به هنگام شنیدن تلاوت قرآن خاموش باشید

باشگاه خبرنگاران/ قرآن سراسر اعجاز در زندگي مادي و معنوي است. اگر ما آن را با معرفت تلاوت کنيم، حتماً اثرات آن را خواهيم ديد. براي آگاهي و فهم بهتر و بيشتر آيات قرآن کريم هر شب تفسير آياتي از اين معجزه الهي را براي شما آماده مي‌کنيم. اعراف، نام ديگرش «المص» هفتمين سوره قرآن است که مکي و داراي ۲۰۶ آيه است. در فضيلت اين سوره مبارکه از پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم روايت شده است: هر کس سوره «اعراف» را قرائت کند خداوند بين او و ابليس پرده‌اي بيفکند تا از شر ابليس در امان بماند، او در زمره کساني است که حضرت آدم عليه السلام در بهشت او را زيارت مي‌کند و در بهشت به تعداد همه يهوديان و مسيحيان به او درجات داده خواهد شد. امام صادق عليه السلام هم فرموده است: هر که اين سوره را در هر ماه يک بار قرائت کند، در روز قيامت از جمله کساني است که هيچ خوف و ترسي و هيچ حزن و اندوهي ندارد و هر کس در روز‌هاي جمعه اين سوره را بخواند، در زمره کساني است که خداوند از آن‌ها حسابرسي نمي‌کند، بدانيد در آن آيات محکمي است؛ پس آن را فرو نگذاريد، زيرا آن‌ها در روز قيامت به سود قاريان خود شهادت مي‌دهند. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ ﴿۲۰۴﴾ و، چون قرآن خوانده شود گوش بدان فرا داريد و خاموش مانيد اميد که بر شما رحمت آيد (۲۰۴) وَاذْکُرْ رَبَّکَ فِي نَفْسِکَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلَا تَکُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ ﴿۲۰۵﴾ و در دل خويش پروردگارت را بامدادان و شامگاهان با تضرع و ترس بى‏صداى بلند ياد کن و از غافلان مباش (۲۰۵) إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّکَ لَا يَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ يَسْجُدُونَ ﴿۲۰۶﴾ به يقين کسانى که نزد پروردگار تو هستند از پرستش او تکبر نمى ‏ورزند و او را به پاکى مى‏ ستايند و براى او سجده مى کنند (۲۰۶) تفسير اين سوره (سوره اعراف) با بيان عظمت قرآن آغاز شده، و با آيات مورد بحث که آنهم از قرآن سخن مى گويد، پايان مى پذيرد، هر چند بعضى از مفسران براى نزول نخستين آيه مورد بحث، شان نزولهايى ذکر کرده اند از جمله اينکه ابن عباس و جمع ديگرى گفته اند، مسلمانان در آغاز کار گاهى در نماز صحبت مى کردند، و گاهى شخص تازه وارد، به هنگامى که نماز را شروع مى کرد، از ديگران سؤ ال مى کرد، چند رکعت نماز خوانده ايد. آن‌ها هم جواب مى دادند فلان مقدار، آيه بالا نازل شد و آن‌ها را از اين کار نهى کرد؛ و نيز از زهرى نقل شده: هنگامى که پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم) تلاوت قرآن مى کرد، جوانى از انصار همراه او بلند قرآن مى خواند، آيه نازل شد و از اينکار نهى کرد. به هر صورت قرآن در آيه فوق دستور ميدهد: هنگامى که قرآن تلاوت مى شود، با توجه گوش دهيد و ساکت باشيد، شايد مشمول رحمت خدا گرديد (و اذا قرء القرآن فاستمعوا له و انصتوا لعلکم ترحمون). انصتوا از ماده انصات به معنى سکوت تواءم با گوش فرا دادن است. در اينکه آيا اين سکوت و استماع به هنگام قرائت قرآن در تمام موارد است، يا منحصر به وقت نماز و هنگام قرائت امام جماعت، و يا به هنگامى که امام در خطبه نماز جمعه تلاوت قرآن مى کند، در ميان مفسران گفتگو بسيار است، و احاديث مختلفى در کتب حديث و تفسير در اين زمينه نقل شده است. آنچه از ظاهر آيه استفاده مى شود اين است که اين حکم، عمومى و همگانى است و مخصوص به حال معينى نيست، ولى روايات متعددى که از پيشوايان اسلام نقل شده به اضافه اجماع و اتفاق علماء بر عدم وجوب استماع در همه حال، دليل بر اين است که اين حکم به صورت کلى يک حکم استحبابى است، يعنى شايسته و مستحب است که در هر کجا و در هر حال کسى قرآن را تلاوت کند، دگران به احترام قرآن سکوت کنند و گوش جان فرا دهند و پيام خدا را بشنوند و در زندگى خود از آن الهام گيرند، زيرا قرآن تنها کتاب قرائت نيست، بلکه کتاب فهم و درک و سپس عمل است، اين حکم مستحب به قدرى تاءکيد دارد که در بعضى از روايات از آن تعبير به واجب شده است. در حديثى از امام صادق (عليه السلام) مى خوانيم که فرمود: يجب الانصات للقرآن فى الصلوة و فى غير‌ها و اذا قرء عندک القرآن وجب عليک الانصات و الاستماع. بر تو واجب است که در نماز و غير نماز در برابر شنيدن قرآن سکوت و استماع کنى و هنگامى که نزد تو قرآن خوانده شود، لازم است سکوت کردن و گوش فرا دادن، حتى از بعضى از روايات استفاده مى شود که اگر امام جماعت مشغول قرائت باشد فرد ديگرى، آيهاى از قرآن تلاوت کند، مستحب است سکوت کند تا او آيه را پايان دهد، سپس امام قرائت را تکميل کند، چنانکه از امام صادق (عليه السلام) نقل شده که على (عليه السلام) در نماز صبح بود و ابن کوا (همان مرد منافق تيره دل) در پشت سر امام (عليه السلام) مشغول نماز بود، ناگاه در نماز اين آيه را تلاوت کرد و لقد اوحى اليک و الى الذين من قبلک لئن اشرکت ليحبطن عملک و لتکونن من الخاسرين (و هدفش از خواندن آيه اين بود که به طور کنايه به على (عليه السلام) احتمالا در مورد قبول حکميت در ميدان صفين اعتراض ‍ کند)، اما با اين حال امام (عليه السلام) براى احترام قرآن سکوت کرد تا وى آيه را به پايان رسانيد، سپس امام (عليه السلام) به ادامه قرائت نماز بازگشت، و ابن کوا کار خود را دو مرتبه تکرار کرد، باز امام (عليه السلام) سکوت کرد و ابن کوا براى سومين بار آيه را تکرار نمود، و على (عليه السلام) مجددا به احترام قرآن سکوت کرد، سپس حضرت اين آيه را تلاوت فرمود: فاصبر ان وعد الله حق و لا يستخفنک الذين لا يؤ منون (اشاره به اينکه مجازات دردناک الهى در انتظار منافقان و افراد بى ايمان است و در برابر آن‌ها بايد تحمل و حوصله به خرج داد) سرانجام امام سوره را تمام کرده و به رکوع رفت. از مجموع اين بحث روشن مى شود که استماع و سکوت به هنگام شنيدن آيات قرآن کار بسيار شايستهاى است ولى به طور کلى واجب نيست، و شايد علاوه بر اجماع و روايات جمله لعلکم ترحمون (شايد مشمول رحمت خدا بشويد) نيز اشاره به مستحب بودن اين حکم باشد. تنها موردى که اين حکم الهى شکل وجوب به خود مى گيرد موقع نماز جماعت است که ماموم به هنگام شنيدن قرائت امام بايد سکوت کند و گوش فرا دهد، حتى جمعى از فق‌ها اين آيه را دليل بر سقوط قرائت حمد و سوره از ماموم دانسته اند. از جمله رواياتى که دلالت بر اين حکم دارد حديثى است که از امام باقر عليه السلام نقل شده که فرمود: و اذا قرء القرآن فى الفريضة خلف الامام فاستمعوا له و انصتوا لعلکم ترحمون: هنگامى که قرآن در نماز فريضه و پشت سر امام خوانده مى شود، گوش فرا دهيد و خاموش باشيد شايد مشمول رحمت الهى شويد؛ و امام در مورد کلمه لعل (شايد) که در اين گونه موارد به کار ميرود، سابقا هم اشاره کردهايم که منظور اين است براى اينکه مشمول رحمت خدا شويد، تنها سکوت و گوش فرا دادن کافى نيست، شرائط ديگرى از جمله عمل به آن دارد. ذکر اين نکته نيز به مورد است که فقيه معروف فاضل مقداد در کتاب کنز العرفان تفسير ديگرى براى آيه ذکر کرده است و آن اينکه، مراد از آن شنيدن آيات قرآن و درک مفاهيم آن و پى بردن به معجزه بودنش مى باشد. ذکر اين تفسير شايد به خاطر آن است که در آيه قبل، گفتگو از مشرکان بود که آن‌ها درباره نزول قرآن بهانهجوئى مى کردند، قرآن به آن‌ها مى گويد: خاموش شويد و گوش فرا دهيد تا حقيقت را دريابيد. هيچ مانعى ندارد که مفهوم آيه فوقرا آنچنان وسيع بدانيم که مسلمان و کافر همه را در بر گيرد، غير مسلمان بايد بشنوند و سکوت کنند و در آن بينديشند تا ايمان بياورند و مشمول رحمت خدا شوند، مسلمانان هم بايد گوش فرا دهند و مفاهيم آنرا دريابند و به آن عمل کنند، تا رحمت خدا آن‌ها را نيز فرا گيرد، زيرا قرآن کتاب ايمان و علم و عمل است براى همگان نه براى يک گروه معين. سپس در آيه بعد براى تکميل دستور فوق به پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم) دستور ميدهد (و البته يک حکم عمومى است اگر چه روى سخن در آن به پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم) شده همانند بسيارى ديگر از تعبيرات قرآن) که پروردگارت را در دل خود از روى تضرع و خوف ياد کن (و اذکر ربک فى نفسک تضرعا و خيفة)سپس اضافه مى کند: و آهسته و آرام نام او را بر زبان بياور (و دون الجهر من القول) و اين کار را همواره صبحگاهان و شامگاهان تکرار کن (بالغدو و الاصال) آصال جمع اصيل به معنى نزديک غروب و شامگاه است؛ و هرگز از غافلان و بيخبران از ياد خدا مباش (و لا تکن من الغافلين) ياد خدا در همه حال و در هر روز و در صبحگاهان و شامگان مايه بيدارى دل‌ها و کنار رفتن ابرهاى تاريک غفلت از دل آدمى است، ياد خدا همچون باران بهارى است که، چون بر دل ببارد گلهاى بيدارى، توجه، احساس مسئوليت، روشنبينى و هر گونه عمل مثبت و سازندهاى را ميروياند. سپس با اين سخن سوره را پايان ميدهد که نه تنها شما بايد در همه حال به ياد خدا باشيد، فرشتگان مقرب پروردگار و آن‌ها که در مقام قرب، نزد پروردگار تواند هيچگاه از عبادت او تکبر نميورزند، و همواره تسبيح او مى گويند و ذات پاکش را از آنچه شايسته مقام او نيست منزه مى شمارند و در پيشگاه او سجده مينمايند (ان الذين عند ربک لا يستکبرون عن عبادته و يسبحونه و له يسجدون). کلمه عند ربک (آن‌ها که نزد پروردگار تواند) به معنى قرب مکانى نيست، زيرا خداوند مکانى ندارد، بلکه اشاره به قرب مقامى است، يعنى آن‌ها با آن همه موقعيت و مقام باز در بندگى و ياد خدا و سجده و تسبيح کوتاهى ندارند، شما هم بايد کوتاهى نکنيد. به هنگام تلاوت آيه فوق، سجده کردن مستحب است، ولى بعضى از اهل تسنن مانند پيروان ابو حنيفه آنرا واجب مى شمرند. بار ال‌ها قلب ما را به نور ياد خودت روشن فرما همان روشنائى که در پرتو آن را خويش را به سوى حقيقت بگشائيم و از آن در بپاداشتن پرچم حق و پيکار با ظالمان و ستمگران و درک مسئوليت‌ها و انجام رسالت‌ها مدد گيريم. همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در ايتا https://eitaa.com/joinchat/88211456C878f9966e5 آخرين خبر در بله https://bale.ai/invite/#/join/MTIwZmMyZT آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar