دریاچه نمک خور؛ بزرگ‌ترین دریاچه فصلی نمک ایران

کجارو/ درياچه نمک خور، از مهم‌ترين درياچه‌هاي نمکي ايران به حساب مي‌آيد که در ۴۰ کيلومتري مرکز شهرستان خور و بيابانک در استان اصفهان واقع شده است. يکي از درياچه‌هاي نمکي و زيباي ايران، درياچه نمک خور و بيابانک است که بزرگ‌ترين درياچه‌ي نمکي کشور نيز محسوب مي‌شود. اين جاذبه‌ي طبيعي و شگفت‌انگيز که به‌عنوان درياچه‌ي کوير مصر نيز مشهور است، از منابع مهم ماده‌ي معدني پتاس در جهان نيز به شمار مي‌رود. در سال‌هاي اخير با رشد صنعت اکوتوريسم، قسمت‌هاي جنوبي درياچه مورد بازديد طبيعت‌گردان قرار گرفته است. درياچه نمک خور کجاست؟ درياچه نمک خور در شهرستان خور و بيابانک در استان اصفهان واقع شده است. اين شهرستان از شمال به استان سمنان، از جنوب و شرق به استان يزد و از سمت غرب به بخش انارک شهرستان نايين محدود مي‌شود. درياچه نمک نيز در قسمت مرکزي تا جنوبي کوير مرکزي ايران گسترده شده است. درياچه نمک خور چه ويژگي‌هايي دارد؟ درياچه‌ي نمک خور و بيابانک با ۲۰۰۰ کيلومتر وسعت، بزرگ‌ترين درياچه فصلي نمک ايران يا پلايا (حوضچه‌ رسوبي با تبخير بالا) به حساب مي‌آيد و با ارتفاع ۷۰۷ متر از سطح دريا، جزو کم ارتفاع‌ترين نقاط فلات ايران محسوب مي‌شود. از ويژگي‌هاي اين درياچه، عمق کم نمک آن نسبت به ساير درياچه‌هاي نمکي است؛ به‌گونه‌اي که عمق آن به پنج تا ۱۰ سانتي‌متر مي‌رسد. اين امر به‌دليل حرکت دائمي سفره‌هاي آب‌هاي شور زيرزميني و لجن‌هاي سياه لايه‌هاي زيرين است که مانع شکل‌گيري و تراکم پلتفرم‌هاي نمکي مي‌شود. درياچه نمک خور، از دو چاله‌ي شمالي و جنوبي تشکيل شده که چاله‌ي جنوبي سه برابر بزرگ‌تر از شمالي بوده و ارتفاع چاله‌ي شمالي از سطح دريا، ۱۵ متر بيشتر از چاله‌ي جنوبي است. شايد جالب باشد که بدانيد در اين چاله‌ها‌، نمک‌هاي سياه تيز و برنده‌اي وجود دارد. علت به وجود آمدن اين نمک‌ها، جذب اشعه مادون قرمز خورشيد است؛ به اين ترتيب که نمک سفيد، اشعه مادون قرمز خورشيد را از خود عبور مي‌دهد و بهترين سطح براي جذب اين اشعه، لجن‌هاي سياه رنگ لايه‌هاي زيرين هستند. اين لجن‌ها در اثر جذب اشعه گرم مي‌شوند و حالت انبساطي پيدا مي‌کنند؛ در ادامه با فشاري که بر لايه‌هاي سطحي مي‌آورند، باعث شکسته شدن آن‌ها و خروج به سطح کوير مي‌شوند. اين لجن‌هاي سياه پس از خشک شدن، در اثر فرسايش باد و باران به‌شکل‌هاي تيز و برنده‌اي درمي‌آيند که امکان حرکت خودرو و حيوانات روي آن‌ها وجود ندارد. اين درياچه، آب‌وهواي گرم و خشکي دارد و ميزان بارندگي آن حدود ۲۰ ميلي‌متر در سال است. دماي هوا در گرم‌ترين زمان به ۵۵ درجه و در سرد ترين زمان (شب) به ۲۵ درجه مي‌رسد. ميزان رطوبت موجود در هوا در فصول گرم در حد بسيار ناچيزي کاهش مي‌يابد. در زمان بارندگي با ورود سيلاب‌هاي زمين‌هاي اطراف، سطح درياچه را آب فرامي‌گيرد. آب‌هايي که وارد درياچه مي‌شوند، به‌دليل شوري کويرهاي اطراف، مملو از نمک هستند که در اثر دماي بالاي هوا به‌سرعت تبخير مي‌شوند و نمک خود را در درياچه باقي مي‌گذارند. کسي نيست که به درياچه‌هاي نمکي سفر کند و محو تماشاي سطح پوشيده از پلي‌گون‌ آن‌ها نشود. پلي‌گون‌ها، اشکال هندسي منظم و نامنظمي هستند که شبيه به کندوي عسل نيز مي‌مانند. علت به وجود آمدن اين اشکال، اختلاف زياد درجه حرارت در روز و شب در اين منطقه است که شکسته شدن لايه نمک سطحي را به‌همراه دارد و لايه‌هاي مرطوب زيرين، رطوبت خود را از شکست‌هاي ايجاد شده از دست مي‌دهند که اين عامل باعث به وجود آمدن چندضلعي‌ها يا پلتفورم‌هاي نمکي مي‌شود. حرکت لجن‌هاي سياه لايه‌هاي زيرين نيز در اين اتفاق مؤثر هستند. پلي‌گون‌ها در در فصل تابستان به‌دليل تبخير بالا، به‌رنگ سفيد و در زمستان به‌دليل ترکيب با خاک رس، به‌رنگ سياه به نظر مي‌رسند. زماني که مقدار نمک کاهش مي‌يابد، پلي‌گون‌ها بسيار سفت‌وسخت شده و با افزايش مقدار نمک، اين پلي‌گون‌ها هم نرم و شکننده مي‌شوند. ارتفاع اين اشکال هندسي، ۳۰ سانتي متر و مساحت هرکدام تقريبا ۱٫۵ متر مربع است. هنگام ديدن اين پديده‌ي طبيعي، آسيبي به آن‌ها وارد نکنيد. درياچه نمک خور در سفرنامه‌ها در زمان‌هاي گذشته، جاده‌ي عروسان به حلوان از اين درياچه مي‌گذشت و به همين علت در سفرنامه‌ها و خاطره‌هاي سياحان به اين درياچه اشاره شده است. چنانچه سون هدين، کويرنورد بزرگ سوئدي در کتاب خود به نام کويرهاي ايران، از اين درياچه ياد کرده و در اين کتاب آورده است، به‌دليل آنکه افراد بومي‌ از خطرناک بودن اين منطقه صحبت مي‌کردند، او نيز از بازديد اين مسير صرف‌نظر مي‌کند. ارزش اقتصادي و صنعتي درياچه نمک خور درياچه نمک خور، يکي از بزرگ‌ترين منابع استخراج پتاس در جهان است. پتاس يا پتاسيم هيدروکسيد، از قوي‌ترين بازها و ترکيب‌هاي معدني به شمار مي‌رود و به همين دليل از اهميت صنعتي بالايي برخوردار است. اين ماده معدني در ساخت صابون مايع و خنثي‌سازي اسيدها استفاده مي‌شود. با حفر کانال‌هايي در اين مکان، شورابه‌ها را به حوضچه‌هاي تبخير منتقل مي‌کنند تا در کارخانه‌ي پتاس که در ۴۰ کيلومتري خور قرار دارد، ترکيب‌هاي مهم آن استخراج شوند. علاوه بر پتاس نيز ۱۶ نوع ماده‌ي ديگر از اين نمک‌ها به دست مي‌آيد؛ از جمله‌ي آن‌ها نمک صنعتي، نمک طعام، نمک طبي، نمک شستشو و منيزيم است. جاذبه‌هاي نزديک به درياچه خور کوير طبقه در مرز درياچه‌ي نمک خور، يکي از جاذبه‌هاي ديدني اين منطقه محسوب مي‌شود. علت نام‌گذاري اين کوير به طبقه، به‌دليل داشتن نمک‌هاي سياه و شکل قرارگيري آن‌ها است؛ به‌گونه‌اي که نمک‌هاي انفجاري سياه رنگ به‌صورت جزيره جزيره در بين پلتفرم‌هاي نمکي سفيد رنگ قرار دارند. وجود اين اشکال تيز و برنده‌، عبور از اين عرصه نمکزار را بسيار دشوار کرده است. آبشار نمکي پتاس پيشنهاد مي‌کنيم در سفرتان به اين منطقه حتما از آبشار نمکي فوق‌العاده زيبا و رنگارنگ پتاس ديدن کنيد. اين آبشار در نزديکي معدن پتاس قرار دارد. آبشار مذکور در دهکده نمکي توريستي پتاس خور و بيابانک واقع شده و براي گردشگري معدني، ژئوتوريسم و توريسم سلامت مناسب است. اين مجموعه شامل دهکده نمکي، بوستان ﭘﺘﺎس، مزرعه تشتاب، مزرعه بهشتي و مزرعه کمال آباد مي‌شود. چه زماني به ديدن درياچه نمک خور برويم؟ درياچه در هر فصلي، زيبايي خاص خود را دارد؛ اما به‌دليل شرايط کويري اين منطقه، فصل‌هاي خنک بهترين زمان بازديد از آن و داشتن لحظه‌هايي به‌يادماندني است. اگر در فصل بارش به اين درياچه برويد، آن را به‌صورت مخلوطي از گل رس و نمک و در فصل‌هاي گرم و خشک به‌شکل دريايي سفيد از نمک خواهيد ديد. فشردگي نمک در لايه‌هاي زيرين، رانندگي روي قسمت‌هايي از اين درياچه را بسيار سهل و آسان کرده است. شب کجا اقامت کنيم؟ بعد از گردش در درياچه و ديدن زيبايي‌هاي آن مي‌توانيد شب را در اين مکان کمپ بزنيد يا به دهکده‌ي نمکي پتاس برويد. اقامت در اقامتگاه‌هاي بوم‌گردي شهر خور نيز مي‌تواند انتخاب ديگر شما باشد. نکته‌هاي ايمني براي بازديد از درياچه توجه داشته باشيد که زمين‌هاي اطراف درياچه خور در قسمت‌هاي غربي، شرقي و شمالي به‌شدت باتلاقي هستند و چسبندگي زيادي دارند. در مناطق جنوبي نيز به‌صورت زمين‌‌هاي پف کرده درآمده‌اند؛ بنابراين، براي بازديد از اين مکان حتما از راهنماهاي محلي و راه بلد کمک بگيريد. چطور به درياچه خور برويم؟ به‌دليل باتلاقي بودن زمين‌هاي اطراف درياچه و گاهي خود آن، بهترين مسير دسترسي به درياچه نمک، جاده‌ي آسفالته‌ي شهرستان خور به طبس (محور ارتباطي طريق‌الرضا (ع)) است. بعد از عبور از اين مسير و طي کردن مسافت ۵۰ کيلومتر، به قسمت جنوبي درياچه مي‌رسيد. #باهم_شکستش_مي‌دهيم ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد