برج میلاد، نمادی از هنر و معماری ایرانی!

چيدانه/ تهران، اين کلان شهر آرميده در پاي البرز، هميشه به قله ي دماوند نماد آزادگي و استواري ايرانيان باليده است، اما امروز در هزاره ي سوم از ميان دست‌ساخته‌هاي مهندسان ايراني، هنر و معماري اين مرز و بوم در شاهکاري ديگر متجلي است. برج ميلاد تهران، که در جاي جاي آن ، هنر و معماري ايران نمايان است و با عظمت بر فراز تهران قد برافراشته است. نگاهمان را که به بلنداي اين شاهکار ۴۳۵ متري معطوف مي‌کنيم، ابهت و عظمت ششمين برج بلند تلويزيوني و مخابراتي دنيا بيشتر درک مي شود. اين سرو سرفراز و اين نشانه ي پيشرفت و پويايي، مجموعه‌اي است بزرگ و سترگ که در دل خود سازه‌هاي متنوع فني و فرهنگي را جاي داده و مرکز بي ‌بديل فرهنگي و گردشگري ايران به شمار مي‌آيد. با چيدانه هراه باشيد تا از جزييات اين سازه ي بلند قامت بيشتر بدانيم... طراحي و اجراي برج ميلاد در شهر تهران به دلايل گوناگوني صورت گرفت. در درجه ي اول اين برج عملکرد مخابراتي دارد و اکنون به نشانه اي براي شهر تهران تبديل شده است. علاوه بر عملکرد مخابراتي، تأمين شرايط مناسب براي نصب آنتن هاي شبکه هاي تلويزيوني، اهداف گردشگري و جذب توريست از ديگر عملکردهاي اين برج است. ايده ي ساختن يک نماد جديد براي شهر تهران، اوايل دهه ي ۷۰ مطرح شد. از همان دوران بود که شهرداري تهران تحقيقات گسترده اي را براي پيدا کردن محلي مناسب براي ساختن اين نماد جديد و طراحي آن آغاز کرد. در مطالعات اوليه ي برج ميلاد، ۲۱ نقطه از تهران براي احداث برج مورد مطالعه قرار گرفت که از ميان آنها چهار نقطه و در نهايت تپه هاي کوي نصر انتخاب و طراحي معماري آغاز شد. برج ميلاد از پنج قسمت پي، پايه ي برج، بدنه ي اصلي، رأس و آنتن مخابراتي تشکيل شده است و در مجموع ۴۳۵ متر ارتفاع دارد. فونداسيون برج ميلاد با پلان دايره اي شکل به قطر ۶۶ متر، از ۲۲۰۰۰ مترمکعب بتن تنيده با ضخامت ۱۴ متر ساخته شده است. اين پي توانايي مقاومت در برابر زلزله و بادهاي شديد را داراست. ساختمان پاي برج در ۶ طبقه با کاربري تجاري، اداري و مراکز هنري با مساحت کلي ۱۷ هزار متر مربع بنا شده است. سقف بتني يکپارچه قوسي شکل و منحصر به فرد اين ساختمان از برجسته ترين کار هاي بتني معماري معاصر محسوب مي شود. طرح روي اين سقف نقش هندسي يک گره ايراني است. اين ساختمان با طرحي برگرفته از معماري سنتي ايراني تا ارتفاع ۲۸.۴ متري برج ميلاد را در بر مي گيرد. از ديگر ويژگي هاي اين سازه نحوه اجراي پايه هاي X شکل و بام قوسي آن به همراه استفاده ازيک نوع بتن به جاي سنگ در نماي بيروني ساختمان لابي مي باشد. بدنه ي اصلي برج با ارتفاع کلي ۳۱۵ متر به شکل هشت ضلعي طراحي و با استفاده از بتن مسلح ساخته شده است. شکل هندسي هشت ضلعي آن برگرفته از معماري دوران اسلامي ايران است و اين خصوصيت، برج ميلاد را از برج هاي مشابه در جهان که غالبا با مقطع دايره ساخته شده اند، متمايز مي کند. بدنه ي اصلي برج کاربري عمومي ندارد و فقط محل عبور تاسيسات و آسانسور هاي پر سرعت برج است. حدود ۳۵۰۰۰ مترمکعب بتن در ساختمان بدنه ي اصلي اين برج به کار رفته است. قسمت بعدي برج که در واقع مهم ترين بخش آن است، ساختمان رأس برج است که داراي سازه ي فولادي بوده و از ارتفاع ۲۴۵ متري تا ۳۱۵ متري برج را در بر مي گيرد. اين بخش ۱۲ طبقه اي، ۲۱۰۰ تن وزن دارد و با زيربناي ۱۲۰۰۰ مترمربع، بزرگ ترين سازه ي رأس برج هاي مخابراتي جهان است. سازه ي رأس برج ميلاد از دو بخش اصلي سبد فلزي به وزن ۱۷۰۰ تن و گنبد آسمان به وزن ۴۰۰ تن تشکيل شده است. طبقه ي اول اين سازه اختصاص به فضاي ايمني و آتش نشاني دارد که در مواقع بروز خطر آتش سوزي به عنوان يک جان پناه امن مورد استفاده قرار مي گيرد. طبقات بعدي اين سازه به ترتيب فضاهايي براي تأسيسات مکانيکي، سالن و ترياي ديد سرپوشيده، گالري هنري با ديد آزاد، رستوران گردان با سکوي ديد روباز، دو طبقه شامل تجهيزات مخابرات و تلويزيون، رستوران ويژه، اتاق آسانسورها و گنبد آسمان است. گنبد آسمان، آخرين طبقه ي عمومي برج، گنبدي شيشه اي به ارتفاع ۱۳ متر مي باشد. بر روي ديوار هشت ضلعي مرکزي اين طبقه کار هنري اجرا و نصب شده است که جلوه ي خاصي به اين طبقه داده است. اين اثر هنري بر پايه ي مجموعه اي از نمادها، اسطوره ها و روايت هاي کهن ايران زمين شکل گرفته و بازگو کننده ي سير تکاملي فرهنگ و تمدن نه هزار ساله ي ايرانيان از دوران امپراطوري بزرگ ايران، دوران اسلامي تا زمان کنوني است. انديشه ي اوليه ي طراحي اين اثر، برخواسته از نشانه هاي جاودان تمدن بشري ناظر بر چهار عنصر اصلي آفرينش: آب، باد، خاک، آتش و نيز مفاهيم بنياديني همچون زندگي، مرگ، عشق، عدالت، مبارزه و صلح است. چهار ديواره ي اصلي اثر، هريک الهام گرفته از نقش مايه هاي گوناگوني است مرتبط با يکي از نشانه هاي چهارگانه که در آميزش با دنياي پررمز و راز هندسه، رياضيات و نجوم قرار گرفته است. اين نقش ها پيوسته الهام بخش هنر و معماري ايران در دوران گوناگوني بوده که با تفکر ايراني - اسلامي در نمونه هاي درخشان ميراث فرهنگي و هنري اين سرزمين تجلي يافته است. مقام اول بزرگترين رستوران گردان جهان در ارتفاع ۲۷۶ متري متعلق به برج ميلاد تهران است. اين رستوران در طبقه ي ششم رأس برج با ظرفيت ۳۰۰ نفر فضايي دلنشين است که اثري از شاهنامه ي فردوسي بر زيبايي اين رستوران افزوده است. اين رستوران از دو فضاي ثابت و متحرک تشکيل شده است و يک دور در ساعت به حول قسمت ثابت رستوران گردش مي نمايد و ديد ۳۶۰ درجه را براي ميهمانان رستوران فراهم مي نمايد. بزرگترين قطر در سازه ي رأس برج ميلاد در طبقه ي هفتم در تراز ۲۸۰ متري با زيربنايي در حدود ۳۰۰۰ متر واقع شده است. استفاده از سکوي ديد باز اين طبقه تجربه ي بي نظيري است. از اين سکو مي توان به طور کامل شهر تهران و محوطه ي اطراف برج را از ارتفاع ديد. پس از سازه ي رأس برج، آنتن مخابراتي با ارتفاع ۱۲۰ متر بر روي آن نصب شده است که در واقع کاربرد اصلي برج را براي پوشش مخابراتي و تلويزيوني شهر تهران تأمين مي کند. اين آنتن، پوسته اي فلزي به ارتفاع ۱۲۰ متر است که از ارتفاع ۳۱۵ متر شروع مي شود و تا تراز ۴۳۵ متر ادامه مي يابد و ۳۶۵ تن وزن دارد. قطر اين دکل در پايه ۶ متر است و اندازه ي آن در مقاطع شانزده، هشت و چهارضلعي به تدريج کاهش مي يابد و به مربعي به طول ۶۰ سانتي متر مي رسد. بدنه و پايه ي برج بتني بوده و سازه ي رأس از جنس فولاد با نماي شيشه اي است. ۱۲۰ متر دکل آنتن از جنس فولاد با پوشش گالوانيزه است. در طراحي برج ميلاد تلاش شده است با بهره گيري از ويژگي هاي معماري اصيل و اسلامي ايران، نماي ويژه اي براي نماد پايتخت ايران طراحي شود. براي مثال نماي سازه ي رأس برج ميلاد در قسمت پايين آن برگرفته از سقف خانه ي بروجردي ها در کاشان و در واقع شکل وارونه ي آن است. هم چنين خطوط متقاطع سازه ي پاي برج و شکل متقارن آن با الهام از اصول معماري سنتي ايراني شکل گرفته است.