نماد آخرین خبر

چگونه از دام شایعات بگریزیم؟

منبع
جوان آنلاين
بروزرسانی
چگونه از دام شایعات بگریزیم؟

جوان آنلاين/ شايعه، پرداختن به موضوعي است که ملاک‌هاي اطمينان بخشي براي رسيدگي به صحت آن وجود ندارد. در علم ارتباطات به گفتمان‌هاي غيررسمي و نامعتبر که بدون بررسي نهايي با دست به دست شدن در هر مرحله دچار تحريف شده است شايعه مي‌گويند. گاهي اين تحريف‌ها و دستکاري‌هاي اطلاعاتي به حدي زياد است که وقتي نفر آخر پيام را دريافت مي‌کند هيچ شباهتي به پيام اوليه ندارد. اين يک پديده اجتماعي مخرب است که در جامعه ايران هر روز به طرفدارانش افزوده مي‌شود. ولي چرا شايعه شکل مي‌گيرد؟ چرا بسياري از مردم يا سازمان‌ها و نهاد‌ها از نقطه ضعف شايعه پراکني و علاقه مردم به کسب خبر براي رسيدن به اهداف خود سوءاستفاده مي‌کنند؟ چگونه با در دست داشتن افسار احساس جامعه آن‌ها را براي پذيرش شايعه آماده مي‌کنند؟ به نظر مي‌رسد اين پديده بيش از آنکه در حد يک شايعه فاميلي يا در حد شهر باشد، در حد يک جامعه گسترش يافته است و مخاطبان خود را به اين شيوه از دريافت خبر ولو به دروغ يا اغراق شده سوق مي‌دهند. کسي که شايعه ساز است و آن کس که به پراکندن آن در جامعه دامن مي‌زند بهتر از هر کس مي‌تواند اين پديده را تحليل کند. گاهي پاسخ در ميان حرف‌هاي عاميانه مردمي است که ناخودآگاه اسير شايعات مي‌شوند و بيش از همه آسيب مي‌بينند.

منبع خبري معتبر نداريم
- سمانه حلي/ ۴۳ ساله/خانه‌دار

سمانه مي‌گويد علت اصلي شايعه وجود نداشتن منبع خبري معتبر است. او مي‌گويد اوضاع کرونا نگرانش کرده است و نمي‌داند در مورد مدرسه رفتن بچه‌هايش موضع درست و منطقي بگيرد. از شايعات و حرف و حديث‌هايي که پشت اين بازگشايي است مي‌ترسد. شنيده مدرسه‌ها به خاطر مافياي مدارس غير انتفاعي باز شده‌اند ولي اوضاع همچنان قرمز است. کمي بعد گفته‌اند مدارس را باز مي‌کنند تا بازار لوازم التحرير از رکود خارج شود و کمي بعد مدارس بسته مي‌شود. او مي‌گويد منبع خبري موثق که شفاف پاسخ مردم را بدهد اندک است و اخبار و نظريات شخصي بسيار متنوع است. ويروس در همه جاي جهان يک پروسه ابتلا دارد ولي وقتي پاي حرف‌ها که مي‌نشيني ترس به جانت مي‌افتد. يکي مي‌گويد پنجره‌ها را ببند. يکي مي‌گويد روزانه يک سير خام بخور. سر سفره همسرم نمي‌گذارد ماست بخوريم و مي‌گويد طبعش سرد بوده و براي کرونا بد است. يکي مي‌گويد شيشه شيشه الکل براي ضد عفوني مي‌خرد ديگري مي‌گويد شوينده و الکل بيشتر تنفس را دچار اشکال مي‌کند. يک پزشک بر اساس باور‌هاي خود به آشناي خود توصيه مي‌کند فعاليت‌هاي اجتماعي را ادامه دهد. از خود قرنطينگي و حتي رفتن به درمانگاه خودداري کند و در عوض ايمني بدن را با تأمين ويتامين‌هاي ضروري افزايش دهد. حال اين آشناي دکتر زبان به زبان حرف را با اندکي تغيير به نفر بعدي انتقال مي‌دهد. نفر آخر وقتي شايعه را مي‌شنود ديگر تقريباً چيزي از اصل حرف باقي نمانده است. مي‌شنود که من جايي خوانده‌ام درمان و قرنطينه حرف است و خدا نکند مبتلا شوي. با اين حساب کارت ساخته است.


شما به نحوه مخابره اطلاعات توجه کنيد. به يکي از دوستانم تلفني گفتم حال پدرم خوب نيست و برايش دعا کند. پرسيد کروناست و من صراحتاً گفتم دکتر برايش تست نوشت ولي خوشبختانه منفي بود. آن دوستم ادامه حرف‌هايم را نشيند. ظاهراً همان کلمه کرونا براي ذهنش آشنا بود. پدر من چند روز بعد بر اثر عارضه قلبي در حالي که بستري بود فوت کرد. آن وقت تازه فهميديم يک شهر دهان به دهان چرخيده که پدرم کرونا داشته و الان ما همه ناقل هستيم و اوضاع خيلي خطرناک است و...

ما بسياري از مواقع اطلاعاتي را که دلمان مي‌خواهد مخابره مي‌کنيم نه آنچه واقعيت است. فرض کنيد آمار فوتي‌هاي کرونا ۱۵۰ نفر است. ولي ما مي‌خواهيم اوضاع را حادتر نشان دهيم و اضطراب خود را در قالب اعداد و رقم به مخاطب منتقل کنيم. يا شفاهي تعداد فوتي‌ها را زياد مي‌کنيم يا اگر منبع خبري‌مان رسانه است، آن‌ها را متهم به دروغ گويي مي‌کنيم و اصرار داريم بگوييم همه دروغ مي‌گويند و فقط اطلاعات ما دقيق است.

با هر شايعه‌اي به فروشگاه‌ها حمله نکنيد
- رضا محبي/ ۴۷ ساله/ فروشنده

او فروشنده يک فروشگاه بزرگ است و موقع گفتگو حسابي خسته به نظر مي‌رسد. او شايعه‌پراکني در مورد ناياب يا گران شدن محصولات را بسيار جدي مي‌داند و معتقد است مردم هنوز راهکار درستي براي مبارزه با اين شايعات ندارند و تنها راهي که به ذهنشان مي‌رسد اين است که به فروشگاه‌ها هجوم ببرند و مواد مورد نياز خود را براي مدتي طولاني تهيه کنند. او مي‌گويد سود اين شايعات به جيب توليدکننده‌ها مي‌رود و مردم بدون اينکه بدانند، خزانه خود را يکجا خالي مي‌کنند و تصور کنيد مردم مگر چقدر پودر شوينده مصرف مي‌کنند؟ تعداد و ميزان مصرف هر خانوار مشخص است. دوستي مي‌رود فروشگاه و با قفسه خالي پودر مواجه مي‌شود. وقتي علت را مي‌پرسد مي‌گويند شرکت فعلاً توليد ندارد. مشتري ناخودآگاه مي‌پذيرد که علت اين نبودن‌ها تصميم براي گراني است. طوري خريد مي‌کند انگار قرار است دچار قحطي شوينده شويم. خب اين برند نشد برند ديگري حتماً توليد خواهد کرد. اين هجوم‌هاي ناگهاني مردم به قفسه فروشگاه‌ها براي محصولات مختلف نتيجه شايعه‌پراکني‌هايي است که اغلب مواقع با هدف و هوشيارانه در بين مردم رواج داده مي‌شود. اصلاً خيلي از بازار‌ها روي دست شايعه مي‌چرخد. شايعه مي‌کنند فلان جنس قرار است ناياب يا به شدت گران شود. مردم براي خريد هجوم مي‌آورند. شما به سايت ثبت نام خودرو توجه کنيد. يا روزي که شايعه کردند پمپ بنزين‌ها تعطيل مي‌شود همه شبانه به جايگاه‌هاي سوخت سرازير شدند و باک‌ها را تا مي‌شد پر کردند. به نظرم شايعات اقتصادي مهم‌ترين دليلش اشتياق مردم براي پذيرفتن آن است. مردم عادت ندارند اطلاعات را از منبع درست و موثق دنبال کنند. وقتي زلزله مي‌شود همه علامه دهر مي‌شوند و هر کس ساز خودش را مي‌زند. مردم اين وسط بي‌خبر از آدم‌ها و اهداف پشت پرده، فقط حرف‌ها و عقايد را نقل قول مي‌کنند و به شيوع آن دامن مي‌زنند. ما يک ملت شفاهي هستيم که بيش از آنچه با مطالعه بدانيم از طريق شنيدن و گفتگو‌ها آگاه مي‌شويم. پس منطقي است آنچه مي‌شنويم خيلي دقيق و درست نباشد. بعضي شايعه‌ها اهداف بزرگي پشتشان است. گاهي سياسي گاهي اعتقادي يا حتي اقتصادي.

يادتان است که نوستراداموس پيش بيني کرده بود آخر‌الزمان مي‌شود و دنيا تمام مي‌شود؟ مردم چه هجومي به فروشگاه‌هاي سراسر دنيا بردند و آنچه بود با قيمتي گزاف تهيه کردند. يا امسال شايعه آمدن موج سرمايي که در ۱۰۰ سال گذشته بي‌سابقه است موجب شد تا مردم از ترسشان براي حداقل سه ماه مواد غذايي در خانه تلمبار کنند و، چون تقاضا زياد بود نياز‌ها را با قيمتي گزاف تهيه کردند. عطش و طمع خودمان موجب اين بازارگرمي‌ها مي‌شود.

او دوباره به شايعه قرنطينه شدن در ايام کرونا اشاره کرد که مردم ترسيدند نتوانند از خانه‌ها بيرون بيايند و براي کم کردن اضطرابشان به قفسه فروشگاه‌ها هجوم بردند و تا مي‌توانستند مايحتاج ضروري و غير ضروري خريداري کردند. حالا خودتان را بگذاريد جاي اين شرکت‌هاي توليدکننده که گاهي به دليل قيمت بالا و پايين بودن قدرت خريد مردم دچار نوسان مي‌شوند، چگونه با اين شايعات داغ و عطش مردم بازارشان سکه مي‌شود؟ باز هم دودش توي چشم مردم مي‌رود نه آنها.

هيچ حرفي را بدون سند نپذيريم
- حديثه کمالي/ دانشجو

حديثه کمي علمي‌تر با شايعه برخورد مي‌کند و معتقد است شايعه دلايل زيادي دارد که هر کدام هدفشان با ديگري متفاوت است. گاهي شايعه ترسناک مي‌سازند که با روح و روان مردم بازي مي‌شود. زماني شايعه کرده بودند تعدادي داعشي وارد ايران شده‌اند و خانواده‌ها طبق شناختي که از فرهنگ آن‌ها داشتند دچار ترس و اضطراب زيادي شدند. گاهي شايعه مي‌سازند که بدبيني درست کنند. متأسفانه اين روز‌ها قوت گرفته و افراد زيادي در دام بدبيني گرفتار مي‌شوند. به نظر مي‌رسد بيشترين آسيبي که از اين نوع شايعه حاصل مي‌شود ضربه به آموزه‌هاي ديني است که با ميل و نظر عده‌اي غير کارشناس دستخوش تغيير و تحريف مي‌شود و مردم را نسبت به دينداري مردد مي‌کند.

گاهي هم شايعه را براي تفرقه افکني مي‌سازند. همان ضرب‌المثل معروف تفرقه بينداز و حکومت کن!

مثل دوستي‌هايي که تا دونفره است خوب و خوش هستند ولي به محض وارد شدن شخص سوم بناي ناسازگاري و اختلاف ميانشان نهاده مي‌شود و دو تا دو تا پشت آن نفر سوم صفحه مي‌گذارند و فاتحه اين دوستي خوانده مي‌شود. شايعات فريب دهنده و اقتصادي هم که مردم با آن خوگرفته‌اند و هر از گاهي بازار با اين شايعات يک تکان اساسي مي‌خورد؛ و در آخر نبايد فراموش کرد اغلب ايراني‌ها تمايل به بزرگنمايي دارند و همين خصلت موجب مي‌شود که هر روز شاهد يک کلاغ چهل کلاغ‌هاي عرصه‌هاي مختلف باشيم. پس بايد خودمان را عادت بدهيم حرفي را بدون منطق و استدلال نپذيريم و خودمان نيز از اشاعه حرف‌هايي که در تأييد آن به يقين نرسيده‌ايم بپرهيزيم. گاهي در اين شايعه‌ها چيزي که از بين مي‌رود آبروي يک انسان است و خدا هرگز از حق‌الناس نمي‌گذرد. اگر يک بار کسي با شما سخن گفت و حرف‌هاي عجيبي زد از او بخواهيد منبع کلامش را معرفي کند. اگر به عنوان مخاطب ياد بگيريم که هيچ حرفي را بدون سند نپذيريم بساط شايعه‌پراکني جمع مي‌شود.

به پيج اينستاگرامي «آخرين خبر» بپيونديد
instagram.com/akharinkhabar

اخبار بیشتر درباره

اخبار بیشتر درباره