از واژه مهر به‌صورت مهربار، مهرافروز، مهرآور، مهرپرور و مهرآگين نام‌گذاري شده‌بود. تهران‌نو داراي پنج ميدان به نام‌هاي آشتياني، اطلاعات، چايچي، لوزي و امامت(ميدان وثوق) است. گيشا نام گيشا که در ابتدا کيشا بوده است برگرفته از نام دو بنيانگذار اين منطقه آقايان کي‌نژاد و شاپوري مي‌باشد. منيريه منيريه در زمان قاجار يکي از محله‌هاي اعيان نشين تهران بوده و گفته شده نام آن از نام زن کامران‌ميرزا، يکي از صاحب‌منصبان قاجر، به نام منير گرفته شده‌است. داوديه ميرزا آقاخان نوري صدراعظم اين اراضي را براي پسرش، ميرزا داودخان، خريد و آن را توسعه داد. اين منطقه در ابتدا ارغوانيه نام داشت و بعدها به دليل ذکر شده داوديه نام گرفت. تهرانپارس در دهه ۱۳۱۰ خورشيدي ارباب هرمز از بزرگترين سرمايه داران زرتشتي شهرکي در شمال شرق تهران ساخت و نامش را تهرانپارس گذاشت. سپس شمار فراواني از زرتشتيان به آنجا کوچ کردند. ارباب هرمز با ياري چند تن از مهندسان نام‌آور خيابان بندي وجدول کشي آنجا را انجام داد. ساختار شهرسازي تهرانپارس برپايه اصول شهرسازي نوين است که هم اکنون بعنوان يکي از بهترين طرحهاي شهري به شمار مي‌رود. درگذشته بخش بزرگي از زمين‌هاي تهرانپارس از آن زرتشتيان بود. اکنون تهرانپارس بسيار گسترش يافته و در منطقه‌هاي ۴و۸ شهرداري تهران جاي گرفته‌است. تهرانپارس داراي چهار ميدان و شهرکهايي مانند شهرک اميد، شهيد بهشتي، فرهنگيان و پارس در آن واقع شده‌است. از خيابان‌هاي مهم آن بلوار تيرانداز، خيابان جشنواره، خيابان رشيد، خيابان استخر و بلوار وفادار و پروين را مي‌توان نام برد. درکه اگر چه هنوز دليل اصلي نامگذاري اين محل مشخص نيست اما برخي آنرا مرتبط به نوعي کفش براي حرکت در برف که در اين منطقه استفاده مي شده و به زبان اصلي «درگ» ناميده مي شده است دانسته‌اند. زرگنده احتمالا دليل نام‌گذاري اين محل کشف سکه‌ها و اشيا قيمتي در آن بوده است. در گذشته اين منطقه ييلاق کارکنان روسيه بوده است. قلهک کلمه قلهک از دو کلمه”قله‌” و “ک‌” تشکيل شده است که قله معرب کلمه کله، مخفف کلات به معناي قلعه است. عقيده اهالي بر اين است که به دليل اهميت آبادي قلهک که سه راه گذرگاه‌هاي لشگرک، ونک و شميران بوده است، به آن (قله- هک) گفته شده است. پل رومي پل رومي در واقع پل کوچکي بوده که دو سفارت روسيه و ترکيه را هم متصل مي کرده است. عده‌اي هم معتقدند که نام پل از مولانا جلال‌الدين رومي گرفته‌شده است. جواديه بسياري از زمينهاي جواديه متعلق به آقاي فرد دانش بوده است که اهالي محل به او جواد آقا بزرگ لقب داده بودند. مسجد جامعي نيز توسط جواد آقا بزرگ در اين منطقه بنا نهاده است که به نام مسجد فردانش هم معروف است. سيدخندان سيد پيري دانا و شيرين سخن بوده که پيشگويي‌هاي او زبانزد مردم در سي يا چهل سال پيش بوده است. دليل نامگذاري اين منطقه نيز احترام به اين پيرمرد بوده است. فرمانيه در گذشته املاک زمين‌هاي اين منطقه متعلق به کامران ميرزا نايب‌السلطنه بوده است و بعد از مرگ وي به عبدالحسين ميرزا فرمانفرما فروخته شده است. آجودانيه آجودانيه در شرق نياوران قرار دارد و تا اقدسيه ادامه پيدا مي‌کند. آجودانيه متعلق به رضاخان اقبال السلطنه وزير قورخانه ناصرالدين شاه بوده، او ابتدا آجودان مخصوص شاه بوده است. اقدسيه نام قبلي اقدسيه (تا قبل از ۱۲۹۰ قمري) حصار ملا بوده است. ناصرالدين شاه زمينهاي آنجا را به باغ تبديل و براي يکي از همسران خود به نام امينه اقدس (اقدس الدوله) کاخي ساخت و به همين دليل اين منطقه به اقدسيه معروف شد.