ریشه ضرب المثل/ شستش خبردار شد

خراسان/ اين عبارت کنايه از اين است که به او الهام شد، پيش بيني کرد، از موضوع اطلاع يافت. اين مثل غالباً هنگامي به کار مي رود که دو يا چند نفر بدون اطلاع و در نظر گرفتن منافع شخصي مورد نظر تصميم بگيرند کاري را انجام دهند ولي شخص مورد نظر از نقشه آن ها آگاه شود و در مقام جلوگيري از اقدام حريفان به منظور تامين منافع و مصالح خويش برآيد. در چنين موقعي که اسرار فاش و اعمال پنهاني آشکار شد اصطلاحاً مي گويند: «فلاني شستش خبردار شد» يعني فهميد که چه مي خواهيم بکنيم يا چه مي خواهند بکنند. واژه شست معاني و مفاهيم مختلفي دارد از جمله قلابي از آهن است که ماهي گيران با آن ماهي مي گيرند. اين قلاب آهني را که به معني دام آمده، مجازا شست مي گويند. به کاربردن واژه شست در مورد قلاب ماهيگيري شايد ناشي از اين باشد که چون شست يعني انگشت ابهام ماهيگير در داخل يک سر قلاب ماهيگيري قرار دارد به همان مناسبت که زهگير کمان را شست مي گويند اين قلاب ماهيگيري را نيز شست گفته اند. به طوري که مي دانيم هنگامي که ماهي به قلاب افتاد، ماهي به تکاپو مي افتد شايد خلاصي پيدا کند. در اين موقع صياد ماهي گير قبل از هر چيزي شستش خبردار مي شود يعني انگشت ابهامش بر اثر جست و خيز ماهي در دريا يا رودخانه تکان مي خورد و صياد مي فهمد که ماهي در دام افتاده است. پس بلافاصله قلاب را بالا مي کشد و ماهي صيد شده را از قلاب جدا مي کند و در سبد مي اندازد.