ایرانسرا/ تنگ سروک، یادگاری از تاریخ اشکانیان و الیماییان

کجارو/ تنگ سروک با واقع شدن در منطقه‌اي استراتژيک در ميان شکافي از کوه به خوبي تاريخ حکومت اليمايي دوره اشکاني را به تصوير کشيده است. شهرستان بهمئي در جنوب غربي استان کهگيلويه و بويراحمد با قرار گرفتن در امتداد رشته‌کوه‌هاي زاگرس و واقع شدن در دل جلگه خوزستان شرايط متنوع جغرافيايي، قومي و تاريخي دارد. از لحاظ باستاني نيز مي‌توان به تنگه‌‌‌ي باستاني سولک (سروک) در اين منطقه اشاره کرد که يکي از شکاف‌هاي طبيعي کوه است که نقوش برجسته مربوط به دوره اشکانيان بر روي سنگ‌ها نقش بسته است. اين نقوش در فاصله ۵۰ کيلومتري شمال بهبهان، شهرستان بهمئي و ۶ کيلومتري بخش ليکک استان کهگيلويه و بوير احمد قرار دارد. در تنگ سروک ۱۳ نقش برجسته و سنگ‌نوشته بر روي ۵ قطعه سنگ جداگانه حجاري شده که همگي مربوط به دوره اليمائي، اشکاني هستند. نام سروک و سولک هر دو صحيح است و وجه تسميه نامگذاري اين تنگ به‌خاطر سروهاي زيباي زربين روييده در آن است. در فارس‌نامه ناصري از تنگ سولک به نام گردونه سروهاي کوچک نام برده شده است. اين تنگه به علت موقعيت استراتژيکي در ادوار مختلف تاريخ مورد استفاده حکام دولتي و محلي قرار مي‌گرفته است. ارتفاع آن از سطح دريا در پايين‌ترين نقطه ۹۰۰ و دربالاترين نقطه ۱۶۳۴ متر است. عرصه آثار فرهنگي موجود در اين تنگه به حدود ۸۰۰ هکتار مي‌رسد و عرض دهانه ورودي آن حدود۱۵۰ متر و قسمت بالاي تنگه بيش از ۴ کيلومتر تخمين زده مي‌شود و همچون اکثر تنگه‌ها حالت قيفي دارد. از حدود ۲۰۰ متر در مدخل تنگ از ابتداي سينه‌کش صخره‌اي بلند که صعب‌العبور است، جاده سنگ‌فرش زيبايي ساخته شده است و عرض آن ۱ تا ۳٫۵ متر است و تا حدود ۷۰۰ متري ادامه دارد. اين جاده سنگ باستاني که به جاده شاهي معروف است، بنا به گفته گرشمن و ديگر محققان راه ارتباطي بين خليج فارس، خوزستان و اصفهان بوده است. در وسط تنگه در ميان دو کوه دره‌اي عميق مشهود است که در سمت چپ (شمالي) آن از پاي کمرکش کوه تا لب دره آثار ديوار سنگي قديمي وجود دارد و از بالاي صخره‌اي که کمرکش آن جاده سنگ‌فرش درست شده است، آثاري از محل ديده‌باني‌، جان‌پناه و استراحت نگهبانان در بالاي صخره و در پاي کوه سمت چپ وجود دارد. جاده سنگ‌چين و سنگ‌فرش از ميان منطقه‌اي سنگلاخي و پرپيچ و خم به درون تنگه ادامه مي‌يابد. در درون تنگه تاکنون ۶ قطعه سنگ نقش برجسته (سنگ نگاره) باستاني با نقوش بسيار زيبا پيدا شده است. نقوش برجسته تنگ سروک صحنه‌هاي گوناگوني از آيين‌هاي باشکوه باستاني، نمادهاي ديني، رزم‌هاي سواره نظام و پياده نظام، تاجگذاري و تاج‌ستاني و گرفتن حلقه قدرت در حضور خدايان، شکار شاهي، تشريفات و خوش آمدگويي را در دل کوهستان براي آيندگان به وديعه گذاشته است. آثار باستاني تنگ سروک مربوط به دوره اشکانيان و حکومت محلي اليمائيان است. راه سنگ‌فرش اسب‌رو، چشمه گوردک و سروهاي زربين جلوه‌ي ويژه‌اي در اين منطقه زيبا به نمايش گذاشته‌اند. برخي محققان اين محل را محراب خدايان کهن و عبادتگاه شکوهمند اقوام اليمايي مي‌دانند. پنج سنگ نوشته منقوش در تنگ سروک وجود دارد، اگر از دهانه تنگه حرکت نماييم به ترتيب حجاري‌ها را اين گونه مي‌بينيم: سنگ اول: سنگ راهنمايي و خوشامدگويي است که در آن سه صحنه حجاري شده است. سنگ دوم: نماد قدرت يا آلبوم عکس پادشاهان اليمايي است. سنگ سوم: نيمي از آن تخريب شده است و صحنه جنگ، تزيينات اسب، لباس سربازان و اسلحه‌ها را نشان مي‌دهد. سنگ چهارم: دو مرد با احترام دست به سينه ايستاده‌اند و گويا در حال اداي احترام هستند و در قسمت ديگر از اين سنگ مردي بر روي تخت خوابيده است. سنگ پنجم: نقش سرباز را نشان مي‌دهد. اشکانيان حدود چهار سده بر ايران فرمانروايي کردند، ولي به دليل نداشتن تاريخ مکتوب اطلاعات کافي از آنان موجود نيست. از آنجاييکه حکومت اشکانيان ملوک الطوايفي و حکومت اليمائيان نيز يکي از قدرتمندترين حکومت‌هاي محلي سلسله اشکاني بوده است، نقوش و سنگ نبشته‌هاي تنگ سروک شهرستان بهمئي، به خوبي ويژگي‌هاي حکومت اليمايي دوره اشکاني را به تصوير مي‌کشد. مي‌توان نشانه‌هاي مشخصي از واقعه نبرد اليمايي‌ها با سلوکيان را در کتيبه‌ي تنگ سروک يافت. اين اثر در تاريخ ۲۹ آذر ۱۳۱۶ با شماره ثبت ۳۱۰ در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است. کتيبه‌هاي تنگ سروک داراي خط و زبان آرامي است. اين سنگ‌نوشته‌ها و نقوش براي اولين بار در سال ۱۲۳۷ هجري شمسي در اواخر حکومت محمد شاه قاجار، توسط بارون دوبد جهانگرد و دبير اول سفارت روسيه شناسايي شد و سپس در سال ۱۳۲۲ بوسيله سر اورل استين انگليسي مورد بررسي قرار گرفت و شرح مفصلي از نتايج اين بررسي‌ها براي اولين بار در کتاب موسوم به جاده‌هاي قديم ايران غربي منتشر شد. دسترسي به تنگه از دو طريق امکان‌پذير است. اگر از راه ماشين‌رو به تنگه سروک برويم، بايد حدود ۱۲ کيلومتر رانندگي کرد و از ماغر نيز بگذريم تا وارد تنگه شويم که در اين صورت براي رسيدن به سنگ‌ها بايد حداقل نيم ساعت پياده‌روي کرد. اما اگر از راه روستاي گچ‌ بلند برويم، حدود يک ساعت رانندگي و نيم ساعت پياده‌روي لازم است. همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در تلگرام https://t.me/akharinkhabar آخرين خبر در ويسپي http://wispi.me/channel/akharinkhabar آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar