ایران سرا/ شهمیرزاد سرزمین درختان گردوی کهنسال را بیشتر بشناسید

همشهري شش و هفت/ تاريخ سه هزار ساله بنا به روايت تاريخ طبرستان ابن اسفنديار و تاريخ قومس عبدالرفيع حقيقت و نزهه القلوب حمدالله مستوفي و مازندران و استرآباد رابينو و معجم البلدان ياقوت حموي و کتاب علويان و طبرستان دکتر ابوالفتح حکيميان، نام قديم شهميرزاد، شهمار، سهار، شهار و شامار ذکر شده است .دراين کتاب‌هاي تاريخي درباره شهميرزاد نوشته‌اند که اين شهر آبادترين شهر حکومت طبرستان بود و مسجد جامع منحصر به فردي که هم‌اکنون نيز داير است، در آن وجود داشت. از اين روايت‌هاي تاريخي چنين استنباط مي‌شود که شهميرزاد داراي قدمت سه هزار ساله است که حتي قبل از مهاجرت آريايي‌ها به ايران منطقه‌اي آباد بوده و وجود چشمه‌سارهايي به نام ارشک و اشکش که از نام‌هاي دوران اشکاني است، قدمت شهميرزاد و آبادي آن را از دوران اشکانيان و حتي قبل از آن را تائيد مي‌کند. فرهنگ شهميرزاد مردم اين شهر از نظر فرهنگي به دليل ارتباط زياد با مردم مازندران در سال‌ها و قرن‌هاي مختلف، اشتراک‌هاي فراواني دارند. بناي اوليه اين شهر به دست مهاجراني از خراسان، دامغان، گرمسار، چهارمحال بختياري، سرخه، گيلان، رودبار و الموت، مازندران، مناطقي از عراق و سوريه و غيره صورت گرفته است. درختان گردو و سپيدار از همان دل کوير که سايه‌اش مي افتد روي خاک مي‌توانيد درختان گردو و سپيدار را ببينيد. کوچه‌ها وخيابان‌هاي شيب‌دار شهر پر است از چنار و سپيدار و گردو. حتي در حاشيه خيابان‌ها مي‌توان درخت گردوو سيب ديد.درختان گردوي کهنسال سر به آسمان ساييده و بيدهاي مجنون و تبريزي در هر فصلي هوش از سر مسافر مي‌ربايند. درخت‌ها هنوز گردو مي‌دهند و تبريزي‌ها و سپيدارها در هر فصلي دست به کار رنگ آميزي طبيعت مي‌شوند. حالا که زمستان آمده با همان تک و توک برگ‌هاي زرد و نارنجي هم منظره زيبايي درست کرده‌اند.شهميرزاد پر از باغ است. باغداري و کشاورزي يکي از منابع مهم درآمد اين مردم است. هنوز هم گردوهاي شهميرزاد براي خودشان کلي اسم و رسم در بازار اين محصول دارند. سيب، آلو، زرد آلو و گلابي‌هايش هم تعريفي است. شهميرزاد کجاست؟ شهميرزاد در شمال شهر سمنان و در 20 کيلومتري کوير مرکزي است. با اينکه سمنان شهري کويري و يکي از استان‌هاي گرم ايران است اما شهميرزاد فقط با 20 دقيقه اختلاف رانندگي با ماشين طبيعتي بي‌نظير و دلنشين دارد. کمي که از سمنان به سمت شمال برويد و بيابان را پشت سر بگذاريد زمين‌هاي کشاورزي و درخت‌هاي بلند گردو تکه‌اي از بيابان همه سرها را به سمت خود مي‌چرخاند. پارادوکسي عجيب از رنگ‌ها. جايي که ناگهان خاکي بيابان همه مي‌شود سبزي طبيعت. ناگهان داغي کوير و آفتاب جاي خودش را به سايه و جوي آب و صداي بلبل و پرنده‌هاي بي‌نظير مي‌دهد.شما به شهميرزاد رسيده‌ايد. شهري که محلي‌هايش به آن «شامرزا»‌مي‌گويند. چرا بايد به شهميرزاد برويم؟ مگر از يک مسافرت دو، سه روزه چه مي‌خواهيد جز طبيعتي بکر و سکوت و زيبايي و آسماني صاف؟ اگر دلتان براي ديدن ستاره‌ها در آسمان و شنيدن صداي پرنده‌ها و قدم زدن در کوچه پس کوچه‌هاي خلوت و دنج تنگ شده اينجا بهترين انتخاب است.آسمان آبي بدون آلودگي و سرو صدا و هزاران قاب طبيعي نقش بسته بر دامان شهر بهترين دليل براي رفتن به شهميرزاد است. سفري که اگر اهل مرکز کشور باشيد با دو، سه ساعت رانندگي به آن مي‌رسيد و اهل هر جاي ديگر ايران که باشيد با هر چند ساعتي که براي رسيدن به آن مي‌گذرانيد، آن‌قدر در جان ودلتان مي‌نشيند که هيچ سفري چنين تاثيري روي خاطرات‌تان نگذاشته و آن را اين قدر شيرين نکرده است. شهري پر از آثار تاريخي،درختاني چند هزار ساله و دره و جنگل‌هايي بي‌نظير. از يک سفر کوتاه ديگر چه مي‌خواهيد جز اين کنار هم نشستن طبيعت و تاريخ و زيبايي.اين شهر فقط 230 کيلومتر با تهران فاصله دارد آن هم با قدمتي باستاني. درختاني که مهريه مي‌شوند اينجا درخت‌ها را مهر دختران تازه بخت مي‌کنند؛ درخت‌هاي گردوي چند هزار ساله را. در خانواده‌هاي اصيل شهميرزادي‌، يک درخت گردو مهريه دختران است و اين اعتقاد وجود دارد شهميرزاد با درختان گردو که به آن «‌ميخ طلا» مي‌گويند به زمين متصل شده است‌. اين درخت ها مثل درخت نخل شناسنامه و سند مالکيت جداگانه‌اي هم دارند. فائو سازمان خواربار جهاني، شهميرزاد را به عنوان بزرگ‌ترين باغ گردوي دنيا به وسعت 750 هکتار مي‌شناسد. مهم‌ترين ويژگي گونه‌هاي گردوي اين باغ‌ها که به تائيد پروفسور ژرمن فرانسوي هم رسيده، خوشه‌اي بودن آن است. باورتان مي‌شود اين باغ‌هاي بزرگ و وسيع به شيوه قطره‌اي آبياري مي‌شوند؛ شيوه‌اي که در دل کوير و روزهاي بي‌آبي اين شهر را سر پا نگه داشته و درخت‌هاي گردويش همچنان خوشه خوشه گردو مي‌دهند؟گردوي شهميرزاد با مشخصاتي نظير ميزان چربي بالا، چوب سخت و خوش نقش و رکورد وزن دانه گردو (25گرم) معروف‌ترين و قديمي‌ترين نوع گردو در جهان است. باورتان مي‌شود سن بعضي از اين درختان به بالاي 200 سال هم مي رسد؟ قلعه‌هاي تاريخي شهميرزاد چندين قله و تپه دارد که بلندترين قله شهميرزاد با ارتفاع 3810 متر، «نيزوا» نام دارد و در دهستان چاشم بخش شهميرزاد قرار گرفته است. سه قلعه تاريخي شير قلعه، قلعه شيخي و دژ وهل از قلعه‌هاي تاريخي و از جاذبه‌هاي گردشگري مهم اين شهر هستند. شير قلعه اين قلعه را حکومت طبرستان که در دوره اشکاني در مناطقي از ايران حکومت داشتند، براي حفاظت راه انشعابي از بزرگراه ابريشم، احداث کرده بودند. اين قلعه در قرن پنجم و ششم، ميزبان اسماعيلي مذهبان بود که مرکز حکومت‌‌شان قلعه الموت قزوين بود و به روايتي تونلي زيرزميني از قلعه به چشمه قلعه ساخته بودند تا از آب چشمه استفاده کنند و از گزند دشمنان در امان بمانند. شير قلعه يا قلعه شيخ چشمه در پنج کيلومتري شمال شهر شهميرزاد واقع شده است.ارتفاع کوهي که شير قلعه در بالاي آن قرار گرفته حدود 250 متر بلندتر از زمين‌هاي اطراف است‌. شير قلعه که مصالح اصلي آن سنگ و ساروج است هفت برج دفاعي و تقويتي داشته است. مردم اين منطقه معتقدند، ساکنان اوليه قلعه با احداث بنايي برج مانند در پاي کوه و ساختن پله‌هاي مارپيچي نظير پله‌هاي مناره، آب مورد نياز را از چشمه پاي کوه به داخل قلعه مي‌رساندند. بقاياي اين برج نيز به‌خوبي قابل ديدن است. فضاهاي داخلي شير قلعه شهميرزاد اکنون پس از گذشت قرن ها در زير خاک مدفون است اما ديوارها، برج و باروهاي آن نسبتا سالم مانده است. قلعه دژ وهل دژ وهل از ديگر قلعه هاي باقي مانده اين شهر است که سنگي و مربوط به دوران قبل از اسلام است. در شمال غربي شهميرزاد رشته کوهي با شيب تقريبا کم وجود دارد که قسمت کوچکي از باغ‌هاي سرسبز روي آن واقع شده است. دژ وهل يا قلعه سنگي شهميرزاد بالاي اين کوه و در کنار باغ‌هاي ميوه و گردو قرار دارد و تمام مصالح به کار رفته در آن از همان کوهي است که روي آن قرار دارد. به طور کلي اين دژ داراي دو برج مدور با ديواره‌هاي سنگي است که از آنها براي ديده‌باني استفاده مي‌شد. احتمالا اين دژ داراي چهار برج بوده که هم اکنون دو برج آن باقي مانده است‌. قلعه شيخي ازقلعه شيخي هم فقط سنگ‌چين‌هاي بسيار محدودي باقي مانده است‌. پروفسور کلايس معتقد است، اين قلعه به وسيله طرفداران حسن صباح ساخته شد و در قرن 10 و 11 حاکمان کومس (کومش/ قومس) در زمان صفويه از اين قلعه براي جلوگيري از هجوم ترکمانان، استفاده کردند. کمان‌رستم! «کمان رستم» درخت گردويي با 13 قرن حيات است که در فهرست آثار معنوي ايران ثبت شده است. اين درخت از تنه به دو شاخه تنومند و متقارن تقسيم شده است و اين دو تکه شدن،آن را به تاجي زيبا تبديل کرده است. مردم شهميرزاد نام اين درخت را کمان رستم گذاشته‌‌اند. درختي 15 متري با تاج‌هاي کماني سه متري.اين درخت ويژه و تاريخي براي ‌اينکه همچنان ميخ به زمين بماند و کمان‌هايش آسيب نبيند و نشکند، بارها توسط کارشناسان فضاي سبز شهرداري شهميرزاد مقاوم سازي و مستحکم شده است. ‌ از شهميرزاد بدون ديدن اين مکان‌ها خداحافظي نکنيد گه نعره زدي بلبل گه جامه دريدي گل بلبل دره در شهميرزاد محلي است به نام «بلبل دره»؛ مکاني پر از درختان سر به فلک کشيده که وقتي وارد آن جا مي‌شويد فقط نواي بلبل مي‌آيد و صداي برگ درخت‌ها. نام اين دره را به اين دليل بلبل دره گذاشته‌اند که هر جاي اين دره سرک بکشيد صداي بلبل را مي‌شنويد. هفت چشمه و سرچشمه چشمه‌هايي در شمال شهميرزاد از ديگر مکان‌هاي ديدني اين شهر است. از شهرستان سمنان و در مسير جاده شهميرزاد- چاشم که حرکت کنيد،‌اين چشمه‌ها را مي‌بينيد. هفت چشمه و سرچشمه دو تا از چشمه‌هاي شهر شهميرزاد هستند. منطقه حفاظت شده پرور اگر دل‌تان مي خواهد جنگل ، درخت ، کوه ، چشمه ، پرنده و حيوانات اهلي و وحشي را يک جا و در کنار هم ببينيد حتما سري به اين منطقه بزنيد.اگر نمي‌ترسيد، بگوييم که ممکن است در اين منطقه خرس قهوه‌اي سر راه‌تان سبز شود! آبشار روزيه چاشم آبشار زيباي روزيه چاشم در ميان دو کوه در مسير چاشم- خطيرکوه واقع شده است. اين مسير براي کساني که قصد سفر از سمنان به مازندران را دارند مي‌تواند جالب توجه باشد. روستاي ملاده زندگي روستايي را دوست داريد؟‌دوست داريد چند روز دور از همه هياهوهاي شهر آرامش داشته باشيد و روستايي بکر و دست نخورده و پر از خانه‌هاي قديمي، پل‌هاي چوبي، درها با کلون آهني ببينيد؟ پس حتما به روستاي ملاده هم سر بزنيد. خانه تاريخي اين خانه قديمي و ارزشمند در محله قديمي و کهنسال محرم دشت شهميرزاد قرار دارد.اين خانه در سال 1313 هـ.ق به دستورمرحوم ميرزا غلامرضا معروف به امين‌الرعايا حاکم شهميرزاد ساخته شده است. پارک کوهستان و برف و بازي اگر در همين فصل به شهميرزاد برويد براي تفريح منطقه بي‌نظيري وجود دارد. پارک کوهستان و شهربازي کوهستان شهميرزاد براي کودکان و البته پدرو مادرهاي‌شان و جوان‌ها بهترين مکان براي گذراندن وقت و شادي است. رودبارک اگر دل‌تان مي‌خواهد برف را درحجم زياد ببينيد، حتما به اين منطقه هم سر بزنيد.رودبارک در 40 کيلومتري جاده شهميرزاد- ساري قرار دارد. در اين منطقه تا دلتان بخواهد چشمه ،درخت ، تپه و گونه هاي حيوانات و پرندگان را مي‌بينيد. گردوبازي وقتي محصول اول يک شهر گردو باشد خيلي بعيد نيست که بازي اول بچه‌هاي اين شهر هم بازي با محصول درخت‌هاي گردويي باشد که با عطر و بوي‌شان بزرگ شده و قد کشيده‌اند. يکي از سرگرمي‌هاي کودکان و نوجوانان شهميرزاد‌، گردوبازي است .